Twee weken geleden stierf Exodus, de vierjarige dochter van ex-bokser Mike Tyson, aan de gevolgen van een bizar ongeluk. Ze was verstrikt geraakt in de kabel van een loopband. Dat verhaal speelt uiteraard geen rol in de documentaire Tyson van James Toback, die vorig jaar in Cannes werd vertoond en gisteren werd uitgezonden door de VPRO. Wel veel andere ongelooflijke en grimmige gebeurtenissen.

 

Tyson staat bekend als voormalig wereldkampioen, die terugkwam na een gevangenisstraf van drie jaar voor verkrachting. Uiteindelijk verloor hij een titelgevecht tegen aartsrivaal Evander Holyfield door diskwalificatie, omdat hij die tot twee keer toe in zijn oor had gebeten. Hij beschouwt zichzelf als schrik van de burgerij, en is misschien wel juist daardoor een legende.
In het Cannesjournaal zat Twan Huys destijds te glimmen over het feit dat hij Tyson mocht interviewen. Over de film ging dat gesprek nauwelijks. Toch valt daar veel over te zeggen. Toback monteerde de monologen van Tyson over zijn leven als een mitrailleervuur, af en toe doorspekt met archiefbeelden. De slagen blijven komen, ronde na ronde, maar de knock-out blijft uit.
James Toback, een door geweld gefascineerde intellectueel met een bij die paradox aansluitend oeuvre (Fingers over een maffiaschulden innende concertpianist, The Big Bang dat de oerknal definieert als orgasme van God), droeg Tyson op aan zijn in 2006 overleden moeder Selma, een politiek televisie-interviewer en feministe. Ook zij moet een vechter zijn geweest.
Tyson, die tatoeages van Che en Mao draagt en er een slordige 300 miljoen doorheen jaagde, verklaart zijn bokskwaliteit, maar ook zijn destructieve gedrag uit de wens nooit meer te worden vernederd. Het is bijna een cliché van de boze zwarte bokser, die als dik kind gepest werd en als twaalfjarig straatboefje in het tuchthuis leerde boksen. Hij praat over zijn pleegvader en coach Cus D’Amato, over de vele drugs die hij gebruikte, over zijn onstilbare behoefte aan seks, die het lekkerst was nadat hij zich een paar jaar onthouden had om beter te worden in de ring. Zijn eerste negentien profgevechten won hij door knock-out, waarvan twaalf in de eerste ronde. Hij verklaart zichzelf onschuldig aan de verkrachting waarvoor hij veroordeeld werd, maar geeft toe dat hij vrouwen heeft misbruikt. Hij werd eens midden in de nacht wakker en dacht dat zijn vriendin een man was die hem wilde aanranden.
 Het is een fascinerend relaas van minachting en wraak, van gebrek aan controle. Dat geldt ook voor de film, die ondanks de close-ups en splitscreens afstand creëert door de overkill.

Dit verhaal is geplaatst op vrijdag 12 juni 2009 om 06:55 uur.