Als de kijker mag kiezen
„De middeleeuwse mens zag ineen heel leven evenveel beelden als de moderne mens op één dag.”
Onder dit discutabele motto – is een beeld alleen een door mensenhand vervaardigde afbeelding of elk door het oog waargenomen tafereel? – liet EénVandaag (TROS/AVRO) deze zomer dagelijks een andere audiovisuele professional foto’s, film- en televisiescènes nomineren voor een beeldcanon. Maar de uiteindelijke beslissing hoe die canon eruit gaat zien wordt
genomen door de kijker thuis, die op internet zijn stem mag uitbrengen. De premisse klopt. We worden overstelpt met geraffineerd gesneden beelden. Het beeld is overal, hiërarchie en betekenis lijden onder de overvloed. Er lijkt behoefte aan duiding en organisatie.
Democratisch vastgestelde canons zijn een contradictio in terminis. Maar de moderne beeldconsument wil niet opgelegd krijgen welke beelden hij wel en niet belangrijk zou moeten vinden, of zou mogen zien. Tik maar twee woorden in op www.youtube.com en je krijgt te zien wat je zoekt. Op de avond dat er in Minneapolis een brug instortte, verwees omroep NBC voor gruwelijke, met mobiele telefoons opgenomen impressies van verdrinkende mensen naar het internet. Zelf liet men die liever niet zien. Hoe lang kan een televisiezender zo kies blijven? Het antwoord van veel ‘oude media’ bestaat uit complete onderwerping aan wat men denkt dat de wensen van het volk zijn.
Ook de honderdste aflevering van Zomergasten (VPRO) bestond uit een democratische beeldcanon, maar dan net omgekeerd: kijkers hadden genomineerd, de redactie maakte de eindselectie. Negentien Onbekende Nederlanders kregen gemiddeld dertien minuten om hun fragment toe te lichten, aan tafel bij Paul de Leeuw.
Het begon als een mislukt experiment. De Leeuw kan als geen ander mensen zonder camera-ervaring op hun gemak stellen, maar verzuimde dat te
doen. Hij laveerde aanvankelijk ongemakkelijk tussen jij en u, VPRO- of VARA-toon (‘Botticelli, u bedoelt de zanger?’) en vroeg een verpleeghuisarts wat ze gestudeerd had.
Naarmate de gasten beter konden formuleren nam ook de kwaliteit van de gesprekken toe. Soms lukte het zowaar om in kort bestek een onbekende te portretteren aan de hand van zijn of haar persoonlijke betrokkenheid bij een fragment.
Belangrijker was dat de les van het uiterst succesvolle tweede seizoen van Joris Luyendijk bij Zomergasten nog duidelijker bevestigd werd. Een half miljoen kijkers stelt prijs op lange uitzendingen waarin moeilijke woorden niet verboden zijn. Als de kijker het voor het zeggen heeft, kiest hij misschien helemaal niet voor flitsende sound bites, maar voor Kayzers ongemakkelijke interview met J.M. Coetzee of voor de schutterige aarzeling om door te vragen van Luyendijks verbale ‘dans’ met de zomergast. En de kijker hoeft zich niet langer te beperken tot drie publieke en zeven commerciële, analoog doorgegeven Nederlandse zenders. Dat ben ik dit seizoen ook vooral niet van plan.
De Beeldenstorm verschijnt dagelijks en wordt om de twee weken geschreven door Hans Beerekamp en Marjoleine de Vos.
