Harvard kun je zien als de ultieme belichaming van de gevestigde orde, en ik besloot mijn therapie te zoeken in het andere uiterste; ik wilde een zo groot mogelijk risico nemen, in de hoop dat, net als bij beleggen, het rendement bij succes navenant groot zou blijken. Dan zou ik oprecht kunnen zeggen: wat een mazzel, achteraf dan, dat die fuckers op Harvard mij toen afwezen!

Een radicaal experiment dus. ‘Radicaal’ betekent ‘bij de wortels’, en daar moesten we het als zwaar belaagde kwaliteitsjournalisten volgens mij ook zoeken. Dit is het informatietijdperk. Waarom kunnen de brengers van kwaliteitsinformatie hun waren dan nauwelijks slijten? Alsof je in het stenen tijdperk je keien niet verkocht krijgt.
Zou het kunnen dat de kwaliteitsjournalistiek uitgaat van achterhaalde vooronderstellingen? Zulke stille aannames wilde ik opsporen en er bij de wortels uittrekken, het opengevallen gat als een bezetene bezaaien en begieten, en dan kijken wat er boven kwam.

Zoals iedere vrouw weet: een afgewezen man doet rare dingen – en dit was mijn coping mechanism. Het moest zo moeilijk mogelijk worden, en dus koos ik een onderwerp dat Superbelangrijk is, maar binnen de gangbare journalistieke methodes ook Supersaai: milieu en duurzaamheid. Daarover ging ik een column schrijven, en dan geen seculiere preek, waarbij ik de actualiteit aangreep om op superieure toon iets of iemand de maat te nemen. Nee, ik wilde concrete vragen beantwoorden: is de elektrische auto een goed idee en zo ja, waarom voeren we hem dan niet in?

Iedere week? – vroegen mensen ongelovig. Je gaat iedere week over de elektrische auto schrijven? Ik leverde destijds wel eens een stuk aan de Duitse krant Die Welt am Sonntag, en mijn redacteur in Berlijn mailde: ‘The electric car? This is tough. Why do you touch such a boring subject? You are still young, plz change your topic.”

Maar daar ging ‘uw correspondent’ vanaf april 2009 in dit weekblad. Tweeënvijftig columns later is het experiment nu halverwege. Ik was nog steeds liever op Harvard toegelaten, maar wat had ik daar veel gemist! Het journalistieke establishment – Harvard incluis – lijkt nog grotendeels te denken in systeemoptimalisaties: men neemt bestaande concepten van ‘nieuwsverhalen’ en van ‘informatie’ en benut dan de nieuwe technologie om nog beter te doen wat al gebeurde. Ik sluit mij aan bij degenen die denken dat er een systeemverandering aankomt: ‘journalistiek’ en ‘informatie’ krijgen een nieuwe betekenis.

Een voorbeeldje. De wetenschapsredacteur van de Engelse krant The Guardian heeft 30.000 volgers op Twitter. Als hij een onderwerp voor een verhaal heeft gekozen, twittert hij zijn volgers: wie heeft er tips? Is de eerste versie van zijn verhaal af, dan publiceert hij dat online en twittert: wie heeft er kritiek? En als zijn verhaal in de krant en op de site staat, twittert hij: het is af, wijs al je vrienden en contacten erop. Waarna het bezoek aan de site explodeert, want al die 30.000 volgers hebben zelf weer ieder honderden, zo niet duizenden volgers. Zo kan alles kantelen: de rol van de journalist, van lezers, van media.

Het is altijd moeilijk denkstappen te reconstrueren. Een inzicht is als een belangrijk kunstwerk: voordat het er is, kan niemand het bedenken. Maar is het er eenmaal, dan kan niemand zich voorstellen dat het er ooit nog niet was.

Dit najaar beginnen twee experts in webdialogen en ik met de tweede fase van mijn radicale experiment. Dan lanceren we namelijk een ‘Supersite’ (werktitel) over elektrische auto’s op het web.

Toen ik in april 2009 begon, had ik nog geen idee van die ‘Supersite’. Wel deed ik ontdekkingen en liep ik tegen hindernissen op. Een van de grootste frustraties: het idee was geweest samen met de lezer op te trekken. Ik wist bij aanvang niets van elektrische auto’s, evenmin als de gemiddelde lezer, maar samen zouden we door de maanden heen wijzer worden. Ik wilde iets opbouwen, maar …, frustratie: wat te doen met lezers die later waren aangehaakt, die waren vergeten waarover het ging, die afleveringen hadden overgeslagen? Een artikel op papier heeft maar één ‘ingang’, namelijk de eerste regel, en daar moet iedereen doorheen, van trouwe lezers tot nieuwkomers, van leken tot experts. Gevolg: ik kon niet verder gaan, omdat ieder stuk moest uitgaan van kennisniveau nul. Gevolg: voor trouwe lezers ging het te langzaam, voor nieuwkomers te snel.

Niettemin bleken veel lezers bereid bij te dragen aan het journalistieke proces – een groot Inzicht. Experts stuurden tips, leken meldden wat ze wel en niet snapten. Ik kreeg, in ruil voor een dagvoorzitterschappen, twee elektrische scooters aangeboden. Omdat ik die als onafhankelijk journalist niet kon accepteren, organiseerde ik een scooterestafette voor lezers, die over hun ervaringen berichtten op de NRC-site. Met hulp van begeesterde lezers is er een ‘e-car scriptieprijs’ gekomen.

Al dit enthousiasme leek een breuk met een vooronderstelling in de journalistiek: de krant is een meneer, en ons publiek een stel zwijgende anoniemelingen aan de andere kant van de brievenbus.

Nog een Frustratie: het grote aantal experts rondom de elektrische auto. Dat klinkt raar, maar je ziet in de media over ieder onderwerp hooguit een handvol deskundigen. Dat zijn de mensen die opnemen als journalisten bellen, en die dan in staat zijn helder en kort een ‘quote’ te leveren. Deze blikvernauwing kun je journalisten niet verwijten: ze beheren grote portefeuilles en staan onder tijdsdruk. Hun oplossing is geregeld één expert een podium te geven, en daarna weer een andere als ‘tegengeluid’. Maar wat nu als een kwestie acht kanten heeft? En drie dimensies?

Waarmee je bij de volgende Frustratie belandt: er waren in de beeldvorming rondom elektrische auto’s in de afgelopen anderhalf jaar veel beweringen maar nauwelijks synthese. Het was een kakofonie, die deed denken aan de berichtgeving over ‘de’ islam, de Mexicaanse griep, Europa en het klimaat: veel incidenten en ‘geruchtmakende uitspraken’ – maar hoe zit het nou echt?

