Dat dacht ook emeritus hoogleraar stralingsfysica in Delft en jurylid Ignatz de Schepper. Hij oogstte via de mail vragen bij juryleden, en zette toen met drie TU-collega’s een info-middag op. Wat een 21ste-eeuws feest: voor de komst van e-mail had dit gewoon nooit gekund.  Een secretariaat had eindeloos brieven moeten rondsturen, kopiëren, verder sturen, archiveren… Nu gaat met mail, attachments en virtuele datumprikkers alles razendsnel, gratis en overzichtelijk. Yes we can! We hadden één verhindering: van het jurylid dat in Kairo woont en via de mail meedoet.

Er leefden vooral vragen over de cruciale accu. Nu is die nog duur en zwaar, met als gevolg een bereik van hooguit 200 kilometer. Verder waren juryleden benieuwd naar de gevolgen voor het elektriciteitsnetwerk, en naar de kansen voor Nederland in deze nu razendsnel opkomende markt.

Dus daar gingen we, gratis college op maat van de beste mensen in het land. Ziet u uw correspondent glunderen? Vooraf kregen we een factsheet, en direct ontstond discussie. De Schepper had het totale energieverbruik van Nederland geschat. Dus inclusief voedsel, en de benzine voor de vrachtwagen die mijn sportschoenen naar de winkel brengt, de energie nodig om de weg aan te leggen waarover die vrachtwagen rijdt. Enzovoort.

De uitkomst van De Schepper bleek ver af te liggen van de schatting van een andere spreker, en toen gebeurde iets prachtigs. Er kwam geen ruzie. Tik op internet ‘elektrische auto’ in en je belandt op fora waar hysterische ingenieurs met hun zakjapanner in de trillende knuisten hun gelijk voorrekenen; wie dat niet deelt moet een slecht mens zijn of een idioot.

Hier zaten we bij de mensen van wie die ingenieurs ooit het vak leerden, en nu ontstond geen ruzie maar belangstellende hilariteit. Interpretatieverschillen die geen aanleiding zijn tot een scheldpartij of verdachtmakingen, maar tot uitwisseling van argumenten en inzichten. Dat was dan weer heel erg níét 21ste eeuws.

Hoogleraar Fokko Mulder rekende voor dat de accu-industrie nu zo’n 10 miljard dollar per jaar beloopt. Dat kan doorgroeien tot 10.000 miljard, oftewel de grootte van de auto-industrie nu. Het kabinet heeft trouwens  besloten dat wij in deze bedrijfstak niet meedoen. Trots op Nederland!

Fundamenteel inzicht: we kunnen straks waarschijnlijk in de accu van elektrische auto’s ’s nachts energie opslaan, om deze overdag terug te verkopen aan het net. Dan zou je voor lang parkeren bij een luchthaven niet langer betalen maar betaald worden. Mits je je accu beschikbaar stelt.

Nog fundamenteler: nu heeft Nederland een strategische oliereserve voor 91 dagen. Straks is alle olie op. Hoe gaan we dan een strategische elektriciteitsreserve aanhouden? Hoe slaan we die op? In accu’s van auto’s kunnen we nauwelijks iets kwijt.

Zo ging het verder lezer, en ik zou bijna zeggen, u had erbij willen zijn. Over de voorraad van het cruciale accubestanddeel lithium (heel veel, maar niet genoeg voor de wereldbevolking in 2050) en over de verwachte prestatieverbetering van die accu’s: reken op een factor 5 tot 8. Het probleem met beperkt bereik en hoge kosten gaat dus worden overwonnen. De termijn? Van dat soort voorspellingen houden professoren niet zo. De afgelopen tien jaar ging het met een factor 2, maar nu wordt er waanzinnig geïnvesteerd. Buiten Nederland dan.

Hoogleraar Paul Bauer legde uit dat een miljoen elektrische auto’s erbij leidt tot landelijk 5 procent meer energieverbruik. Geen probleem dus? Helaas. We hebben die energie best, maar niet op het juiste moment. Vergelijk het met files. Er kunnen in Nederland prima 5 procent auto’s bij. Maar die moeten dan wel alleen rijden wanneer de wegen leeg zijn, ’s nachts.
Het gaat er dus om het energieverbruik van het laden te reguleren, met slimme energiemeters. Daarin is Korea wereldleider. Trots op Nederland!

Over het verhaal van de laatste spreker mag uw correspondent niets zeggen want die bevindingen zijn gedaan in opdracht van een partij die daar nog mee naar buiten moet komen.

Wat een dag. Volgende week: wat doet de klassieke auto-industrie?

Jazeker, een kiepauto in de Overijsselse gemeente Dalfsen. Toen ik een klein jaar geleden dit correspondentschap elektrische auto’s en nieuwe journalistiek ontwierp, deed ik dat mede door een krantenberichtje over deze kiepwagen. Het ding kon worden aangeschaft zonder een cent extra subsidie. Wie elektrisch rijdt, betaalt geen aanschaf- en wegenbelasting. Elektriciteit is per gereden kilometer veel goedkoper dan benzine. Een elektromotor eist minder onderhoud en smeerolie. Zo komt het plaatje rond. Cruciaal is dat zo’n kiepauto per dag hooguit tachtig kilometer hoeft te rijden, en niet harder dan dertig per uur mag. Daardoor volstaat een klein accupakket, en blijft de aanschafprijs binnen de perken.

Ter vergelijking: wie nu de elektrische personenauto Think! koopt, betaalt vier keer de prijs van een qua omvang vergelijkbare Volkswagen Golf. Dan heb je een auto met veel minder bagageruimte en een bereik van hooguit 150 km. Zo ver liggen voor de gewone consument benzine en elektrisch nog uit elkaar. Maar soms kan de overstap al, en in Dalfsen gebeurt het.

Het bleek een behoorlijk prachtig gelegen dorp van zo’n tienduizend mensen. Ook hier zijn de toerisme consultants aan het werk geweest en struikel je over de VVV bordjes met lokale attracties. Een ervan zegt ‘synagoge’, met tussen haakjes de onverminderd hartverscheurende toevoeging ‘voorm.’.

