Gisteren ging elBulli, jarenlang verkozen tot het beste restaurant ter wereld, definitief dicht. Chef-kok en culinair genie Ferran Adrià heropent in 2014 als ‘stichting’ zijn deuren. Vorige week interviewde ik hem voor een artikel dat later dit jaar in de krant verschijnt. We spraken elkaar in zijn restaurant, in het natuurpark Cala Montjoi, vlakbij de Catalaanse badplaats Roses.

Beelden van de Spaanse publieke omroep via de NOS

Adrià, die de afgelopen jaren de meest invloedrijke chef ter wereld was, legde uit dat de dagelijkse sleur van diners serveren zijn creativiteit te veel beperkt. Door elBulli in een stichting om te dopen, hoopt hij meer tijd te vinden voor experimenteren. Vanaf 2014 wil hij nog steeds eters ontvangen, maar alleen op uitnodiging. ,,Zonder routine, zonder reserveringen en zonder openingstijden.” Hij wil zijn nieuwste uitvindingen gaan delen via internet en binnen een soort onderzoekscentrum/denktank.

Het was ook de afgelopen jaren al nagenoeg onmogelijk een tafeltje te bemachtigen bij Adrià. Jaarlijks ontving hij 2 miljoen reserveringsaanvragen, terwijl hij slechts 8.000 gasten per jaar kon ontvangen. De afgelopen jaren opende verscheidene koks die eerder bij elBulli werkten hun eigen restaurants. Onder hen Rene Redzepi, tegenwoordig chef bij het Kopenhaagse restaurante Noma, momenteel het beste ter wereld.

Adrià noemt hen desgevraagd ,,allemaal even getalenteerd”. Gevraagd waar mensen terecht moeten zolang elBulli sluit, geeft hij de volgende alternatieven:

- Tickets. Een tapasbar in Barcelona, die Adrià begin dit jaar samen met zijn broer Albert opende. Er naast zit 41º ,hun cocktail-bar, waar ook barhapjes uit elBulli te krijgen zijn. Reserveren kan hier.

- Dos Palillos. Aziatisch restaurant in Barcelona en in Berlijn. Ook verbonden aan elBulli.

- Rafas, een restaurantje van vrienden in Roses, vlakbij elBulli

Sinds Portugal vorige week zijn kredietwaardering onverwachts afgewaardeerd zag worden tot junkstatus, is de volkswoede over kredietbureaus als Moody’s geëxplodeerd.

Vrijdag sprak ik voor een artikel in de papieren krant de linkse econoom José Reis. Hij deed dit voorjaar al aangifte tegen de agencies vanwege vermeende belangenverstrengeling. Ze zouden hun investeerders en klanten met voorkennis laten ‘shorten’ op de koersschommelingen die hun afwaarderingen veroorzaken. Lange tijd kreeg Reis’ initiatief alleen steun van (ultra) links Portugal. Enigszins tot zijn eigen verbazing stelde hij vast dat zijn ideeën sinds de afwaardering door Moody’s gemeengoed zijn geworden. ,,Alle politici en commentatoren, ook de rechtsliberale, zijn richting ons standpunt opgeschoven.” Het Portugese OM meldde donderdag serieus werk te gaan maken van de aangifte.

Het tekent de Portugese volkswoede, die zich -vooral op internet – ook uit in humor. Deze blogster plaatste dit plaatje van Hank Moody, de hoofdrolspeler uit de ook in Portugal zeer populaire Amerikaanse (!) tv-serie Californication. ,,Omdat er maar een echte Moody is.”

En sinds dit weekeinde circuleren op Youtube de twee onderstaande filmpjes. Muzikaal niet erg hoogstaand, maar ze geven wel een goed beeld van de Portugese verontwaardiging.

en

Een lezer van dit blog wees mij op een video waarin striptekenaar Aleix Saló de Spaanse crisis in 6 minuten kort samenvat. Het filmpje is op internet nu ruim 1 miljoen keer bekeken. Ook wie geen Spaans verstaat, krijgt een groot deel van de boodschap wel mee.