Alleen al in Nederland heb je rondom de elektrische auto honderden mensen met een relevante eigen specialisatie. Die zou je allemaal, regelmatig maar zeer gecondenseerd, willen horen. Waarover ze het oneens zijn, en vooral ook waarover er wel degelijk consensus is. Maar je kunt niet bij al die mensen langs, en ze steeds weer bellen als er wat gebeurt. Bovendien: dan investeer je maanden in zo’n inventarisatie, dan staat het een keer in de krant en poef, weg is het.

Ik weet nog hoe deze frustraties en inzichten door mijn hoofd spookten, toen ik afgelopen april naar het prestigieuze en desastreus slecht georganiseerde PEN writers festival in New York mocht, voor een debat over journalistiek. Daar ‘zag’ ik het opeens, misschien juist dáár, omdat ik dan maanden later in mijn prachtkrant kon schrijven: ‘Ik zag het licht in New York.’

Ik zat daar in een panel met Lewis Lapham, God in de Amerikaanse kwaliteitsjournalistiek, en Mary Anne Weaver van The New Yorker. Het was zo’n sombersessie, want in Amerika is de kwaliteitsjournalistiek vrijwel dood. Lapham en Weaver laakten vooral dat hun verhalen steeds korter moesten. Vroeger kreeg je in The New Yorker voor een verhaal soms wel 20.000 woorden – het equivalent van 60 bladzijden in een boek. Nu hooguit 6.000.

Mijn rol in het panel was vooral knikken, en dus had ik tijd mij af te vragen: waarom was die lengte nu zo belangrijk? Natuurlijk, omdat zo’n artikel per definitie twee dingen is: eenmalig en beperkt houdbaar. Weaver ging researchen in Pakistan, en hoe meer ruimte voor haar verhaal, hoe dieper ze kon gaan. Dan werd het gedrukt, en alles wat Weaver niet had gebruikt, kon ze weggooien.

En toen werd het me opeens zo helder. Op internet zijn verhalen niet meer beperkt houdbaar. Dat is de systeemverandering! In de krant geldt: morgen verpakken we de vis erin. Maar op het web kun je schrijven voor de eeuwigheid en iedere dag kun je tekst aanpassen, updaten, uitbreiden, verrijken. Dan krijg je dus wel to-taal andere verhalen!

Terug in het vliegtuig dacht ik: ja, daarover moet de volgende fase van dit experiment gaan. Je neemt een onderwerp, bijvoorbeeld elektrische auto’s. Dan bouw je op het web de hele bestaande kennisinfrastructuur na, waarmee dat landschap van betrokkenen, experts, belanghebbenden en geïnteresseerde leken maximaal navigeerbaar en toegankelijk wordt gemaakt. Mits ze meewerken, natuurlijk.

Bedenk wat dan kan. Je kunt op zo’n site beginnen met een intakegesprek: ben je leek, dan wil je waarschijnlijk eerst weten waarom zoveel mensen enthousiast zijn over elektrische auto’s. Heb je het liefst een filmpje, podcast, een analyse of een infographic? Wil je zien wat andere bezoekers de beste uitleg vonden, en wil je de vijfminutenversie, of die van een kwartier? Ben je al expert, dan wil je andere informatie, en klik je hier verder.

Als experts een stuk schrijven voor zo’n site, kunnen ze nuances verbergen achter hyperlinks, waardoor die stukken veel pakkender worden. Bezoekers kunnen zulke stukken van experts ‘raten’ naar begrijpelijkheid, zoals dat bij Amazon met recensies van bezoekers gebeurt.

Dan die veelheid aan experts. Wie weet valt dat voor een belangrijk deel zelforganiserend te maken. Je nodigt experts uit voor dialoogsessies op het web, waarbij ze op een moment dat ’t hun schikt, maar vóór een bepaalde deadline, reageren op een aantal stellingen, inclusief toelichtingen. Die reacties breng je samen in heldere mindmaps, waarmee de consensus onder experts zichtbaar wordt. Op die mindmaps kunnen andere bezoekers reageren, wat ook weer in mindmaps wordt geïntegreerd, en zo verder.

Zulke mindmaps kunnen leiden tot nieuwe vragen en verhalen, die door de tijd verder groeien. De term hiervoor is, geloof ik, kristallisatiepunt; op 8 november zal ik op internet een samenvatting van alle reacties plus mijn commentaar publiceren. Wie wil, kan hierover dan bericht krijgen.

En zo verder. Nieuws gaat over wat afwijkt van het alledaagse, de uitzondering op de regel. Het punt is: wie vertelt mensen nog wat de regel is? Op zo’n Supersite zou dat kunnen; kwaliteitsinformatie niet alleen over wat zojuist is gebeurd (het nieuws), maar ook wat iedere dag opnieuw gebeurt (de realiteit). Op zo’n site kun je als blogger ook stap voor stap onderzoeken of de elektrische auto een goed idee is, samen met publiek dat zegt: ja, die zoektocht wil ik de komende drie maanden met jou maken.

Terwijl u dit leest, wordt hard gewerkt aan deze ‘Supersite’, wetend dat innovatie een kwart nadenken is, en driekwart Leren door te Doen. NRC kon niet investeren in de bouw en exploitatie van zo’n aparte site. Het geld komt nu van de Postcodeloterij, die hoopt bij te dragen aan ‘democratisering van kennis’. Achterin de herfst ga ik aan de Supersite bijdragen leveren en erover berichten. Ik zal dat ‘om niet’ doen, om mijn onafhankelijkheid te bewaren. In dezelfde periode wordt de eerste ‘e-car scriptieprijs’ à 12.000 euro, bijeen gebracht door NRC-lezers, in Groningen uitgereikt.

In ieder geval stopt de column in dit blad, want in deze nieuwe fase ervaar ik de vorm van een ‘papieren’ column van 750 woorden, in te leveren vier dagen vóór verschijning, als een knellend en frustrerend keurslijf.

Mag ik de duizenden en nog eens duizenden lezers bedanken voor hun reacties? Ik ben slecht in corresponderen, maar las alles gretig. Het was mooi, wie weet wordt het nog mooier, maar wat de bestemming ook blijkt: de reis is een feest.

Toen dik een eeuw terug de benzine- en elektromotor werden uitgevonden, zagen de eerste auto’s er vaak uit als koetsen. Paarden weg, motor erin, en klaar leek Kees. Innovatie 1.0: je neemt het bestaande, vervangt het minimaal noodzakelijke en denkt, hebben we dat ook weer gehad. Quod non(deju). Zonder paarden heb je geen koetsier meer nodig, noch een bok, en kun je werken aan een aerodynamische voorkant. Die koets met motor evolueerde dus verder, en werd een steeds aantrekkelijker alternatief voor paard en luxe wagen. Fundamenteler: de auto transformeerde vervolgens samenleving en cultuur – niet voor niets mogen vrouwen in Saoedi-Arabië en onder de Talibaan geen auto rijden; goedkope, persoonlijke mobiliteit gaat over veel meer dan verplaatsing.