Ik meldde me bij Otto Koerhuis, wiens visitekaartje hem ‘uitvoerder van het Wijkteam Dalfsen’ noemt. Al een klein jaar hebben we contact, eerst over of de kiepauto er eindelijk was, en toen over hoe die beviel. Het terugkerende woord was ‘kinderziektes’. Op zich viel dat allemaal te behappen, want de dealer kwam bij ieder mankement meteen een vervangauto brengen. Inmiddels staat er 1.700 kilometer op de teller.

Hoe ging dat nu, zo’n overstap naar elektrisch? Ach, zei Koerhuis, ze verduurzamen al heel lang bij de buitendienst, zoals de plantsoenendienst eigenlijk heet. Er moest een nieuwe kiepauto komen, en toen zijn ze op internet gaan kijken. Offertes opgevraagd, en zo kwam de zogeheten Miles er als beste uit. Een dealer uit de buurt kon hem regelen.

Zo simpel, en er kwam geen visionaire politicus aan te pas. Het grote voordeel daarvan? De overstap werd gedragen door de medewerkers zelf, dus zaten ze ook de kinderziektes geduldig uit. Wat een verademing om eens met mensen te praten die zo’n experiment gewoon aangaan.

Iedere week weer loopt het webhoekje van uw correspondent op nrc.nl/weekblad vol met kanttekeningen, kritiekpunten, vraagtekens… Wat kunnen wij Nederlanders dat goed zeg! Ergens op ‘afdingen’. Nadelen bedenken. Risico’s. Dreigingen. En als er dan toch nog iets wordt gedurfd en het loopt anders: de schuldvraag stellen. Zondebokken aanwijzen. De zwartepiet uitdelen. Pfff.

Dus plantsoenendiensten aller Nederlandse gemeenten verenigt u en ga elektrisch? Ik besloot het te vragen aan Kees Kramer, weer zo’n verrukkelijk nuchtere Overijsselaar. Kramer rijdt dagelijks in de kiepauto, vandaar het nummerbord dat collega’s erop bevestigde: ‘elektrokees’. Wat zou hij collega’s adviseren elders in het land die zijn begonnen aan zo’n kiepauto? Hij grinnikte, dacht een seconde na en koos toen voor de waarheid: „Wees niet te negatief. Het went.”

Een korte stilte vulde de elektrische kiepauto. Wat Kramer vooral miste, zei hij, was de flexibiliteit. Met de benzinekiepauto kon hij ook de snelweg op, bijvoorbeeld even een boodschap doen in Ommen. Dat is er met deze wagen niet bij. Er was in het begin dus regelmatig iets mee, en hij rijdt anders. Maar nu zou hij niet anders meer willen? Elektrokees grijnsde breed.

Terug in de elektrische trein bedacht uw correspondent waarom deze expeditie zo weldadig aanvoelde. Het was de mentaliteit van aanpakken en niet zeuren, en het was de ontspannen sfeer. Omdat dit initiatief van de uitvoerders onderop komt, is er geen politiek prestige mee gemoeid en zit niet iedereen permanent in de stress over ‘de beeldvorming’. Er hoeft dan ook geen voorlichter bij en je bent opeens, heel gek, gewoon als volwassenen onder elkaar.

Tot nu toe hebben hooguit een of twee gemeentes bij Dalfsen geïnformeerd naar de elektrische ervaringen. Dat moet natuurlijk veel beter, want wat heb je aan pionieren als je de opgedane kennis niet deelt?

Vaste lezers hebben opgemerkt dat het hier nog weinig over elektrische auto’s gaat. Touché! Dus dacht uw correspondent: laat ik kijken hoe het elektrische pioniers bevalt. Volgende week de elektrische kiepauto van de plantsoenendienst van het Overijsselse Dalfsen, nu het super-de-luxe andere uiterste.

Voor Erdmann is zijn Lotus precies wat duurzaamheid moet worden: fun. „Duurzaamheid moet iets toevoegen aan je leven, niet iets wegnemen. Denk aan die vieze oldtimers. Je kunt zeggen, die vervuilen zo erg, die moeten van de weg. Je kunt ook zeggen: we zetten er een elektrische motor in.”

Maar vinden die oldtimers dat niet suf? Misschien, maar wie weet wat er gebeurt als die oldtimers het verschil proeven tussen een benzine- en een elektromotor. Voor mij als tweedehands Toyotarijder is een auto een middel om mijn lichaam op een andere plek te krijgen, meer niet. Maar zo’n elektrische sportwagen… Een autodealer vertelde ooit: „Een Porsche of Lotus is ideaal om domme vrouwen mee op te pikken. Een slimme vrouw denkt echter, bah, die heeft zeker iets te compenseren. Todat ze hoort dat jouw sportauto elektrisch is. Dan ziet ze opeens een rijke vent in een gave auto die ook nog oog heeft voor het milieu en dus zorgzaam is. Kat. In. Het. Bakkie.

Eerlijk volk, autodealers. Terug naar Erdmann’s sportauto. Wat een kick. Erdmann trekt meestal in zijn twee op want in zijn één heeft hij gewoon te veel vermogen ineens. En ook als-ie van 30 naar 60 km per uur gaat, voel je zo’n heerlijke duw terug je stoel in. Exclusieve terzijde voor generatiegenoten: zo voelt Knight Rider Michael zich dus als KIT overgaat op silent mode en turbo boost.

Ook fijn: normaal is scheuren in de binnenstad het toppunt van asociaal: lawaai, benzine verspilling en de lucht vol astma veroorzakende ellende. Nu rij je stil en schoon en verspil je alleen nog elektriciteit, en dan zegt uw correspondent: moet kunnen (mits duurzaam opgewekt).

