Koken met kliekjes
Deze week is uw correspondent in Engeland en Wales om de Britse editie van zijn laatste boek te redden van de vergetelheid, en toen ik dit in mijn agenda zag aankomen, dacht ik: waarom niet een weekje de teugels laten vieren en een kliekjesdag inruimen? In mijn mapje ‘restjes’ zitten observaties die net niet zijn op te bakken tot een volwaardige maaltijd, maar die misschien toch de moeite waard zijn. U kunt ook deze week vrij nemen van uw correspondent, no hard feelings, al komt u er dan nooit achter welk advies de Duitse duurzaamheidsgoeroe Hermann Scheer heeft voor groene revolutionairen.
Wat is het toch wennen. Vroeger hoopte ik altijd dat de rest van de wereld meer zou worden als Nederland en ons beleid voor homo- en vrouwenrechten, euthanasie, prostitutie en soft drugs zou overnemen. Die sociale revolutie is door de beschaafde wereld grotendeels overgenomen en wat gebeurt er nu rondom de groene revolutie? Ik merk dat ik tegenwoordig denk: waren wij maar wat meer als Korea. Of: wat goed dat in Duitsland de media en de politiek niet zijn geworden zoals in Nederland.
Consumeren als levensdoel. Ben ik de enige die het calculerende hedonisme van tegenwoordig uiteindelijk als net zo verstikkend ervaart als de burgerlijkheid van de wederopbouw in de jaren 50, zoals beschreven in De Avonden?
Gaat dit wel over logica (1)? Een klimatoloog zei laatst tegen de BBC: ‘Jarenlang heb ik met klimaatontkenners geprobeerd te praten over de wetenschap. Sinds enige tijd denk ik dat ik het beter met ze kan hebben over hun relatie met hun vader.’ Ik proef dat ook vaak: mensen proberen een gezagsconflict uit te vechten met de duurzaamheidsbeweging. Zo van: ik heb mijn halve leven gevochten met mijn streng christelijke ouders om te mogen genieten en nu gaan die groene griezels me dat weer afnemen. Mooi niet, ik eet zoveel vlees ik kan!
Gaat dit wel over logica (2)? Toen Ruud Lubbers in een tv-programma een pleidooi hield voor elektrische auto’s stroomden op het web de honende reacties binnen: ‘Als die Lubbers echt zo’n vertrouwen heeft in de elektrische auto, waarom investeert hij er dan niet in?’ Omgekeerd wordt Al Gore afgeserveerd met het tegenovergestelde argument. Door zijn deelnemingen in clean tech-bedrijven zal hij financieel profiteren van de klimaatmaatregelen die hij bepleit. ‘Nou, die Gore kunnen we niet serieus nemen, want hij heeft een belang.’
Hoe houden de groene ridders het vol? Een deel van de verklaring is, vrees ik, dat ze vaak net zo onverdraagzaam en drammerig zijn als de anti-groenen en klimaatcomplotdenkers die nu even de toon zetten. Soort zoekt soort, en zoals anti-groenen hun zwaar bevochten hedonisme willen beschermen tegen wat zij zien als groene bedilzucht, zo lijken sommige groenen het milieuprobleem te gebruiken om hun post-calvinistische het-leven-is-een-examen-wereldbeeld uit te venten en op te leggen. Zo’n website voor duurzaam eten die dan goedgeweten.nl heet. Als uw correspondent zoiets ziet, krijgt hij bijna zin persoonlijk een diersoort uit te roeien en op te eten.
Hoe houd je het vol? Er zijn altijd voorstanders, tegenstanders en omstanders. Richt je niet op de voorstanders, want die heb je al. Richt je evenmin op je tegenstanders, want die graven zich alleen maar dieper in. Richt je op de omstanders.