Een eeuw later worden nog steeds koetsen gemaakt, maar geen enkele koetsenmaker is tot autofabrikant uitgegroeid. Koetsenbouwers misten twee inzichten; dat ze geen koetsen verkochten maar mobiliteit. En dat ‘mobiliteit’ door nieuwe technologie een fundamenteel nieuwe lading kan krijgen. Uw correspondent denkt wel eens, toeoeoet!, dat de hoofdredacties van nu de koetsenbouwers van toen zijn.

Het inzicht lijkt te ontbreken dat ze geen kranten of journaals verkopen maar informatie, en fundamenteler, dat ‘informatie’ iets heel anders begint te betekenen. De nieuwe technologie hier is natuurlijk het internet. Iedere krant en journaal heeft een website, maar die gebruiken ze nog altijd primair als archief en etalage voor hun verhalen. En die verhalen zitten in essentie nog hetzelfde in elkaar als voor de komst van internet. Dat is innovatie 1.0, die motor in je koets steken en denken; wij zijn weer bij de tijd. Toeoeoet!

Door het internet vervallen twee cruciale ordeningsprincipes van de journalistiek; de beperkte houdbaarheid en de beperkte ruimte. Journalisten in de oude media konden nergens echt diep induiken, want tja, dan schreef je het één keer op voor een ‘themabijlage’ of je maakte die ene wat lange reportage, en de volgende dag was het ‘uitgezonden’ dan wel ‘oud papier’. Wat een kapitaalvernietiging. Maar op internet blijft alles voor altijd raadpleegbaar. Dus kun je gaan uitzoeken en tonen hoe de hele wereld in elkaar zit! Een hele nieuwe infrastructuur dus voor kennis en vooral inzicht, leidend tot radicaal nieuwe ‘informatie’. Toeoeoet!

De metafoor: journalisten waren als eekhoorns die het bos introkken om nootjes te halen, het nieuws. Door pr liggen nu overal nep-nootjes, terwijl internet van iedereen een soort eekhoorn maakt. Journalisten kunnen nu een tree op de informatieladder omhoog, en het hele bos in kaart gaan brengen.

Dat is de ontdekking van dit correspondentschap tot nu toe: dat de beeldvorming over de elektrische auto een kakofonie van losse berichten en beweringen blijft, zonder dat duidelijk wordt waar de consensus ligt, en waarover betekenisvolle meningsverschillen mogelijk zijn. Doordat onzeker blijft waarover eigenlijk onzekerheid heerst, kom je nooit verder en haakt het publiek af. Ze zien door de nootjes het bos niet meer (extra beeldspraak van de kok).

Maar wat nu als een Supersite alle bestaande kennis over elektrische auto’s bij elkaar brengt en synthetiseert? Bijvoorbeeld door experts en buitenstaanders in webdialogen transparant te laten uitleggen, beredeneren en onderbouwen hoe het zit met de batterij, elektriciteitsopwekking, verschillen in CO2-uitstoot, het laatste kabinetsbesluit en zo verder? Dat maak je navigeerbaar en toegankelijk, voor verschillende kennisniveaus, en zo ontstaat een soort plein waar iedereen terecht kan die privé of professioneel iets wil weten over de elektrische auto.

Bezoekers kunnen zelf actief worden, met kennis of ervaringen, of juist door te melden wat zij zouden willen weten, of welk gedeelte zij nuttig en spannend, dan wel ontoereikend of onjuist vonden. Andere bezoekers of speciaal aangezochte experts kunnen die kennis en ervaringen weer toetsen, weerleggen, aanvullen enzovoort. ‘Nieuws’ blijft net als de koets gewoon bestaan, en wanneer oude media over de elektrische auto berichten, worden die verhalen weer kritisch gefileerd op de Supersite. Dat kan nog leuk worden. Toeoeoet!

De vakantiegroet: Aan deze Supersite wordt deze zomer verder gebouwd. Na de zomer hoop ik erover te kunnen gaan schrijven. Wie zijn of haar correspondent intussen mist, kan eens kijken op de nrc-site waar de elektrische scooterestafette straf doorloopt.

U bent er nog. Goed dan. Ongeveer een jaar geleden maakte ik een eerste uitglijder. Ik beschreef hoe de concurrentie op redacties ervoor kan zorgen dat journalisten overdrijven, en in de verleiding komen pr-deals te sluiten. De beschrijving van zo’n mechanisme gaat leven door een concreet voorbeeld, en daarvoor had ik een voorpaginabericht genomen in de Volkskrant over een plan voor 10.000 laadpalen. Ik beschreef hoe slimme pr-types zo’n bericht konden hebben ingestoken, waarop die journalist het zou hebben kunnen opblazen tot Groot Nieuws om het op de voorpagina te krijgen – en zo te scoren.

Het was speculatie ter illustratie (‘hoe dit gegaan kan zijn’), maar die Volkskrant-redacteur las het stukje en mailde: waarom checkte je de toedracht niet bij mij? Het is in dit geval heel anders gegaan.

Dus daar ging ik door het stof. Verhalen zijn er om dood te checken, en als je het wil hebben over mechanismen moeten daarvan per definitie meer voorbeelden zijn te vinden. Uw correspondent beloofde plechtig: wat een misser, aan deze steen stoot ik mij niet nog eens.

(Tussen twee haakjes, lezer, als u het al niet meer snapt: niet erg. Blader gerust door, echt, er staan verdomd boeiende stukjes verderop.)

Maar vorige week stootte ik mij voor de tweede keer aan dezelfde steen. Ik hekelde een stuk in deze prachtkrant van redacteur Hubert Smeets over het Amsterdamse subsidiebeleid rondom elektrische auto’s. Smeets voerde een ‘burger’ uit de grachtengordel op die een elektrische Tesla sportauto had gekocht, en zo recht kreeg op een gratis parkeerplaats. Die burger had echter zijn vette terreinwagen gewoon gehouden. Weg CO2 -winst. Wat dom of ondoordacht van de Amsterdamse bedenkers van dat subsidiebeleid, aldus Smeets.

Nu wilde het toeval dat uw correspondent iemand in de grachtengordel kende met een Tesla, Alef Arendsen. Alef had net een parkeerplaats voor zijn deur, en hij had ook nog een vette terreinwagen. Alleen, die wagen stond al een tijd te koop, en dat stond niet in het prachtstuk van Smeets. Dus dacht uw correspondent: Betrapt! Als je weet dat die vette wagen te koop staat, wordt het toch een ander verhaal.

Gnuivend begon ik te tikken: wat een mooie kans om Arendsen te introduceren, als groene hipster, én als slachtoffer van mediagepruts.