Een belangrijke klacht van de jongeren die momenteel pleinen door heel Spanje bezetten betreft het politieke stelsel. Twee grote partijen eisen via hun voortdurende polarisatie alle aandacht voor zichzelf op. Voor kleinere, nieuwe partijen is het te moeilijk het stelsel binnen te komen. In de praktijk zou er daarom niets te kiezen zijn in Spanje.

Thuisblijven op verkiezingsdag is echter geen optie, vinden veel jongeren. Blanco stemmen dan? Ook niet. Die stemmen worden verdeeld over de partijen naar omvang van hun electoraat. Ook van een blanco stem profiteren dus vooral de bestaande politieke partijen. Dan blijft nog een andere optie over: de ongeldige uitgebrachte stem. Een manier om je kiesrecht niet te verkwanselen en toch een soort van protest te laten horen.

In Spanje worden de stemmen geteld door gewone burgers. Zij worden via een soort loterij aangewezen om de hele dag de kiesbureaus te bemannen en ‘s avonds openen zij de bussen. Geen burgerplicht waar iedereen op zit te wachten. Het openmaken van de enveloppen moet afgelopen zondag echter leuker zijn geweest dan andere jaren. Het aantal uitgebrachte ongeldige stemmen lag een half procentpunt hoger dan in andere jaren. Onderstaand een kleine selectie van de creatiefste van de ruim 389.000 ongeldige stemmen.

Er is een goedwerkende webcamera die rechtstreeks beelden uitzendt van het Puerta del Sol-plein in Madrid. De jongerenprotesten gingen hier ook vandaag, op de dag van overpeinzing voor de verkiezingen van morgen onverminderd voort. Zo nu en dan wordt er ook geluid doorgegeven, wat het plein helemaal dichtbij brengt. Klik hier om te kijken.

Free Videos by Ustream.TV

Een kort berichtje over en temidden van de betogers in Madrid. Over drie uur gaat het demonstratieverbod in dat de Kiesraad gisteren uitsprak tegen de jongerenprotesten tegen de crisis en politiek. Omdat Spanje morgen lokale en regionale verkiezingen houdt, sprak de is vanaf middernacht elke vorm van openbaar protest verboden. Volgens de kieswet hoort zaterdag een ‘dag van overpeinzing’ te zijn en ook verkiezingsdag zelf mag niet met betogingen verstoord worden.

Hier in Madrid en ook in steden als Granada, Barcelona en Valencia trotseren duizenden jongeren dit verbod door centrale pleinen bezet te houden. De massa’s op onder meer het Puerta del Sol-plein in Madrid waren de afgelopen dagen al zo omvangrijk, dat ze alleen met stevig politie-ingrijpen verjaagd zouden kunnen worden. Zeker de verkiezingen zo vlak voor de deur, blijkt dit voor de regering geen serieuze optie.

In het begin van de middag liet vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken Alfredo Perez Rubalcaba gisteren al doorschemeren dat de politie ,,gepast zal handelen”. In een democratie moet de wet moet gehandhaafd worden, zei hij, ,,maar om het ene probleem op te lossen, zullen we niet een ander creëren.”

Een half uur geleden (rond half negen) werd door de organisatoren wel omgeroepen dat de politie hen had meegedeeld vanaf tien uur ’s avonds boetes te gaan uitdelen. Volgens de omroeper betekende dit dat ,,alleen via administratieve weg zal worden opgetreden. Er komt geen ontruiming.” Ook zou alleen de leiding van het protest gedreigd zijn met boetes. Het zou daarbij kunnen gaan om geldbedragen van tussen de 100 en 1000 euro. Omdat, in de egalitaire logica van de jongeren, dit protest geen leiders kent, zou er geen dreiging van de politiewaarschuwing uitgaan.

Het lijkt er daarmee op dat de betogers blijven zitten. In ieder geval tot zondag. Wat er daarna met dit protest gebeurt, lijkt nu een veel grotere vraag. Het kan leeglopen als een soufflé of zijn eigenaardige, enigszins onvoorspelbare dynamiek van de afgelopen dagen houden.