Hoe boeken groene ridders succes? De Duitse politicus Hermann Scheer hielp Duitsland aan de zonne-energie. Gevraagd naar zijn succesformule in net zo’n Rijnlands overlegmodel als het onze zei hij: ‘Kom pas in actie als je inhoudelijk helemaal zeker van je zaak bent. En vertrouw dan op de kracht van je argumenten. Heel belangrijk: raak niet in gesprek met je tegenstanders. Want die houden je daarna in gesprek, liefst tot sint-juttemis.’
Levensmotto. Amory Lovins van het Rocky Mountains Institute rekent al dertig jaar voor hoe Amerika de olie kan afzweren, met winst. Hij woont in de koude bergen van Colorado in een huis vol bananenbomen en verbruikt minder energie dan hij opwekt – kwestie van ontwerp. Hoe houdt u het vol, mocht ik hem vragen toen hij laatst van de Postcodeloterij een zak met geld kreeg. Mensen luisteren niet naar u, hield ik hem voor. En als ze luisteren, begrijpen ze het niet. Als ze het wel begrijpen, doen ze niks. En als ze wel iets doen, verkloten ze het vaak.’
Lovins: ‘You have to be absolutely fearless.’ Dan een korte pauze: ‘And you have to be fun.’
vrijdag 28 mei 2010, 10:12 uur
“mensen proberen een gezagsconflict uit te vechten met de duurzaamheidsbeweging”
Dat lijkt me een terechte observatie. De duurzaamheidsbeweging gaat over beheersing. Beheersing van het milieu, beheersing van de CO2 uitstoot, beheersing van het gedrag van mensen. De ‘gezagscrisis met onze vader’ ging ook over beheersing, beheersing van ons gedrag dat zich aan externe regels diende te houden en niet aan wat de natuur ons ingaf.
De discussie over duurzaamheid heeft daarom veel te maken met de vraag: Hoe kijk je aan tegen de besturing van complexe systemen?
Wat ik jammer vind is dat je het alternatief kwalificeert als “hedonisme” en “consumentisme”. Ik heb het gevoel dat mijn manier van tegen de wereld aankijken daarmee niet een plek kan krijgen. Ik heb groot wantrouwen tegen rigide, op beheersing gerichte besturingssystemen (inclusief de klimaat kruistocht van Al Gore). Ik heb grote bewondering voor zelfregulerende systemen in de natuur, kijk hoe uitgebalanceerd onze spijsvertering of hormoonhuishouding werken. Ook menselijke intuïtie, emoties en groepsgedrag zijn voorbeelden van wat de natuur ons aan zelfregulering heeft meegegeven. Maar ik ervaar mijn respect en bewondering voor wat de natuur ons heeft meegegeven niet als “hedonisme” of “consumentisme”.
vrijdag 28 mei 2010, 11:25 uur
Ik heb lekker gegeten van de kliekjes in ieder geval!
Er is trouwens wel een niveau hoger dan voor of tegen. Namelijk voortbestaan. Mensen die hun eigen stroom al volledig schoon opwekken, zijn minder afhankelijk van prijsfluctuaties van energie, hoeven minder bang te zijn dat Rusland of een oliebaron de kraan dichtdraait en ze weten dat elke dag het dak energie voor ze maakt. Waardoor je extra blij wordt elke keer dat je ziet dat het licht is buiten.
Zelf zit ik ook in het ontwerp van eetbare tuinen en parken en sommige mensen honen dat ook weg. Prima toch. Mensen die het echter wel doen hebben voedsel om hun huis. Voedsel wat onbespoten is, wat plukvers is, en als de vrachtauto`s door hoge olieprijzen de supermarkt eens langer dan drie dagen niet bevoorraden hoeven ze niet direct bang te zijn om honger te lijden.
Kortom zelf doen aan duurzaamheid levert zekerheid, veiligheid en vaak ook geld op. Mensen die dat niet willen zien schieten vooral zichzelf in de voeten en daar moet je idd gewoon niet mee blijven praten. Je kunt het mensen een keer uitleggen met argumenten maar dan houd het ook op. Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun keuzes en de daaruit voortvloeiende consequenties.