Aj, aj, aj. Ik was de prutser, niet Smeets. Want hij bleek helemaal niet over Arendsen te hebben geschreven, maar over een andere grachtengordelbewoner! Er rijden in Nederland misschien anderhalf dozijn Tesla’s rond, maar daar ging ik. Ik had bij Smeets moeten checken of hij Arendsen op het oog had gehad. (In de vaste hoop dat nu ook mijn allertrouwste fans het spoor bijster zijn, vervolg ik…:)

Wat stom van mij! Smeets reageerde prompt, zakelijk en vriendelijk. Het stuk van vorige week is op de site aangepast.
Zucht. Een paar jaar terug stelde ik collega’s voor onze lezers veel meer te gaan vertellen over onze fouten en werkwijze, zowel de vermijdbare missers, als de bij beeldvorming onvermijdelijke filters, vervormingen, manipulaties, versimpelingen en partijdigheid.

Daarop verklaarde filosoof Rob Wijnberg: op zo’n krant zit niemand te wachten. Hij kreeg steun van hoogleraar journalistieke cultuur en media Marcel Broersma, die journalistiek ziet als performative discourse, een rituele omgang met informatie die bij de lezer de indruk moet wekken dat de wereld te begrijpen en onder controle is. Doorbreek die illusie en de lezer loopt weg.

Uw correspondent is het hiermee niet eens, net zo min als hoogleraar politieke wetenschappen Herman van Gunsteren, die recentelijk zei: ‘Natuurlijk maken journalisten fouten. Maar dat moeten ze vaker toegeven. Het zou goed zijn als journalisten openlijk verklaren welke fout ze hebben gemaakt, hoe dat zo gekomen is en hoe het dan wel zit. Dat verkleint hun geloofwaardigheid niet, het vergroot haar juist.’

Wat vindt u, lezer? Is uw correspondent door deze rectificatie juist geloofwaardiger geworden? Of denkt u nu bij uzelf: als dit al niet blijkt te kloppen…?

Het zou bijzonder interessant zijn als flink wat lezers hun mening gaven. Gewoon even naar mijn webhoekje en rechts op de pagina bij de peiling ‘ja’ invullen, of ‘nee’ of ‘geen verschil’ of ‘in slaap gevallen’.

P.s Het poll-systeem is fraudegevoelig.

Ziedaar de linkse blindheid, aldus de auteur, waarbij rijken worden gesubsidieerd of buitenproportioneel profiteren van een groene regeling. Hij vervolgt: ‘De Amsterdammer heeft overigens wel een slag om de arm gehouden. Zijn veredelde terreinwagen, die zeker niet zuiniger dan 1 op 10 loopt, heeft hij ook nog. Wat de Tesla aan CO2-uitstoot bespaart, wordt zo door de SUV tenietgedaan.’

En hoe zoiets dan gaat in medialand. Behalve deze ‘burger’ met zijn vette SUV woont in dezelfde grachtengordel Alef Arendsen, medeoprichter van het bedrijf The New Motion, waarover zo meer. De maandag na het prachtstuk kreeg Arendsen telefoon van De Telegraaf. „Als de deftige NRC dit al schrijft, dan gaan wij daar natuurlijk met chocoladeletters overheen”, zei de journalist en stampte Arendsen de volgende dag op pagina drie prominent de grond in: “Terwijl de parkeertarieven in Amsterdam de afgelopen jaren tot de hoogste in de wereld zijn gaan behoren, strooit de roodgroene coalitie in de hoofdstad nu met gratis parkeerplaatsen: maar alleen voor de selecte elite die een peperdure elektrische auto kan betalen.”

Uw correspondent zag dit gebeuren en dacht: wat een mooi moment om Alef Arendsen aan u voor te stellen. Ik ken Alef nu zo’n driekwart jaar, en volgens mij werkt niemand in ons land zo hard aan de introductie van elektrisch vervoer. Het bedrijf The New Motion (hij is mede-eigenaar en medeoprichter) is een soort ANWB voor elektrische auto’s; niet alleen regelen ze alle papierwerk, laadpalen, financiering et cetera voor wie zo’n wagen wil leasen, ze lobbyen ook actief – zoals de ANWB ooit zelfs snelwegen aanlegde.

Arendsen bleek in zijn nopjes met de twee stukken: „We moeten de markt polariseren. Zonder polarisatie geen meningen, en zonder meningen geen vooruitgang.” Een boer met kiespijn? Hij vertelde dat hij na de artikelen in NRC en Telegraaf vijf keer zoveel aanvragen kreeg als normaal. „Als er alleen positieve verhalen in de media staan, denken mensen: komt wel goed met die elektrische auto.” Nu denken de early adopters: he, er zit nog veel weerstand, laat ik mijn steentje bijdragen.’

Arendsen werd geboren in Ermelo in 1978. Met zes anderen zette hij begin deze eeuw een opensourcesoftwarebedrijf op, dat hij vorig jaar voor 420 miljoen dollar verkocht. Dat las u goed. Arendsen hield er „een paar procent, in die orde van grootte” aan over. Nu wil hij met de elektrische auto klaarspelen wat eerder lukte met zijn softwarebedrijf; het onmogelijke. Hij is intimiderend hip gekleed, heeft een tanig gestel, en een intense blik. Een zeer geslaagde zakenman van begin veertig zei over hem: „Ik herken mezelf tien jaar terug. Hij is totaal gefocust.”

Arendsen oogt niet alleen anders dan de duurzaamheidstypes uit de vorige eeuw, hij denkt ook anders. Voor hem geen centraal ‘uitgerolde’ vijfjarenplannen, maar virale campagnes. Bottom-up in plaats van top-down, en niet forceren. „Als je nu een vloot van zeg 500 auto’s ergens in Nederland elektrisch maakt, dan krijg je onvermijdelijk zeker 100 klagers onder de gebruikers. Dat gaat rondzingen. Je moet de elektrische auto nu laten rijden door trendsetters die kunnen leven met de compromissen van zo’n auto.” Arendsen praat nu met zulke voorlopers. Heel mooi zou iemand zijn van wie je het niet verwacht, zegt hij. Jeroen Pauw bijvoorbeeld.

Hoeveel moeilijker is de elektrische auto dan een softwarebedrijf opzetten? „Het is veel complexer, dat maakt het zo spannend. Het is ook wennen. Media die over technologie schrijven bijvoorbeeld, zitten op het web, en daar heb je een enorm zelfreinigend vermogen. Feitelijke onjuistheden en verdraaiingen worden door bloggers meteen genadeloos blootgelegd en afgestraft. Met de elektrische auto zit ik vooral met oude media, en dat werkt anders.”

Oh ja, zeg ik terwijl we onze fietsen van het slot halen om onzes weegs te gaan, wat voor opleiding heb je eigenlijk? „Hbo informatica”, zegt Arendsen. Hij neemt nog een trekje van zijn sigaret. „Niet afgemaakt. Zet dat er vooral bij.”