We reden langs de oplaadpaal aan de Amstel dichtbij de Albert Cuypmarkt, waar zowaar een gemeentewagentje stond te laden. De paal bij de Stopera lieten we net als die bij het Science Park van de Universiteit van Amsterdam schieten, en we zetten koers naar een bakkerij annex koffiehuis aan de Wibautstraat, die sinds kort is uitgerust met twee laadpunten. Bij een beker cappuccino en wat wortelsap een paar kilowattuurtjes gepakt en toen naar de Westergasfabriek. Erdmanns hield zijn e-laad pasje bij de display van de paal en daar sprong het kastdeurtje open. Het juiste snoer uit de achterbak, inpluggen, en daar konden we op een schermpje in de auto zien dat er werd opgeladen.

Hij heeft mooie verhalen. Over die race op de Duitse Autobahn met een stel Polen. „Ja, dan trek je zo’n elektrische accu heel snel leeg. Dus ik van de snelweg af, zijn we op het fietspad gaan rijden. Twintig per uur, toen deed-ie het weer.” Laatst was Erdmann bijna thuis. „Ik rook de stal.” Agenten hielden hem aan: „U reed te hard.” Dan zegt Erdmann: „Ik reed snel.” Wat dan goed werkt is de achterbak open doen, heeft hij gemerkt. Dan zien die agenten de enorme zwarte accu, en alle snoeren. Dan willen ze weten hoe dat nu werkt, zo’n auto op stroom, en vergeten ze de bekeuring.

Zijn Lotus is ook professioneel nuttig. Belangrijke klanten maken een ritje en dan praat je heel makkelijk. „Die gaan heel snel overstag”, grinnikt de architect die onder meer de Van Nelle fabriek in Rotterdam een tweede leven gaf. „Ik leer ook van alles over die auto’s door erin te rijden.” Dit hoort uw correspondent vaker: innovatie is een kwart laboratorium, en driekwart Leren door te Doen.

Dan zijn we terug op Erdmann’s kantoor, aan de voormalige VOC scheepswerven achter Artis. Het is een gebouw met aan weerszijde schuin oplopende grasdaken zodat je je half buiten de stad waant. Een paar medewerkers van rond de dertig drinken een vrijdagmiddagbiertje. Erdmann vraagt naar voortgang, plannen, successen. De antwoorden zitten vol grappen, zelfspot en vooral: plaagstootjes. Erdmann incasseert ze glunderend.

Bijna een jaar ben ik nu correspondent elektrische auto’s en nieuwe journalistiek, en ik heb nog geen enkele mop gehoord over duurzaamheid.  Dus niet ‘geen enkele goede mop’. Geen enkele mop.

Volgens mij is dat geen goed teken. Moppen zijn een soort positieve virussen, varianten die zich handhaven doen dit omdat ze een snaar raken. Ik zou ook niet weten hoe zo’n groene mop moet gaan: twee lobbyisten voor de kolenindustrie zitten het partijprogramma van het CDA te lezen, zegt de één tegen de ander: puntje puntje puntje. Komt een klimaatcomplotdenker bij de dokter…

Wie kent er een goede groene mop? Of kan deze bedenken? Graag op de site. Valt er dan helemaal niks te lachen? Toch wel, want uw correspondent is sinds een maand hoogleraar! De Universiteit van Tilburg vroeg of ik dit semester de bekleding wilde vormen van de Leonardoleerstoel voor dubbeltalenten, waarop ik zei: het moet niet gekker worden, maar zolang het dat wel wordt, doet deze dubbelgetalenteerde praatjesmaker en nestbevuiler mee!

De realiteit is dat ik een semester de masterclass ‘Journalistiek voor de 21ste eeuw’ geef, een titel die ik zelf  heb bedacht. Het is zo’n deal waarbij iedereen wint. Aan de ene kant de Universiteit van Tilburg (nooit zeggen: Katholieke Universiteit Tilburg want dat kort even rot af als de Leonardo Universiteit Limburg). Een goede deal voor welke universiteit precies, vraagt de lezer, tot vreugde van de afdeling pr van de Universiteit van Tilburg. De Universiteit van Tilburg! Een pagina in De Telegraaf kost op zaterdag een ton, terwijl dankzij dit stukje de Universiteit van Tilburg, u weet wel, die instelling voor hoger onderwijs in de  Brabantse stad Tilburg, die ja, de Universiteit van Tilburg dus, flink wat naamsbekendheid scoort – voor een fractie van dat bedrag.

Het is ze gegund en ik had de klus ook aanvaard als die de Leonardo Melkertbaan voor dubbeltalenten heette. Ik heb nu vijftien masterstudenten met wie ik binnen de fatsoensnormen van de universiteit mag ondernemen wat ik wil. Het is echt leuk. We experimenteren met journalistiek over de vraag: wat gebeurt er als je probeert de universiteit te verleiden om het geld dat ze nu uitgeven aan energieverspilling, te steken in energiebesparing?

Iedere organisatie in Nederland, en dus ook deze universiteit, heeft de energie-uitgaven voor dit jaar al gereserveerd. Wat nu als mensen in zo’n organisatie die uitgaven omlaag brengen, en de leiding het uitgespaarde geld investeert in verdere besparende  maatregelen? Doe dit een paar jaar en wie weet hoe ver je komt.

Wat een feest weer. De studenten zijn slim en realistisch, en doen leuke ontdekkingen. Dan oproep twee: studeert of werkt u aan de Universiteit van Tilburg? Laat dan geen licht onnodig branden, en zet de thermostaat op non-tropische temperatuur. Twee miljoen euro geeft uw universiteit jaarlijks uit aan energie, 140 euro per student of medewerker. Als we daar 1 procent van besparen, kunnen we straks een prachtig matje zonnepanelen neerleggen. Of, minder mediageniek:  een paar echte energiebesparende maatregelen financieren. Welke? Ook dat zoeken we uit, journalistiek voor  de 21ste eeuw. Hulde: de UvT heeft groene stroom.

