Het was een gelukkig toeval voor de makers van de Profiel-aflevering van gisteravond die De mensen achter Lucia de B. heette, dat nu net gisteren Lucia de B. tijdelijk werd vrijgelaten. Of was dat geen toeval? Was het al te toevallig om toeval te zijn? In deze zaak kun je alles denken.

 ‘De mensen achter Lucia de B.’ zelf, de arts Metta de Noo en haar broers econoom Bram Derksen en hoogleraar wetenschapsfilosofie Ton Derksen, hadden wel meer voorbeelden van praatjes die vanuit het OM of vanuit de Hoge Raad derden bereikten. Zo wist hun schoonzus, die als medicus leiding gaf aan het onderzoek in het Juliana Kinderziekenhuis waar Lucia de B. werkte, al ruim voor de uitspraak van de Hoge Raad dat die het vonnis zou bekrachtigen. Toch vreemd.
Het is jammer dat die profielen vaak zo weinig bevredigend zijn. In dit geval ging het, net als de vorige keer, toen cardioloog Pim van Lommel het onderwerp was, niet zozeer over de mens van wie het profiel gemaakt werd, als over de zaak waar die mens zich mee bezig hield. Dat is een goed idee, wij interesseren ons niet zo erg voor de jeugd en schooltijd van Van Lommel of De Noo, maar wel voor het ‘oneindig bewustzijn’ of voor de zaak Lucia de B.
Hoe komt het dan dat je toch op zo’n avond, ook Nova besteedde aandacht aan de zaak, niet krijgt wat je wilt? En wat wil je dan eigenlijk?
Publieke opinie is iets heel eigenaardigs. Destijds, toen de zaak Lucia de B. speelde, was de algemene mening dat zij een moordenares was, of hoogstwaarschijnlijk. De nadruk werd gelegd op allerlei ‘vreemde dingen’ van Lucia: ze zou een voorkeur hebben voor boeken over seriemoorden, ze zou allerlei gifstoffen in huis hebben en in haar dagboek schreef ze over een ‘compulsie’ waarvoor ze zich schaamde. Verder had ze van haar zeventiende tot haar negentiende in de prostitutie gezeten – vandaar koppen in de kranten met ‘ex-prostituee’ erboven – en werd er hier en daar gesuggereerd dat ze een morfineverslaafde was.
Nu, dan is het wel duidelijk. Niet voor justitie natuurlijk, maar voor ‘ons’ wel. En misschien voor justitie toch ook wel een béétje, onderzoekers zijn ook maar mensen, in het geval van Lucia de B. werd juist de toevalsfactor nogal eens benadrukt – het zou té toevallig zijn geweest dat zij steeds alleen met de patiënt was geweest als er een sterfgeval plaatsvond.
Het laatste jaar of anderhalf jaar is de publieke opinie omgeslagen, vooral dankzij het werk van de familie Derksen, die rustig, intelligent en deskundig allerlei dingen uitzocht, tegenstrijdigheden opspoorde, dossiers doorvlooide, verslagen anders las.
Schrijver Maarten ‘t Hart wierp zich ook op als verdediger van de onschuld van Lucia de B.
Er was al eerder de Schiedammer parkmoord geweest waarbij justitie duidelijk een fout had gemaakt en de verkeerde had opgesloten. Het vertrouwen in de onfeilbaarheid van ons rechtssysteem, een vertrouwen dat bij velen heel groot was, ook bij Ton Derksen zoals hij zelf zei, begon daardoor wat te wankelen.
In Profiel noch in Nova werd dit alles echt uit de doeken gedaan. Profiel bleef te veel steken in het verhaal van de familie Derksen die intern enorm verdeeld was – een derde broer, getrouwd met de schoonzus die het onderzoek in het Juliana Kinderziekenhuis leidde dacht totaal anders over deze zaak – en Nova concentreerde zich op de nieuwste ontwikkelingen en wilde eigenlijk wel weten hoe dat nu kon, dat Lucia de B. nu vrijgelaten werd. Dat wilden wij kijkers natuurlijk ook wel weten, en het was goed om de rechtsgeleerde Ybo Buruma, voorzitter van de Commissie van afgesloten strafzaken te horen zeggen: „Als er geen moord heeft plaatsgevonden is er ook geen moordenares”. Hij benadrukte dat de advocaat generaal er wel „héél erg van overtuigd” moest zijn dat er iets zeer grondig mis was in deze zaak om nu tot invrijheidsstelling te komen.
Maar toch bleef het allemaal onbevredigend. Omdat niemand de echte voorgeschiedenis liet zien. En dat was eigenlijk het voornaamste dat we wílden zien, op deze avond.

Dit verhaal is geplaatst op donderdag 3 april 2008 om 15:23 uur.