Dit correspondentschap betekent veel lezen, nadenken en luisteren over duurzaamheid, en verdomd: mijn gedrag is gaan veranderen. Niet radicaal, en ik snap nu ook waarom schuldgevoel hierover weinig zin heeft. Over veertig jaar is alles om u heen verdwenen of duurzaam, en zo’n transitie doe je niet 1, 2, 3. We hebben nog een beetje tijd, maar we moeten wel nu echt beginnen

Waar mogelijk ben ik het afgelopen jaar biologische producten gaan kopen, wetend dat ik vast hier en daar genept word. Het is een signaal aan de marketeers, en een bijdrage aan de omzet van bedrijven die de goede kant op willen. Vooral fruit, groente, vis en vlees zijn aanslagen op de portemonnee, en ik proef eerlijk gezegd geen verschil. Dat is wel zo bij biologische sappen, appelstroop en pindakaas die ik na enig wennen nu veel lekkerder vind dan hun industriële varianten.

Vooral vlees is stevig duurder en ik slik als ik een kipfilet afreken die meer kost dan een niet-biologische biefstuk. Hoe ik het doe: ik heb het aantal vleesmaaltijden met de helft teruggebracht en de vleesporties met een derde. Alternatieven voor vlees zijn goedkoper, en van het aldus uitgespaarde geld koop ik biologisch vlees. Het komt redelijk uit, zeker als je iets minder kip en iets meer rundergehakt gaat eten. Ik weet het, ingezonden brievenschrijvers, de biologische vleeshouderij is nog lang niet perfect, maar als iedereen erop overstapt, komt er veel kapitaal vrij voor verder onderzoek en verbetering. Nog een inzicht van het afgelopen jaar: als je wacht tot iets perfect is, gebeurt er nooit wat. En zoveel tijd hebben we nu ook weer niet meer.

Minder  vlees eten was wennen, zoals ook minderen met koffie, alcohol, zout of suiker tot ontwenningsverschijnselen leidt. Inmiddels heb ik heerlijke en verfijnde recepten gevonden, voor rijst met Surinaamse pindasaus en eieren, voor linzen met Indiase curry en knapperige mais en volle yoghurt, voor kikkererwten met tomatensaus en blauwe kaas… Lunchen doe ik wel eens met van dat verrukkelijke speltbrood, dikke karnemelk en goede olijfolie. Het meest interessante: minder vlees is allang geen offer meer. Sterker nog, wanneer ik nu terugdenk aan de jaren dat ik dagelijks bij lunch en diner samen wel twee tot drie ons vlees at, word ik licht misselijk.

Nog een inzicht: als je onder ogen ziet hoe misdadig de vleesindustrie is, dreigt de radicalisering en zendingsdrang die de late bekeerling typeert. Stel dat uw buurman zijn hondje zou behandelen zoals uw kippetje in de vleesindustrie is behandeld, dan zou u die buurman nooit meer aankijken, waarschijnlijk actief ontlopen, en mogelijk aangeven. Dat zegt alles, maar het is treffend hoe makkelijk overigens fatsoenlijke mensen immoreel blijven handelen. Zij verdienen de elektrische stoel (wel op groene stroom).

Nu ik weet dat elektriciteit opgewekt moet worden, neem ik niet de lift maar de trap, zet op redacties de onbekeken beeldschermen uit, en gaat de televisie thuis niet op stand-by, maar uit. De kamerplanten giet ik van het water dat na het avondeten nog in de karaf zit, wat op het balkon staat giet ik helemaal niet meer, en de daardoor verdorde kamperfoelie mis ik nog steeds. Ik dacht altijd dat we water genoeg hadden in ons prachtland, laat maar stromen. Wat ik niet besefte, was hoeveel energie nodig is om dat water te zuiveren.

De elektrisch sportrijder en architect te Amsterdam Hans Erdmann zei: „Iedere keer dat je doortrekt, spoel je zes liter Spa blauw door de plee”, waarna ik besloot nog maar eens per week door te trekken. Gaat dat niet stinken, vraagt u zich af, en ik heb geen idee, want binnenshuis draag ik tegenwoordig een groene, honderd procent afbreekbare clownsneus.

Tja, duurzaamheid en humor, het blijft moeilijk, nog zo’n inzicht. Eerder vroeg ik lezers om groene moppen, en de oogst was mager. Misschien omdat lachen om duurzaamheid te veel energie kost (de beste inzending), misschien omdat duurzaamheid net als ‘tolerantie’ of ‘wereldvrede’ een onomstreden waarde is. Je kunt er alleen maar voor zijn. Een intelligente cabaretier mailde: „Humor werkt het beste als je merkt dat er een vergissing in je eigen denken zit, een paradox die via een grap wordt overbrugd. Maar juist bij heel goede of heel slechte dingen is dat moeilijk.”

Twee weken terug deed uw correspondent zo’n eerste poging tot onsterfelijkheid. De trouvaille (onrustig geschuifel in de zaal; wat betekent trouvaille?) was dat we van ‘geëngageerde’ naar ‘engagerende’ journalistiek moeten. Deze vondst haalde direct de voorpagina van de Volkskrant (zaal slaakt bewonderende zucht), en aldus aangemoedigd doe ik nu een tweede gooi: driedimensionale (3D) informatie.

Ik geloof dat we de opiniepagina’s kunnen heruitvinden, mits we het bestaan en potentieel van 3D-informatie gaan zien. Jaja, ik kan het ook bescheidener uitdrukken, dat u niet denkt, nou nou correspondent, blaas eens wat minder hoog van de ivoren toren, maar u kunt wel wat hebben, toch? (onrustig geschuifel in de zaal).

3D-informatie. Een bewering over de werkelijkheid zou je eendimensionale informatie kunnen noemen, bijvoorbeeld: het klimaat verandert. Daar zet je tegenover ‘het klimaat verandert helemaal niet’, en dan heb je tweedimensionale informatie. ‘Klimaat, crisis of hype? Kijk morgen naar Buitenhof, met een gelovige en een ontkenner.’

Zo worden opiniepagina’s en debatten opgezet, maar je kunt een analyseniveau hoger. Twee tegengestelde beweringen verbergen samen namelijk ook weer beweringen in zich, en wie deze benoemt gaat naar 3D-informatie. In de tegenstelling ‘klimaat verandert versus klimaat verandert niet’ zit bijvoorbeeld verstopt: de vraag of klimaatverandering bestaat, is nog altijd legitiem en serieus, kennelijk is de wetenschap er niet uit. Een tweede impliciete bewering: rond klimaatverandering is de belangrijkste vraag of die er überhaupt is. En niet: wat zijn de beste strategieën om het tegen te gaan? Of: komt het door mensen? Of: moeten we proberen het tegen te gaan, of inzetten op aanpassing? Deze laatste vraag heet het mitigatie-versus-adaptatiedebat, en daaraan kom je dus nooit toe wanneer je de tegenstelling vastzet op: is er überhaupt klimaatverandering?