Het laatste punt. In de herfst gaf uw correspondent een college aan de Communication & Multimedia Design te Breda, aan de Avans Hogeschool, waar ze  infographics leren maken, informatieve filmpjes op internet. Het idee was dat veel aspecten van duurzaamheid  beter zijn uit te leggen met filmpjes dan met tekst, en dus hield ik daar een verhaal over elektrische auto’s, waarna de studenten aan de slag gingen.

Drie bevindingen: nergens op internet staat de betrouwbare kennis over elektrische auto’s helder en toegankelijk op een rij. Dus studenten gingen zwemmen, en belandden vaak bij de gelikte maar eenzijdige site van het Israëlische bedrijf Better Place. Twee: van alle argumenten voor de elektrische auto sloeg deze bij studenten het meest aan: met iedere tankbeurt bouw je mee aan de kernbom van Iran, koranscholen in Saoedi-Arabië en het leger van Rusland. Drie: inderdaad kun je erg leuke dingen doen met infographics. Experiment geslaagd, bekijk  de filmpjes van de studenten via het bekende digitale holletje van uw hooggeleerde correspondent.

Stel je hebt net gehoord dat je longkanker hebt, en dan ontdek je dat in de  diagnose je naam verkeerd staat gespeld. Heb je dan opeens geen kanker meer? Ontbied je dan de arts om  stampvoetend te verklaren dat je ‘geen  enkele fout meer accepteert’? Om daarna opgelucht een sigaret te roken?

Er staan fouten in het klimaatrapport van het IPCC. Als ik het goed begrijp, staan die fouten in het speculatieve gedeelte over de mogelijke impact van klimaatverandering op economie en samenleving, en dus niet in het stuk over klimaatverandering zelf. Toch  schrijven serieuze media en columnisten nu: joepie, er is niets bewezen.

Rechtse mensen vonden de invasie  van Irak gerechtvaardigd want er bestond een kans dat Saddam massavernietigingswapens had. Zo’n risico konden we niet lopen! Rechts is tegen klimaatbeleid, want de opwarming is  niet bewezen.

Mij lijkt niet de vraag: kun je klimaatverandering sluitend bewijzen? Wetenschap gaat over hypotheses en falsificatie. Mij lijkt de vraag: wil je het risico lopen dat het zo is? Los daarvan zul je toch ooit afmoeten van fossiele brandstoffen. Ga nu over op duurzame energie en als later blijkt dat klimaatverandering toch anders in elkaar zit, heb je nog steeds je energievoorziening geregeld.

Het zijn beangstigende tijden. Ik  sprak laatst een hoofdredacteur aan op de vrije baan die hij klimaatcomplotdenkers gaf. Stel dat jouw columnist gelooft dat de Mossad achter 11 september zit, noem je dan zo iemand een  ‘9/11 scepticus’? De hoofdredacteur  lachte: ‘Ik wil gewoon bladen verkopen, als ik de baas word van het Nederlands Dagblad dan ga ik christelijke taal uitslaan.’

Op zo’n moment word ik gewoon misselijk. Hier heb je dus iemand die  het verhaal de wereld instuurt dat klimatologen voor eigen gewin ons een klimaatcrisis aanpraten, terwijl hij zelf die klimaatcrisis ontkent om puur commerciële redenen. Beangstigend  idee dat zo’n hoofdredacteur best een psychopaat kan zijn, iemand die zelf empathische vermogens mist en intens geniet van het terroriseren van anderen.

Ik begrijp dat één op de honderd mensen psychopaat is. De toon over het klimaat wordt in Nederland bepaald door misschien vijftig dominante figuren in media en politiek. Wat nu als  daar een paar geestelijk gestoorden  tussen zitten? Zoals in Kopenhagen een spandoek zei: There is no planet B.

Wat een ramp. Of klimaatverandering blijkt toch een misvatting – dan is de wetenschap een afschuwelijke klap  toegebracht, en kun je wachten op de  volgende aanslag, bijvoorbeeld op de  evolutieleer (ook zoiets: de klimaatcomplotdenkers zijn heel vaak dezelfde mensen die geen enkele twijfel aan Darwin accepteren). Of klimaatverandering blijkt reëel, en dan hebben we  essentiële tijd verknoeid met moddergooien. Je zit in een trein die waarschijnlijk keihard op een afgrond afraast, en de discussie gaat over de kleur van de trein.

Van neurologen begrijp ik dat mensen bij te veel informatie terugvallen op emoties en intuïtie. Dit lijkt bij klimaat het geval, maar met verrassende kantjes. Als je kijkt wat leken te berde brengen in mijn digitale hoekje op de  NRC-site en elders, dan zie je dat op één reageerpagina vaak diametraal tegengestelde stellingnames worden onderbouwd met dezelfde calvinistische vermaning: wie denkt de mens  wel dat-ie is? Hoogmoed komt voor de  val! Klimaatgelovers vragen: wie  denkt de mens wel dat-ie is dat-ie het  klimaat mag veranderen? Klimaatontkenners vragen: wie denkt de mens wel dat-ie is dat-ie het klimaat kan veranderen?

Neem deze reactie op mijn site:
„De tovenaarsleerlingen van deze  tijd schijnen nog maar één formule te  kennen: CO2. Zij lijken geobsedeerd  door de vraag hoe deze te verminderen, zo dit al noodzakelijk mocht zijn en zo de relatief onbeduidende mensheid hierop al enige invloed zou kunnen uitoefenen. Deze laatste gedachte alleen al lijkt nogal overmoedig, zo niet arrogant. (…)  Echter, Al Gore c.s.  wijst met zijn dikke beschuldigende  worstvingers intussen wel naar ons.  En dan vooral naar u, want ik laat het  me niet langer aanleunen.”

Met mijn worstvingers wrijf ik mij  in de ogen en vraag: opa, was het tijdens de Koude Oorlog nu ook zo’n hysterische puinhoop?