Dan in het kader van begin vandaag nog met actie ondernemen de volgende informatieve sites:
Voor mensen die meer willen weten over zonnepanelen er is een special over zonne-energie te vinden met antwoord op alle vragen, van wat levert het op, kan ik het zelf installeren en waar kan ik panelen kopen etc. Deze staat op: http://www.hetkanwel.net/tag/special-zonne-energie/
Voor mensen die meer willen weten over eetbare planten in je eigen omgeving. Op http://www.permacultuurnederland.org kun je een plantendatabase vinden met meer dan 250 soorten eetbare planten en paddenstoelen die in Nederland te groeien zijn en kun je tevens een gratis cursus vinden die uitlegt hoe je zelf een eetbare tuin kunt ontwerpen.
Zin in de toekomst of zo toch
zaterdag 29 mei 2010, 13:38 uur
Iedereen die zich voor duurzaamheid inzet, verdient een pluim. Vind het alleen jammer dat Joris Luyendijk dat op zo’n huilerige toon doet, alsof iedereen tegen hem is en hij moederziel alleen in deze verspillende wereld staat. Dat is gelukkig niet zo, er houden zich al heel lang heel veel mensen op een inspirerend manier met duurzaamheid bezig. Waarom laat hij ons dat niet meer zien, zodat we allemaal aangestoken kunnen worden met het duurzaamheidvirus.
zaterdag 29 mei 2010, 19:06 uur
Joris, drie uitspraken hebben kennelijk jouw instemming:
1. “Hoe houd je het vol? Er zijn altijd voorstanders, tegenstanders en omstanders. Richt je niet op de voorstanders, want die heb je al. Richt je evenmin op je tegenstanders, want die graven zich alleen maar dieper in. Richt je op de omstanders.”
2. “Hoe boeken groene ridders succes? (…) ‘Kom pas in actie als je inhoudelijk helemaal zeker van je zaak bent. En vertrouw dan op de kracht van je argumenten. Heel belangrijk: raak niet in gesprek met je tegenstanders. Want die houden je daarna in gesprek, liefst tot sint-juttemis.’”
3. “Hoe houdt u het vol, mocht ik hem vragen (…)
Lovins: ‘You have to be absolutely fearless.’ Dan een korte pauze: ‘And you have to be fun.’”
Ad 1 en 2. Als iedereen deze aanbevelingen volgt, zijn er geen serieuze discussies meer. Dan krijg je wat de politicoloog McClelland “pokerpluralisme” noemt: een wedstrijdje wie het meest succesvol monologen de wereld in slingert.
Ad 2. Wachten tot je inhoudelijk helemaal zeker van je zaak bent? Dan moet je, als je niet aan tunnelvisie lijdt, eveneens wachten tot Sint Juttemis voordat je aan een actie begint.
Ad 3. Wie is er “absolutely fearless”? Ik in ieder geval niet. Dus meneer Lovins geeft mij en een heleboel anderen het perfecte excuus om het niet vol te houden maar bevrijd achterover te leunen. Mag ik daar een citaat uit Asterix en de Noormannen tegenover zetten? “Werkelijke moed is het overwinnen van de angst!”
En de fun? In een situatie van luxe is dat inderdaad een absolute voorwaarde om het vol te houden. Wanneer de wal echter het schip begint te keren, zal het voor activisten niet langer nodig zijn om leuk te zijn. Laten we hopen dat het niet zover komt. Maar zou het kunnen dat er een logisch verband bestaat?
Stelling van Jonker: “Zolang je een actie alleen kunt volhouden door leuk te zijn, ontbreekt het je aan de noodzaak om er een succes van te maken.”
Het zou… eh… leuk zijn, Joris, als je je zou verwaardigen om de interactie aan te gaan met diegenen die op jouw columns reageren. Ook (of juist?) als dat slechts omstanders zijn.