Vergelijk het met emancipatie. Zolang je centraal stelt of vrouwen eigenlijk wel gelijk zijn aan mannen, kun je niet debatteren hoe je die gelijkheid in praktijk brengt, of je dat moet opleggen of juist niet, enzovoort.

Wie nu bedenkt dat de olie- en kolenindustrie de beste pr-bureaus hebben ingehuurd om het publieke debat vast te zetten rond de vraag of er überhaupt klimaatverandering is, wie dat bedenkt, die beseft: ja, wat beseft die eigenlijk? (zaal haakt nu af, enkeling blijft zitten, leest de vorige alinea’s nog eens door, concentreert zich ook al is het weekend, en denkt dan, oh, dat bedoelt mijn correspondent).

Een metafoor. Kwesties zijn als gebouwen. Een opiniestuk werkt nu als een schijnwerper die één kant van zo’n gebouw zichtbaar maakt. Wat je zou willen is dat alle kanten worden verlicht, of radicaler: dat je niet meer de façades beschijnt, maar in de architectuur van het gebouw zelf duikt.

Rond de elektrische auto, om eens een zijsnelweg in te slaan, heeft dat gebouw in ieder geval de dimensies ‘olieonafhankelijkheid, luchtkwaliteit, geluidsoverlast, CO2-uitstoot, innovatie en co-transitie verduurzaming energie’ (zaal begrijpt dat correspondent dit even niet kan uitleggen). Wat nu gebeurt op opiniepagina’s is dat voor- en tegenstanders van de elektrische auto het debat reduceren tot de dimensie waarop zij kunnen scoren. Dat is debatteren; niet gelijk krijgen, maar het debat beperken tot de dimensie waarop jij al gelijk hebt.

Je hebt in de wetenschap nu steeds meer vakgroepen ‘complexiteit-studies’, die complexiteit zien als intrinsiek aan de wereld, als iets dat je soms niet kunt oplossen, maar alleen kunt managen. Bij dit inzicht hoort niet meer welles-nietes, maar eerder ‘anderzijds-enerzijds-anderzijds’.

Gaan er opiniepagina’s komen die hieraan recht doen? Tja, hoop sterft als laatste en we leven nog, en het is heus niet makkelijk om iedere dag een krant te maken en ook nog te experimenteren. Van de andere kant (informatie wordt nu tweedimensionaal): Het is toch wel een beetje gek hoe op opiniepagina’s steeds wordt gepleit voor durf en visie en innovatie in politiek, bestuur of zorg, terwijl die opiniepagina’s zelf versteend blijven in vormen uit de twintigste eeuw.

Huiswerk voor de volgende week: wat is de derde dimensie van mijn beweringen hier? (zaal is inmiddels leeg, correspondent begint stoelen in te klappen, terwijl de lichten doven en het orkest zachtjes improviseert op ‘oh was ik maar bij moe-der thuis-ge-ble-he-ven’).

Consumeren als levensdoel.  Ben ik de enige die het calculerende hedonisme van tegenwoordig uiteindelijk als net zo verstikkend ervaart als de burgerlijkheid van de wederopbouw in de jaren 50, zoals beschreven in De Avonden?
Gaat dit wel over logica (1)? Een klimatoloog zei laatst tegen de BBC: ‘Jarenlang heb ik met klimaatontkenners geprobeerd te praten over de wetenschap. Sinds enige tijd denk ik dat ik het beter met ze kan hebben over hun relatie met hun vader.’ Ik proef dat ook vaak: mensen proberen een gezagsconflict uit te vechten met de duurzaamheidsbeweging. Zo van: ik heb mijn halve leven gevochten met mijn streng christelijke ouders om te mogen genieten en nu gaan die groene griezels me dat weer afnemen. Mooi niet, ik eet zoveel vlees ik kan!

Gaat dit wel over logica (2)? Toen Ruud Lubbers in een tv-programma een pleidooi hield voor elektrische auto’s stroomden op het web de honende reacties binnen: ‘Als die Lubbers echt zo’n vertrouwen heeft in de elektrische auto, waarom investeert hij er dan niet in?’ Omgekeerd wordt Al Gore afgeserveerd met het tegenovergestelde argument. Door zijn deelnemingen in clean tech-bedrijven zal hij financieel profiteren van de klimaatmaatregelen die hij bepleit. ‘Nou, die Gore kunnen we niet serieus nemen, want hij heeft een belang.’

Hoe houden de groene ridders het vol? Een deel van de verklaring is, vrees ik, dat ze vaak net zo onverdraagzaam en drammerig zijn als de anti-groenen en klimaatcomplotdenkers die nu even de toon zetten. Soort zoekt soort, en zoals anti-groenen hun zwaar bevochten hedonisme willen beschermen tegen wat zij zien als groene bedilzucht, zo lijken sommige groenen het milieuprobleem te gebruiken om hun post-calvinistische het-leven-is-een-examen-wereldbeeld uit te venten en op te leggen. Zo’n website voor duurzaam eten die dan goedgeweten.nl heet. Als uw correspondent zoiets ziet, krijgt hij bijna zin persoonlijk een diersoort uit te roeien en op te eten.

Hoe houd je het vol? Er zijn altijd voorstanders, tegenstanders en omstanders. Richt je niet op de voorstanders, want die heb je al. Richt je evenmin op je tegenstanders, want die graven zich alleen maar dieper in. Richt je op de omstanders.

Hoe boeken groene ridders succes? De Duitse politicus Hermann Scheer hielp Duitsland aan de zonne-energie. Gevraagd naar zijn succesformule in net zo’n Rijnlands overlegmodel als het onze  zei hij: ‘Kom pas in actie als je inhoudelijk helemaal zeker van je zaak bent. En vertrouw dan op de kracht van je argumenten. Heel belangrijk: raak niet in gesprek met je tegenstanders. Want die houden je daarna in gesprek, liefst tot sint-juttemis.’

Levensmotto. Amory Lovins van het Rocky Mountains Institute rekent al dertig jaar voor hoe Amerika de olie kan afzweren, met winst. Hij woont in de koude bergen van Colorado in een huis vol bananenbomen en verbruikt minder energie dan hij opwekt – kwestie van ontwerp. Hoe houdt u het vol, mocht ik hem vragen toen hij laatst van de Postcodeloterij een zak met geld kreeg. Mensen luisteren niet naar u, hield ik hem voor. En als ze luisteren, begrijpen ze het niet. Als ze het wel begrijpen, doen ze niks. En als ze wel iets doen, verkloten ze het vaak.’

Lovins: ‘You have to be absolutely fearless.’ Dan een korte pauze: ‘And you have to be fun.’