Joris Luyendijk, Elsbeth Etty, Bas Heijne en Afshin Ellian tijdens de Nacht van de Columnist. Foto: Maurice Boyer

Jajaja, was de reactie dan bijna steeds, dat weten we toch allemaal allang? Maar wat doe je verder? Ik stelde me een editie van Winternachten voor in 1900, waarbij iemand vertelt dat-ie  zich nu stort op vrouwenemancipatie – ook zo’n fundamentele transitie na millennia van exploitatie. Reactie:
- Oh. En verder?

Nog frappanter was dat we daarna  vaak wel een geanimeerd gesprek gaande wisten te houden over de vraag waarom het maar niet lukt om over  zoiets evident en existentieel belangrijks als duurzaamheid onze lezers bij de strot te grijpen. Winternachten is tenslotte een festival van verhalenvertellers.

Uw correspondent moest hieraan terugdenken op De Nacht van de Columnist van NRC, afgelopen zaterdag in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Daar zei iemand: een kwaliteitskrant voert geen campagne, dat maakt het een kwaliteitskrant.
Uw correspondent is het daar dubbel mee oneens, en gaat nu uitleggen waarom. Niet doorbladeren lezer! Iets kan saai klinken maar toch belangrijk zijn. Oordeel zelf.

Allereerst staat voor mij vast dat objectiviteit een mythe is, en dat iedereen die een krant, weekblad of journaal maakt, campagne voert. Je keuze  in onderwerp, invalshoek, terminologie en te horen partijen is nooit neutraal en pakt onvermijdelijk uit in het  voordeel van de mediastrategie van sommige belanghebbenden, en in het nadeel van anderen.

Het punt is dat wanneer jouw prioriteiten als columnist, chef of hoofdredacteur samenvallen met die van het establishment, je jezelf kunt wijsmaken dat je gewoon objectief bent en dus geen campagne voert. Dus als jij schrijft over Uruzgan, en het hebt over de ‘missie’ waar wordt ‘opgebouwd’ en helaas soms ook gevochten, met tot gevolg burgerslachtoffers wat natuurlijk beroerd is ‘want die maken het  werk van de NAVO moeilijker’, wie  vanuit die invalshoek over de oorlog in Afghanistan schrijft, voert impliciet campagne om Uruzgan te behandelen zoals de Nederlandse regering Uruzgan wil behandelen; als een politionele actie. Automatisch ondergraaf je dan het werk van degenen die beweren dat in Uruzgan iets heel anders wordt verricht.

De vraag is niet of je als journalist of columnist campagne voert. Het gaat erom of je onder ogen durft te zien dat alle journalistiek en commentaar politiek geladen is. Het draait dus om verantwoording afleggen, en wie daarvoor terugschrikt, zal zijn eigen subjectiviteit ontkennen (losse gedachte:  is er gelijkenis tussen de onwil om zich te verantwoorden bij het politieke en  het journalistieke establishment in ons prachtland? En zou dan de vertrouwensbreuk van beide met hun publiek hierop teruggaan?). Wel gruwelijke foto’s uit Haïti afdrukken, maar niet van door NAVO-bommen uiteengereten gezinnetjes in Afghanistan. Zo’n beslissing is niet neutraal in zijn effecten.

Iedere journalist voert onvermijdelijk campagne, voor de status-quo dan wel voor een uitdaging daarvan. En dan nu duurzaamheid. Op deze plek wordt geëxperimenteerd met andere  journalistiek: een e-car scriptieprijs,  een elektrische scooter estafette op Facebook, expertpanels, vanuit de ik- vorm verslag doen… Dat kun je een  campagne noemen, maar onderken dan dat het negeren, ontkennen, wegkijken, bagatelliseren en ridiculiseren van de noodzaak tot duurzaamheid ook een campagne is. Namelijk in dienst van de status-quo.

Dat onderscheidt volgens mij informatie van infotainment. Amusementsmedia proberen het interessante belangrijk te maken, kwaliteitsmedia het belangrijke interessant. Het blijkt onmogelijk om binnen de nu bestaande journalistieke methodes de dringend noodzakelijke transitie naar duurzaamheid interessant te maken. En dus moet je op zoek naar nieuwe methodes. Juist dat maakt je tot kwaliteitsmedium.

Wat een ernstig stukje van uw correspondent opeens. Volgende week  gaan we weer lachen hoor, lezer!

Dat stuk maakte nogal wat los en  een paar mensen vroegen om een  voorbeeld van die totale onwetendheid. Nu was ik mijn aantekeningen samen met de tas waarin ze zaten kwijtgeraakt, vandaar dat ik het verhaal vrijwel zonder voorbeelden had  gehouden. Gelukkig kwam iemand  die beroepshalve de hoorzitting had  bijgewoond te hulp. Zijn favoriete stupide vraag: „Als die accu’s zo’n probleem zijn met elektrische auto’s,  waarom halen we die er dan niet uit?”

Op tv zou ik nu een betekenisvolle  stilte laten vallen. „Als dat nucleaire afval zo’n probleem is, waarom halen we die kernreactor er dan niet uit?”

Nu vraagt u, zijnde een oplettende lezer: waarom heb je, op zoek naar een voorbeeld van een stupide vraag, niet  de notulen van die hoorzitting opgevraagd? Daarop kom ik dadelijk terug, eerst het goede nieuws. Want zoekend naar die notulen stuitte ik op een zogeheten Algemeen Overleg (AO) over elektrisch rijden, ruim een maand later gehouden. Hierbij stellen Tweede  Kamerleden vragen aan de verantwoordelijke ministers, in dit geval de  heer Eurlings en mevrouw Van der  Hoeven, die daarop weer antwoorden. Bij dit AO was het niveau duidelijk hoger!

Mijn verslag van de hoorzitting  suggereerde dat in de Tweede Kamer  alleen maar nitwits zitten, maar dat blijkt een vertekening. Sommige fracties hadden gewoon nitwits naar die  hoorzitting gestuurd. De ChristenUnie heeft medio vorig jaar bijvoorbeeld met acht studenten uit Delft een grondige beleidsnotitie geproduceerd. En op dat AO stelden Kamerleden ter zake kundige vragen, al was  het (gelukkig voor dit stukje) niet allemaal zonneschijn. Uw correspondent citeert uit de notulen van de Dienst  Verslag en Redactie:  „Mevrouw Spies  (CDA): Voorzitter. Kent u deze al? Een  mooie CDA-groene volledig elektrische scooter? (toont foto).”