De protesterende jongeren in Spanje weten voorlopig van geen ophouden. Ook gisteren verzamelden zich weer duizenden mensen op de Puerta del Sol, dat tot ‘Plaza de SOLución’ (Plein van de Oplossing) is omgedoopt. Ondanks een hoosbui die rond zevenen over Madrid trok. En ondanks het verbod dat de regionale kiescommissie uitsprak op demonstraties zo vlak voor de stembusgang van zondag.

Vandaag zou de landelijke kiesraad een oordeel vellen. Maar met de huidige opkomst lijkt dat er nog weinig toe te doen. Gisteren stonden er zoveel mensen op het plein, dat de oproerpolitie zich gedurende de avond steeds verder in de zijstraten terugtrok. Er zijn daarbij zeker drie redenen om aan te nemen dat het protest nog wel even aanhoudt. In ieder geval tot zondag.

1) Het wordt weekeinde: gisteren hing al een festivalsfeer op Sol. De geur van jointjes. Chinese straatverkopers die blikjes bier (€1) uitventen. Tieners die in een kringetje zonnebloempitten eten. Vanavond (studentenavond) en morgen en zaterdag zullen waarschijnlijk alleen maar mensen op de protestpleinen door heel Spanje neerstrijken. Wat ook helpt is dat het vanaf morgen mooier weer wordt.

2) De Spaanse media en ook de internationale nemen de protesten steeds serieuzer. De betogers weten de pers daarbij handig naar hun hand te zetten. Nog steeds zijn het vooral jongeren die op het plein staan. De media zijn erg op zoek naar signalen dat het protest maatschappelijk breder wordt; de frustratie van één generatie overstijgt. Door de jongeren op Sol worden ze daarbij op hun wenken bediend. Zij sleepten gisteren een oud bankstel naar het plein en plakten er een vel op met de tekst: zitplaats voor 50-plussers. Met zachte hand dwongen ze wat ouderen, die slechts geïnteresseerd een kijkje waren komen nemen, om plaats te nemen. Toen die eenmaal zaten, kwamen de tv-ploegen bijna meteen gretig filmen. De beelden haalden de avondjournaals.

3) Overal zijn de protesten ondertussen het gesprek van de dag. Een van de meest besproken gebeurtenissen is het telefoontje dat ene Cristina uit Burgos pleegde naar de publieke radiozender RNE. Zij belde naar aanleiding van een praatprogramma waarin twee politici (een van de PSOE en een van de PP) neerbuigend praatten over de betogers. Cristina diende hen op indrukwekkende wijze van repliek. Ze stelde dat de demonstranten niet zozeer ‘tegen het systeem’ zijn, maar zich buitengesloten voelen door het huidige systeem. Het audiofragment is een hit op internet en veel mensen mailen het aan elkaar door. Voor de Spaanssprekenden: hieronder is het te beluisteren.

Het duurde even, maar de maatschappelijke onvrede over de crisis in Spanje heeft de straat bereikt. Zondag gingen in verscheidene steden duizenden mensen de straat op. Ze protesteerden tegen de dure huizenprijzen. Tegen de hoge (jeugd)werkloosheid. Tegen de politiek en de vakbonden die hen niet zouden vertegenwoordigen. Tegen korten op zorg, onderwijs en sociale voorzieningen terwijl banken met staatssteun overeind worden gehouden. Tegen alles.

De opkomst was niet uitzonderlijk hoog. In buurland Portugal gingen 12 maart honderdduizenden de straat op met soortgelijke klachten. En ook in Spanje zelf werd eerder veel massaler gedemonstreerd. Tegen de inval in Irak en tegen terreur. Ook een algemene staking van de vakbonden trok eind september meer betogers.

Het protest krijgt nu echter alsnog een nieuwe dynamiek. Zondag bleef een clubje van tientallen antisistemas (autonome beroepsdemonstranten) hangen op Puerta del Sol, het centrale plein van Madrid. Dinsdagochtend werden ze met het nodige politiegeweld weggeveegd. Gisterenavond werd via Facebook en andere websites opgeroepen het plein te heroveren. De opkomst van circa 15.000 personen moet ook de initiatiefnemers verbaasd hebben. Sinds vannacht is ‘Sol’ in handen van de betogers. Ze hebben kamp opgeslagen en zijn niet van plan weg te gaan. In een dozijn andere steden zijn vergelijkbare sit-ins begonnen.