Zonder obstakels geen verhaal, en zonder held met wie we kunnen meeleven, geen identificatie en interesse. Joris wil het meisje. Krijgt Joris meteen het meisje, dan is dat fijn voor die jongen, maar hebben we geen verhaal. Joris wil het meisje. Joris krijgt het meisje pas indien hij eerst… de Draak verslaat. Nu hebben we een verhaal, want Joris moet de draak gaan zoeken, ermee vechten, ’m verslaan, het meisje hiervan op de hoogte te stellen, en dan, bij ondergaande zon… U vult het zelf wel in.

Wat heeft dit te maken met duurzaamheid en deze artikelserie? Welaan, rond duurzaamheid hebben we volgens mij te maken met een Verhaal waarbij de lezer in de verkeerde rol zit, namelijk van obstakel. In het verhaal van de duurzaamheid is in principe het Leven op Aarde de held, en dat Leven heeft als Wil: blijven bestaan. Wat staat de vervulling van die Wil in de weg: inderdaad, alle mensen die dat leven met hun niet-duurzame consumptiepatroon bedreigen.

Dit is mijn verklaring, in ieder geval eentje, waarom informatie en nieuws over duurzaamheid afstotend werkt; wij zijn de draak.
Oplossing: schrijf over verduurzaming. Dan vormt de groep verduurzamende mensen samen de Held, met wie de lezer zich kan identificeren. En zo kwam ik dus op het idee om van de NRC-lezers Helden te maken die hun krant met elektrische busjes willen laten distribueren. Daarvoor moeten ze obstakels overwinnen, en daarover gaat de artikelenserie.

Zoals bekend ging dit niet door doordat NRC te koop stond en alles stillag, en daarna de elektrischebusjesmaker in de problemen kwam. Los daarvan was er nog het punt dat die 600 busjes worden bestuurd door freelancers, die waarschijnlijk individueel zouden moeten worden overtuigd. Nog een les: mijn hersens hebben moeite met de schaal van dit soort processen. Ik snap dat als ik zes chauffeurs wil overtuigen, ik een dag lang in zes sessies van een uur op zo iemand moet inpraten. Ik kan ook berekenen dat dit dus twee werkweken voltijds praten is voor 60 chauffeurs, en 20 weken voor de hele chauffeurspoule – gesteld dat die zich keurig achter elkaar laten inboeken, quod non (deju).

Als u nu zegt, domme correspondent, dan zeg ik: wat je zegt ben je waarschijnlijk zelf, met je duurzaamheid door de helf, met je duurzaamheid door de muur, en over een tijdje zijn we bij ongewijzigd beleid allemaal zuur. Want de enormiteit van de opgave waarvoor we als mensheid staan, wordt denk ik maar door weinigen overzien. Om een idee te geven: als Frankrijk voor 2050 duurzaam wil zijn, moet het vanaf gisteren iedere dag 1.000 huizen isoleren. Iedere dag.

Dit brengt me op een tweede les: het gaat in de wereld veel minder om Goede Ideeën dan ik altijd dacht. Journalisten en opiniemannetjes en -vrouwtjes vertonen een enorme bias voor mensen met Goede Ideeën – en het vermogen deze over te brengen. Zo analyseren en evalueren wij vaak processen en politici: waar zijn de goede ideeën, de grote gebaren, de visionaire speeches?

Het is een logische beroepsdeformatie: wij journalisten en meningventers leven van goede ideeën. Voor ons computertje gieten we die in een pakkend stukje van 800 woorden, lekkere kop erboven, dat wordt dan zonder veel gedoe eromheen afgedrukt en verspreid onder lezers, en dan zeggen mensen: het stond er mooi in. Je hebt me aan het denken gezet.

Precies! Dan is ons werk gedaan; een mooi idee ge-com-mu-ni-ceerd, en dan weer hup, op naar het volgende Goede Idee. De afstand tussen concept en uitvoering is in de journalistiek erg klein. Maar in de echte wereld is die afstand juist enorm groot, van laboratorium naar grootschalige markttoepassing duurt al snel twintig jaar.

Twintig jaar! Dankzij dit jaar besef ik dat je veel makkelijker mensen aan het denken zet, dan dingen in beweging. Goede ideeën genoeg op deze wereld, het gaat om de uitvoering. In dat saaie en tijdrovende proces vindt dan ook de werkelijke sabotage van goede ideeën plaats, merk ik rond de elektrische auto.

In dat departement der Goede Ideeën nog deze vondst: we moeten van geëngageerde journalistiek (die afstraalt op de journalist) naar engagerende journalistiek (die iets teweegbrengt bij de lezer).

De dreigende verwoesting van onze ecosfeer is de grootste bedreiging van deze tijd – zie hoe het Amerikaanse leger aan de alarmbel hangt over klimaatverandering. Toch lees, zie of hoor ik bijna nooit een verhaal in de nieuwsmedia waarin de urgentie op zo’n manier naar voren komt, dat ik gegrepen raak. Terrorisme is een reële maar beperkte dreiging, waarover je bijna geen saai verhaal kunt houden. De eco-destructie is een veel grotere dreiging, maar daarover kun je bijna geen verhaal houden dat niet saai is. En zolang ‘het niet leeft’ bij de mensen, kunnen politici en CEO’s die de urgentie wel zien, niet of onvoldoende in actie komen.

Het systemisch falen van de journalistiek is daarmee van grote invloed op de wereld waarover die journalistiek bericht.
Daar moest uw correspondent iets op vinden, want de wereld redden… Die kans krijg je niet iedere dag. Ik dacht, ik moet een onderwerp pakken rond milieu en duurzaamheid dat concreet is, en een tastbare verbetering van ons leven belooft. De elektrische auto dus, die kan zorgen voor schone en stille steden, olie-onafhankelijkheid schept, en die een co-transitie (moeilijk woord, even geduld) mogelijk maakt naar verduurzaming van de energievoorziening.

Hoe te schrijven over die elektrische auto’s en duurzaamheid? Wat me niet trok was de systemisch falende, klassieke journalistiek met haar quasi-objectieve nieuwsberichten, analyses en reportages, in het geval van de elektrische auto’s over rapporten van onderzoeksinstanties, beloftes en ruzies van politici, jammerklachten van specialisten en mediamomenten van bestuurders. Om maar te zwijgen van het eendimensionaal gedram van belanghebbenden of dwaallichten op de opiniepagina.

Wat nu, dacht ik, als je geen journalistiek maakt over duurzaamheid maar over verduurzaming?

Dan wordt het actief, de lezer volgt een project, en zo steekt hij of zij alles op wat interessant en relevant is – maar dan op een manier die je grijpt. Sleutelwoord was handelingsperspectief. Als ik lees over iets dat radicaal misgaat, wil ik kunnen bijdragen aan de oplossing ervan. Daarom slaat volgens mij menigeen die stukken over eco-destructie over; ze laten je achter in ontreddering, of in de greep van machteloze angst, woede dan wel depressie.