Na een nieuwe betekenisvolle stilte  komen wij dan bij het bizarre nieuws.  Na dat eerste artikel over die hoorzitting ben ik gaan bellen met mensen die  vaker zulke sessies bijwonen. En wat  blijkt? Een hoorzitting is vaak niet bedoeld om kennis op te doen, en deze over elektrische auto’s zeker niet. Daarvoor was de opzet ook totaal niet geschikt; veel te veel experts en geen ruimte voor vervolgvragen. Hoorzittingen als deze blijken bedoeld om de  buitenwereld, via de media, te laten zien dat de Kamer met een onderwerp  ‘bezig’ is. Hier komen dus geen journalisten omdat er iets gebeurt, hier gebeurt iets opdat er journalisten komen.

Wie zei hier dat er behoefte is aan  nieuwe journalistiek?

Op die hoorzittingen komen ook  subtiele machtsspelletjes tot uitdrukking, naar ik begrijp. Wie wordt er uitgenodigd en wie niet? Welke expert krijgt van een Kamerlid zulk een voorzet dat-ie een punt kan maken? Bij de onderhavige (heerlijk woord) hoorzitting was bijvoorbeeld opvallend dat  sceptici van elektrisch rijden als Shell en Bovag prominent op de lijst stonden. Een lobbyist vertelde: „Mijn  werk is om een klant aan tafel te krijgen. Als dat niet lukt, of mijn klant wil  niet de openbaarheid in, dan probeer  ik de informatiestroom te sturen door  te praten met andere genodigden, en erachter te komen wat zij willen gaan  zeggen. Je kunt ook vooraf praten met  Kamerleden om zo te proberen informatie te te planten.”

Tja. Volgens mij werkt dit niet hoor, zo. Op mijn hoekje op de NRC-site beschreef een tiental mensen hun ervaringen met een hoorzitting. Daaruit  sprak nul komma nul erkentelijkheid  dat de Tweede Kamer ‘iets’ deed aan  hun onderwerp. Mensen waren bitter,  razend dan wel radeloos over alle  schaamteloze onwetendheid.

Is dit op te lossen? Je kunt gewone  burgers moeilijk bij binnenkomst eerlijk vertellen: ‘Luister, we doen dit om  u het gevoel te geven dat we er bovenop  zitten, en om de media te halen.’ Het  lijkt me ook erg lastig voor Haagse verslaggevers om binnen de nu bestaande  journalistieke conventies eerlijk te  zijn over de aard van dit soort sessies.

En mocht u zeggen: wie weet ziet de  correspondent het verkeerd en diende die hoorzitting over elektrisch rijden wel degelijk voor kennisoverdracht?  Ik had dus de dienst Verslag en Redactie gemaild met het verzoek om de notulen van die hoorzitting.
Welnu, die notulen zijn niet eens  gemaakt.

Mijn indruk over de elektrische auto was (en is) dat de kansen ervan goed zijn, maar fundamenteel onzeker. Hoe meer je erover weet, hoe beter je begrijpt dat we nog niet kunnen  zeggen in welke mate de toekomst van  duurzame mobiliteit elektrisch is.

Meer kennis dus, en zo kwam ik op de elektrische scriptieprijs: studenten  verleiden hun scriptie hierover te  doen. Toen dacht ik, veel geld is mooi,  heel veel geld nog mooier. Waarom verkoop ik geen plaatsen in de jury voor vijfduizend euro? Je bent gek, zeiden mensen, waarop  ik de prachtzanger Spinvis citeerde: Ik ben niet gek. Ik ben volstrekt niet gek. Ik ben een nagemaakte gek.

Nu zijn we drie maanden verder en hebben we dus een jury van twaalf leden! Begin december kwamen we voor het eerst bijeen, nu kunnen we naar buiten met het reglement en de officiële aankondiging: de e-car scriptieprijs voor afstudeerscripties die onze  kennis over de elektrische auto verder brengen heeft als hoofdprijs 12 mille, en twee aanmoedigingsprijzen van 4 mille (de rest van het opgehaalde geld  bewaren we voor volgende jaren). Kent of bent u iemand die nog nadenkt over een scriptieonderwerp? Zegt het voort.

Maar let op! De prijs is niet alleen voor technische studies of milieukunde. Natuurlijk hopen we op scripties  over accurecycling, snelladen, aanpassingen aan het elektriciteitsnet etcetera. Maar de prijs kan net zo goed gaan naar economen, bedrijfskundigen, fiscalisten, juristen of historici etcetera.  Een afstudeerscriptie die de berichtgeving over de elektrische auto analyseert, is in principe even kansrijk als  historisch onderzoek naar, ik noem  maar wat, de populariteit van de elektrische auto tijdens de Tweede Wereldoorlog in Engeland.

Een macro-economische analyse van de gevolgen voor de staatskas van het wegvallen van de benzine accijnzen dingt even hard mee. De  jury is niet voor of tegen de elektrische auto, ze wil er meer over weten en snappen. Wie overtuigend kan aantonen dat de elektrische auto geen toekomst heeft, zal zeer hoge ogen gooien.

Jaja. Fascinerend hoe dit gaat. Het schijnt self-assembling groups te heten. Iemand oppert tegenover een grote community een idee, en van overal duiken mensen op die mee willen doen – gefaciliteerd door de razendsnelle gratis communicatiemiddelen.

Zo vertelde ik midden november aan iemand over de toevloed aan juryleden, waarop ze zei: waarom doe ik niet de organisatie voor je? Dus zij zoekt uit hoe dat zit met een stichting, waarna een jurylid mailt: ik ken een notaris die de oprichtingsakte om-niet in orde wil maken. Een ander jurylid is hoogleraar in Delft en ‘oogst’ nu via e-mail bij andere juryleden hun vragen over elektrische auto’s zodat hij daar een studiemiddag omheen kan bouwen. Weer een ander jurylid regelt een proefrit met een elektrische auto. Yihaa lezer, daar had u bij kunnen zitten.