Het is niet vreemd dat dit protest uitbarst – het is eerder verwonderlijk dat het zo lang duurde. Na drie jaar diepe crisis is 21 procent van de Spaanse beroepsbevolking werkloos (officieel tenminste: velen klussen zwart bij). Jongeren zijn hoger opgeleid dan ooit , maar 43 procent van hen zit zonder baan (opnieuw: officieel). Van de hoger opgeleiden met werk, doet bijna de helft bovendien werk onder zijn niveau. In 1,4 miljoen huishoudens zitten beide partners zonder werk. Hypotheeklasten hangen veel gezinnen reeds als een molensteen om de nek, maar zullen door de stijgende rente alleen maar zwaarder gaan wegen.

Het tijdstip van het protest is niettemin pikant. Zondag zijn lokale en regionale verkiezingen in grote delen van Spanje. De regerende socialistische arbeiderspartij (PSOE) van premier Zapatero zal een pak slaag krijgen. Weinig Spanjaarden steunen zijn regering nog. Vooral linkse kiezers zullen zondag niet op de socialisten stemmen, of thuisblijven. De oppositionele centrumrechtse Volkspartij (PP) zal in veel regio’s en gemeentes de macht krijgen.

De demonstranten op Sol roepen op geen van beide partijen te steunen. Er is veel polarisatie tussen PP en PSOE, maar de demonstranten noemen die kunstmatig. Uiteindelijk dienen de politieke partijen alleen hun eigen belangen en die van bedrijfsleven en de financiële sector, zeggen ze. Zij raadden aan te stemmen op kleinere partijen en zo de kliek van ‘PPSOE’ een signaal af te geven. Niet toevallig bevinden veel van die partijen zich ter linkerzijde van het politieke spectrum.

Vooral voor de PSOE is het protest daarom slecht nieuws. Weinig mensen die nu op Sol demonstreren, zouden sowieso ooit rechts stemmen. Maar het protest kan wel traditionele PSOE-kiezers motiveren eens een andere (linkse) stem te overwegen. Kandidaten van de PSOE spreken inmiddels omstandig hun sympathie uit voor de protestbeweging, maar op Sol werd daar vanochtend lacherig op gereageerd.

De eisen van de demonstranten, die zeggen zeker tot zondag te blijven, zijn diffuus. Ze lopen uiteen van ‘betaalbare woningen’ en ‘waardig werk’ tot ‘legaliseer drugs’ en ‘meer dierenasielen’. Dat er door de crisis nu even geen geld is voor sociale politiek bestrijden ze. Politici moeten minder verbrassen aan dienstwagens en andere luxe. Niet corrupt zijn. Er zou directe democratie moeten komen. Niet stemmen op een lijst, maar op de persoon. Meer referenda.

Deze eis (‘echte democratie, nu’) is echter maar een kant van het verhaal. En ander belangrijk deel van de woede richt zich op de financiële sector. Tien, vijftien jaar lang was de bouwsector de motor van de economie. Veel burgers gokten mee (en wonnen) in het piramidespel dat de huizenmarkt in feite was. Dat nu banken gered moeten worden, omdat anders de hele economie zou instorten, gaat er bij veel Spanjaarden echter niet in. Dat mensen hun huis uitgezet worden door dezelfde banken die miljardeninjecties kregen (en nog nodig zullen hebben), vinden ze niet te verdedigen. Het is, vinden ze, vooral de corrupte elite in zakenwereld en politiek die het meest van de bouwzeepbel profiteerde. Die zou nu ook de hoogste prijs moeten betalen.

Wie vanavond naar het Eurovisie Songfestival kijkt, moet goed opletten bij de Portugese inzending. Die wordt dit jaar verzorgd door de opmerkelijke Homens da Luta (Mannen van de Strijd), een band die voortkomt uit een gelijknamig cabaretprogramma op de Portugese televisie. Handelsmerk van de Homens is hun parodie op de linkse protestliederen die tijdens de Anjerrevolutie van 1974 werden gezongen in Portugal.