En dat is niks gedaan, zeg nou zelf.

Ik dacht: we maken van NRC de eerste elektrisch gedistribueerde papieren krant ter wereld. De ene groep lezers brengt geld bij elkaar om de zeshonderd busjes waarmee onze prachtkrant wordt verspreid, te vervangen voor elektrische exemplaren. De andere groep lezers financiert de windmolen waarmee de elektriciteit voor die zeshonderd busjes wordt opgewekt – ziedaar de co-transitie van verduurzaamd transport en energievoorziening.

Nu zegt u, ho ho correspondent, waarom zou ik hiervoor geld lappen? En dan heb ik u waar ik u hebben wil. Want nu moet ik u overtuigen, en daartoe moet ik uitzoeken en vertellen of die elektrische busjes genoeg opleveren aan luchtkwaliteit, oliebesparing, energie-rendementswinst en economische innovatie – want een Nederlands bedrijf stond op het punt die busjes in massaproductie te nemen. Ik zou voor u moeten uitzoeken hoe het zit met de veiligheid, onderhoud, betrouwbaarheid en recycling. Kortom, we zouden samen een reis maken naar de conclusie: goed idee (en dus lappen) of slecht idee (en dus weer wat geleerd hebben).

U weet al dat dit plan mislukt is, want NRC bleek te koop te staan, waardoor besluiten over  investeringen in het bedrijf maandenlang stillagen. Toen was de koop er begin dit jaar doorheen, maar ging die Nederlandse bestelbusbouwer op een haar na failliet – met grote vertraging tot gevolg.

Ik vraag me af of het plan überhaupt was doorgegaan, want zoiets moet worden gesteund door de leiding van NRC. Maar als die steun zou zijn gekomen, en die busjes waren per saldo een goed idee gebleken, en genoeg lezers waren in de loop van het jaar enthousiast en vrijgevig geworden, dan hadden we persgeschiedenis kunnen schrijven, internationaal.

Volgende week gaat het over wat er in de plaats kwam van deze mislukking. En over de rare titel van dit stukje.

Foto: Reuters

Ik schrijf dit stuk nu in New York waar het simpelweg onmogelijk is in een dal te blijven: zoveel energie hangt hier in de lucht. Als ik hier vertel waarmee ik bezig ben, zeggen mensen ‘go for it’, in plaats van ‘ben je niet bang dat …?’

Maar los hiervan heeft uw correspondent er allang weer zin in. We gaan gewoon door! Het is heel apart. Twee weken geleden schreef ik dus op deze plaats dat de beledigende, jennende of gewoon agressieve reacties die via e-mail, brieven en op sites binnenkomen mij soms echt dwarszitten, en disproportioneel lang in mijn hoofd rondspoken.

Wat er toen gebeurde, was opmerkelijk. Normaal trekt mijn hoekje op de NRC-site tussen de tien en twintig reacties. Nu waren dat er al snel meer dan zeventig, en stuk voor stuk opbouwend en aanmoedigend (de rest hebben we gewoon gecensureerd, ha!) Dank u wel, lezers! Ik had eerlijk waar geen idee dat mensen de worstelingen van uw correspondent zo waarderen. Als freelancer kieper je wekelijks een stuk over de muur bij de redactie, na publicatie zeggen een paar mensen in mijn omgeving er iets over, en dat is het dan.

Totdat je, zoals ik twee weken geleden deed, je hart lucht, en er opeens een warme golf over je heen spoelt. Waarmee maar weer is bewezen dat er niet alleen dolken worden getrokken maar dat ook het mooie in sommige mensen kan bovenkomen als je iets van jezelf toont.

Ik vroeg iemand die veel weet van psychologie, een zogenoemde hoogleraar, wat er in mijn hersens gebeurt wanneer ik in een brief, e-mail of op een site een agressieve reactie lees. Hij schreef: „Centra worden erg actief die aan het lichaam de opdracht geven: ‘sla erop’ of ‘loop hard weg’. Allerlei hormonen gaan door het lichaam rennen, spieren krijgen meer bloed, hartslag gaat omhoog en dat soort zaken. Je wordt alerter (om lekker hard en gericht te kunnen meppen) en al die lichamelijke veranderingen merk je op als emotie, soms als ‘niet lekker in je vel zitten’.”

Wat te doen? Een lezer analyseerde twee opties. Je kunt jezelf afsluiten, of je kunt die akelige reacties in je voordeel gebruiken. Afsluiten is onwenselijk want wie een harnas aandoet, voelt inderdaad de pijlen niet meer, maar evenmin andere aanrakingen. Optie twee is te onderzoeken waarom bepaalde reacties je zo raken. Op die manier kun je er wat van leren over jezelf.

Toen ik die tweede strategie inzette, ontdekte ik dat me vooral het gehoon dwarszit dat het gewoon nooit iets gaat worden – noch met duurzaamheid noch met inhoudelijke innovatie van de journalistiek. Deze maand doe ik deze serie een jaar, en wat is er concreet bereikt? Ik voel me soms een repressief getolereerde Gekke Henkie, van wie het media-establishment hoopt dat hij faalt, zodat maar weer is bewezen dat inhoudelijke innovatie zo niet onzin dan in ieder geval onuitvoerbaar is.

Reality check: Joris, die hoofdredacties vechten een strijd uit op leven en dood met hun winstbeluste eigenaren, die zijn even niet met jou bezig. Antwoord Joris: Inderdaad, maar dat neemt niet weg dat de revitalisatie van kwaliteitsmedia alleen kan via inhoudelijke innovatie, en dat op dit moment het Oude Media-establishment fundamenteel conservatief is. Dit lijkt niet alleen in Nederland het geval maar ook hier in New York trouwens, zo merkte ik toen ik mocht meedoen aan een paneldiscussie die had kunnen heten: The Future of Journalism, plus some comments by Silly Henry.

Enfin, hoe dan ook en per slot van rekening. Van dit parcours van dal, top en nieuw evenwicht heb ik nu het idee gekregen om het afgelopen jaar te gaan evalueren. Ik heb erg veel opgestoken, over de elektrische auto natuurlijk, maar ook over burgerschap en subsidies, over de twee Grote Misverstanden rondom duurzaamheid, over wat in onze kennisinfrastructuur het meest ontbreekt, en waarom opiniepagina’s zo saai en inadequaat zijn. Maar volgende week beginnen we met de vraag: hoe deze serie tot nu toe wel degelijk is mislukt, en waarom dat niet erg is.

Nog een laatste reactie van een lezer naar aanleiding van mijn dalletje: „Het kan alleen met positieve energie. Stel je voor dat Martin Luther King zijn historische speech was begonnen met ‘I have a nightmare’