Dus. Alle sombere scenario’s over de snelheid waarmee duurzaamheid ingang gaat vinden (zullen we nog op  tijd zijn?), extrapoleren ervaringen  met transities uit het verleden. Maar  dit is de eerste revolutie in het ict-tijdperk. Via het web kun je ongekend  snel pioniers en early adopters mobiliseren, en hun voortgang weer wereldkundig maken.

Voorbeeldje. Nuon gaat een kolencentrale bouwen in de Waddenzee,  waarmee ze in één klap de elektriciteitsmarkt overspoelen met goedkope vuile energie – duurzame alternatieven wegdrukkend – en één van ’s lands mooiste natuurgebieden verrijken  met vervuiling en lelijkheid. Wat nu  als iedere Nuon gebruiker die dit leest  even naar zijn computer loopt en voor  straf overstapt op een concurrent? Dan  gaat er maandag een telefoontje naar het Europese hoofdkwartier van Nuon: he, die Hollanders zijn toch minder dociel dan we dachten, misschien  dit besluit opnieuw bekijken?

Nu wordt dit stukje door relatief weinig mensen gelezen, en bovendien pleit ik niet voor zo’n actie want ik ben een onpartijdige correspondent vol  gekkigheid. Maar stel dat een mediagenieke groene activist hier een campagne omheen bouwt? Als je met één  optreden bij een talkshow de DSB bank kunt mollen, moet je via de massamedia toch ook groene dingen kunnen doen?

Uiteindelijk wordt de wereld niet beheerst door ‘de’ kapitalisten, media, linkse kerk of joden. We maken zelf onze wereld, met onze  consumptieve keuzes. Yihaa! Of zoals ze in het Aramees zeiden: Amen.

• Download hier het document met meer informatie over de e-car scriptieprijs

• Download hier het inschrijfformulier om mee te doen met de e-car scriptieprijs

Van de andere kant; 750 woorden  over duurzaamheid waarvan twee  procent kritisch over journalistiek, en uitgerekend wat haalt de redigerende  journalist eruit? Stel dat een orgaan van een politieke partij schreef over  duurzaamheid, waarbij juist de kritische terzijde over die partij zelf werd  geschrapt. Dan denk je toch, hmm,  funny. Bovendien speelde vorige week  de commissie-Davids, waarbij een opmerking over journalistieke sensatielust best op zijn plaats was.
Maar goed. Zo’n geschrapte zin  geeft uw correspondent mooi een aanleiding om wat te zeggen over de  Haagse journalistiek. Is dat nodig?  Volgens mij wel. In een democratie  moeten alle machten worden gecontroleerd, en journalisten oefenen via  hun keuzes in onderwerpen, invalshoeken, woordgebruik en te horen  partijen zogeheten definitiemacht uit.  Hoe die macht te controleren? Niet via  rechtbanken, want dan gaan de machtigen der aarde eindeloos zaken aanspannen, die ze weliswaar verliezen  maar media wel op enorme kosten jagen – de Angelsaksische realiteit.
Journalisten moeten zichzelf controleren, en dat is problematisch. Zie  hoe de financiële sector al zelfregulerend uit de bocht vliegt. We moeten  van de Lezer Schrijft & de Krant Antwoordt, naar de Lezer Schrijft & de  Krant Verantwoordt.
Het Haagse nieuws dan. Het valt me  op dat toonaangevende journalisten  langer blijven zitten dan toonaangevende politici. De paarse Melkert, Rosenmöller, Dijkstal en Borst zijn weg,  maar de boegbeelden van RTL4, Den  Haag Vandaag, Vrij Nederland en een hele rits commentatoren zitten er nog.  Het valt ook op hoe zelden je verhalen  of columns treft over de inhoudelijke  beleidskeuzes van een minister, afgezet tegen de alternatieven van de oppositie. Veel vaker gaat het over hoe hij  of zij ‘het’ doet, waarbij ‘het’ niet verwijst naar de paringsdaad, maar naar  mediaoptredens.
Neem de opkomst van de heer  Pechtold. Wat wil hij? En dan zoek ik  niet naar op focusgroepen geteste kreten, maar naar posities in een bepaald  krachtenveld. Probleem: voor een stuk  of tv-item hierover moet je eerst de dilemma’s en machtscoalities over- en  doorzien, om deze daarna zo te beschrijven dat je publiek zowel dat  krachtenveld snapt als de positie van  de heer Pechtold.
Beetje complex! Beetje lastig in vier  minuten of 750 woorden! Stuk lastiger  dan de Haagse formule: deze politicus  zei gisteren dit. Vandaag zegt-ie dat. Is  deze politicus nog geloofwaardig?
Voorbeeld van een inhoudelijke positiebepaling: windparken op zee worden in Groot-Brittannië, Denemarken  en België veel meer gebouwd dan hier.  De reden is onder meer dat een vleugel  van onze milieubeweging die dingen  tegenhoudt. Waar staat GroenLinks?
Of neem de vanzelfsprekendheid  waarmee ministers op ‘zichtbaarheid’  worden afgerekend. Zichtbaarheid,  dat is de mate waarin het iemand lukt  de Haagse pers te bedienen met verhalen waarmee die pers weer bij de eigen  eindredactie kan ‘scoren’. Journalisten  concurreren met elkaar om ruimte in  de krant of de uitzending. Als jij een  minister volgt die nooit spectaculair  ruzie maakt, die jou niet per sms voedt  met soundbites noch mediagenieke  visionaire prietpraat verkoopt… Tja,  dan heb je een ‘weinig zichtbare’ minister. Grijze muis!
Uw correspondent chargeert, maar  politieke verslaggeving moet geen Idols  worden, waarbij de Haagse alpha male  journalisten als jury optreden waarna  het volk via de opiniepeiling stemt:  wat voor gevoel hebben wij bij de heer  Pechtold? Is dat positiever dan een half  jaar terug, nou, dan doet Alexander  het goed.
Ik werk wel eens voor het radioprogramma Met Het Oog Op Morgen. Het  blijkt vrijwel onmogelijk om daar verhalen te brengen over duurzaamheid  die passen binnen wat geldt als  ‘nieuws’. Daarom gaat het bij Het Oog  zelden over duurzaamheid, en als het  erover gaat dan in de vorm van slaapverwekkende procesupdates à la Kopenhagen: mensen in pakken gaan  straks praten. Mensen in pakken zijn  aan het praten. Mensen in pakken zijn  opgehouden met praten want het is  mislukt. Mensen in pakken spreken af  binnenkort opnieuw te gaan praten.
Weinig duurzaam, zulke journalistiek. Ik zit er middenin en kan er niets  aan doen. Behalve dit met u delen.  Prettig weekend maar weer.