Ze zijn vorige week afgereisd naar Duitsland, nadat ze eerder dit jaar het nationale songfestival wonnen met het nummer ‘A Luta é Alegria’ (De strijd is leuk). Een overwinning die ze vooral te danken aan sms’jes van de tv-kijkers. Die gaven hen de maximale 12 punten, terwijl de professionele jury veel minder enthousiast was.

Zoals in zoveel Europese landen, wordt ook in Portugal het Eurovisiesongfestival allang niet meer als serieus muziekevenement benaderd. Niettemin klonk er toch serieuze kritiek op het afvaardigen van de Homens. Zo stelde de prominente politiek commentator Miguel Sousa Tavares dat het niet slim is deze jarenzeventig-types een Europees podium te geven. Het zou het beeld van Portugal als een achtergesteld land alleen maar bevestigen, stelde hij. En dat uitgerekend op het moment dat het financiële noodhulp nodig heeft van andere Europese landen. Daar kwam nog bij, aldus Sousa, dat het festival dit jaar plaatsheeft in Duitsland: het land dat een doorslaggevende rol speelt in het euromanagement en waar al veel weerstand leeft tegen leningen aan noodlijdende eurolanden.

Een ander noordelijk land dat momenteel moeilijk doet over de ‘redding’ van Portugal, is Finland. De populistische Ware Finnen boekte daar vorige maand een spectaculair verkiezingsresultaat met de belofte hulp aan Lissabon te blokkeren. De Homens da Luta zochten de afgelopen dagen in Duitsland daarom toenadering tot twee knappe Finse vrouwen.

Mocht zelfs dat de Finnen nog niet overtuigd hebben van de grootsheid van de Portugese natie, dan circuleert er op internet sinds enige dagen nog onderstaand Portugees promofilmpje, speciaal gericht aan Finland. Het is hier en daar feitelijk niet altijd even juist, maar vooral het einde is erg overtuigend. Portugal hield in 1945 een massale inzamelingsactie voor een ander, ver weg gelegen Europees land dat er na WOII slecht aan toe was. Inderdaad: Finland.

UPDATE: Homens da Luta is er niet in geslaagd de finale te bereiken

In Portugal viel afgelopen woensdag het kabinet. Dat kwam zeker niet als een verrassing: de socialistische minderheidsregering van premier Sócrates wankelde al maanden.

Verrassender was dat twee weken geleden honderdduizenden Portugezen de straat op gingen. Ze gaven gehoor aan een oproep op Facebook van vier twintigers om te protesteren tegen de precaire positie van veel Portugezen op de arbeidsmarkt. Onder de kop ‘Protesto da Geração à Rasca’ (Protest van de Wegwerpgeneratie) gingen op 12 maart in Lissabon circa 300 duizend mensen demonstreren en in Porto nog eens 100 duizend. Het was daarmee een van de grootste betogingen in de afgelopen jaren.

Voor een reportage in de papieren krant sprak ik deze week met drie van de organisatoren. Ze vertelden onder meer dat ze besloten tot het oprichten van de Facebookgroep na het horen van het liedje ‘Parva que Sou’ (Hoe stom ik ben) van de Portugese band Deolinda.

Hierin beklaagt een jonge vrouw haar onzekere bestaan. Vooral veel jonge Portugezen kunnen alleen onbetaalde stages of zeer tijdelijk, onzeker en slecht betaald werk vinden. Terwijl ze best opgeleide generatie uit de geschiedenis van hun land vormen, worden ze op de arbeidsmarkt uitgebuit, vinden ze. In de tekst van het liedje komt die klacht onder meer terug in de zin: ‘Wat een stomme wereld, waarin je gestudeerd moet hebben om een slaaf te kunnen zijn.”

Hier een opname van het nummer, met zowel Engelse als Portugese ondertiteling:

De band speelde het nummer eind januari voor het eerst. Opnames van dit concert werden op internet meteen een grote hit. Ik sprak ook met de band zelf en die toonde zich nog steeds verrast over de enthousiaste reacties op het nummer. ,,We hebben duidelijk een snaar geraakt”.