Thuiswerken, duurzaam!
Gense wilde ik al langer opzoeken  omdat hij in de praktijk staat. Het is  heerlijk visionairs te horen praten  over groene vergezichten, maar wat  gebeurt er op de grond? Op een congres hoorde ik Gense over het koopgedrag van Nederlanders. Niet wat mensen tegen opiniepeilers of correspondenten zeggen, maar wat ze in de showroom doen. Daarna zag ik Gense bij een hoorzitting in de Tweede Kamer de show stelen met zijn opmerking dat wij in Nederland zo ontzettend goed zijn in mest maken. „Die  kun je omzetten in biogas, laten we de  alternatieven voor elektrische auto’s  niet uit het oog verliezen.”

Het is een bescheiden man met een  zuidelijke tongval. Zijn verzorgde huis  in een nieuwbouwwijk voldoet in niets  aan de vooroordelen over auto-importeurs. Citaten zijn geaccordeerd.

De opmerking over Neerlands unieke  strontproducerende kwaliteiten hadden alle media gehaald, memoreerde Gense met pretoogjes. „Terwijl ik hem  niet had voorbereid. Ik zat te luisteren  naar de andere experts op die zitting, en dacht: Nederland heeft niet zo’n unieke positie met elektrische auto’s.  Er zijn metropolen waar de beperkte actieradius van de elektrische auto  niet speelt. De grote autofabrikanten  hebben in die metropolen dan ook  hun proeftuinen, Berlijn met de plug- in elektrische Golf en Los Angeles met  de Mini. Uniek aan Nederland is onze mestproduktie, die je kunt vergisten tot biogas waarop je auto kan rijden.  Uniek aan Nederland is bovendien dat  bijna iedere boerderij is aangesloten  op een gaspijpleiding, dus die boeren kunnen  hun biogas zo aan dat netwerk leveren.

Het punt is dat je dit niet zo makkelijk uitlegt, ervaart Gense. „Mensen en dus ook politici en bestuurders snappen elektrische auto’s in één keer:  ‘geen uitlaat dus schoon’. Biogas vergt  toelichting, en is niet hip.”
Uw correspondent knikte en besloot toe te geven dat niet alleen politici en bestuurders zo denken, maar ook  journalisten. Ik althans koos tien maanden geleden voor de elektrische  auto als focus voor nieuwe journalistiek, precies omdat ik het sexy vond.  Wist ik veel van biogas. Dat woord alleen al… Misschien ben ik als 12-jarige  getraumatiseerd door het dagboek  van Anne Frank, maar ik denk bij gas  aan Auschwitz.

Hoe zit het nu met dat koopgedrag?  Gense geeft een voorbeeld. Drie jaar  terug kwam een zuinige versie van de  Volkswagen Passat op de markt, de  Blue Motion. Die kostte 300 euro extra vanwege de complexe techniek,  wat je er met de brandstofbesparing in  een jaar uit had.

Niet te verkopen, merkte Gense.  „Wat te doen? Als Volkswagen importeur hadden we er een boel besteld.”  De oplossing: de modellen met en zonder Blue Motion werden even duur gemaakt. „Toen gingen ze opeens heel  snel.” Moraal: milieu is een bijkomend  verkoopargument, meer niet. Gense  noemt het de twee gezichten van de  Nederlander. Tegenover media en opiniepeilers is hij of zij een burger die  zegt: milieu, ja! Dan staat de Nederlander in de showroom, en is hij een  consument die zegt: geen cent te veel.

Tweede moraal: zelfs als mensen  geld kunnen verdienen via lager verbruik, kijken ze primair naar de aankoopprijs van een auto. Laten milieuvriendelijke auto’s nu vaak duur in aanschaf zijn, en relatief goedkoop in gebruik.
Belastingkortingen op duurzame auto’s maken het hele verschil, weet  Gense zeker, helemaal nog voor de zakelijke markt. Daarom is politieke stabiliteit essentieel, hoe voorspelbaarder de belastingmaatregelen, hoe gelukkiger het bedrijfsleven – een groot verschil met journalisten en columnisten voor wie Den Haag niet gek genoeg kan. „Om als importeurs te beslissen welk model  hoeveel gaat kosten, moeten we weten  hoe het fiscale regime eruit ziet. Dit  jaar stonden pas eind december de details van de belastingwet in de Staatscourant. Dan zijn onze prijslijsten allang gedrukt!”

Ten slotte: wie milieuvriendelijke  auto’s verder wil helpen, moet volgens Gense iets bedenken voor de restwaarde ervan. Dat geldt nadrukkelijk ook voor elektrische auto’s en hun accu’s.  Nu weet niemand hoeveel die dingen straks waard zijn, en kunnen fleet  owners niet plannen. Daarom zal een  explosie van de benzineprijs de auto’s op biogas of elektriciteit slechts beperkt helpen. Fleet owners hebben liever de olieduivel die ze kennen, hoe duur ook, dan de alternatieve engel die zomaar vanachter haar vleugels onaangename verrassingen vandaan zou kunnen toveren.