Groet,
Michiel
zondag 30 mei 2010, 12:05 uur
Amory Lovins is inderdaad een goed voorbeeld van hoe het ook kan: een gecompliceerd onderwerp aansprekelijk en humoristisch uitleggen. Ik luisterde een jaar of 6 geleden naar hem toen hij Rocky Mountain’s publicatie “Winning the Oil Endgame” kwam toelichten. De zaal hing van begin tot eind aan zijn lippen. Dergelijk verbaal trapezewerk is hoe dan ook zeldzaam, maar in NL, waar de kunst van spreken in het openbaar nooit op waarde is geschat (“doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”), non existent.
zondag 30 mei 2010, 14:56 uur
“Consumeren als levensdoel. Ben ik de enige die het calculerende hedonisme van tegenwoordig uiteindelijk als net zo verstikkend ervaart als de burgerlijkheid van de wederopbouw in de jaren 50, zoals beschreven in De Avonden?”
Je bent niet de enige, maar wel in de minderheid.
Als je het consumentisme vand e afgelopen jaren beter wilt begrijpen raad ik het volgende boek aan: ‘The age of absurdity’ van Michael Foley.
Even een leuke quote uit de tweede pagina van het boek: “Is it possible that a starving African farmer has less sense of injustice than a middle-aged western male who has never been fellated?”
By the way:
Geweldige bijdrage iedere van je.
Verschaft veel inzicht, stemt tot nadenken en bevat nog humor ook.
zondag 30 mei 2010, 21:19 uur
Joris,
De kliekjes blijken gevarieerd en lekker! Dankjewel hiervoor.
Ik heb onlangs het boek van Klaas van Egmond: Een vorm van Beschaving gelezen. Dit was voor mij het eerste boek wat de vele kliekjes en hoofdmaaltijden die ik al op duurzaamheid genuttigd heb verbond. Het zoeken naar een gezamenlijk mensbeeld waarin de Lovinsen; de Lubbersen; de Luijendijken etc allemaal hun plek hebben lijkt mij een prachtige uitdaging en haalt ons uit de vermoeiende strijd “wie heeft er gelijk”.
Hoofdenkbeelden uit het boek staan ook goed verwoord op
http://lievegoedfonds.nl/files/voordracht-klaas-v-egmond-nu160109.pdf
zondag 30 mei 2010, 22:52 uur
Ben ik de enige die het calculerende hedonisme van tegenwoordig uiteindelijk als net zo verstikkend ervaart als de burgerlijkheid van de wederopbouw in de jaren 50, zoals beschreven in De Avonden?
Deze zin van Joris geeft mij aanleiding tot peinzen. En zoeken op het web naar andere gedachten over hedonisme en hyperconsumptie. Ik stuit op een interessant aretikel van Femke Halsema (http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article1126485.ece/Individualisering_is_sociaal) van 15-11-2008, bijgewerkt 15-1-2009, Volkskrant, Opiniepagina.
Het calculerende hedonisme komt in die zin ter sprake dat zij de huidige conservatieve angst voor individualisering plaatst tegenover het oorspronkelijke, “progressieve” ideaal van individualisering uit de jaren zestig en zeventig. Volgens haar is de individualisering absoluut niet te ver doorgeschoten, maar kampen wij tegenwoordig met een hyperconsumptie die alle inhoudelijk ontwikkeling en creativiteit verstikt. Goed punt!
In de jaren zestig en zeventig lag een sterke nadruk op immateriële waarden. Mensen zouden emanciperen door betere opleidingen, open toegang tot kunst en cultuur en tot de democratische besluitvorming. Dit morele en sociale individualisme is verdrongen of tot stilstand gebracht door oprukkende hyperconsumptie. Of is de hyperconsumptie juist een gevolg van de op gang gebrachte ontwikkelingen?
In de conservatieve visie is individualisering zo ongeveer gelijk aan calculerend hedonisme, maar dat is gebaseerd een onjuiste voorstelling van zaken. Halsema refereert aan Herman Wijffels die dit als een van de weinigen in conservatieve hoek hardop zegt. In 2008 zegt hij in een interview, dat de ontwikkeling van ‘persoonlijk bewustzijn’ en vertrouwen in de eigen capaciteiten hand in hand gaat met de aanvaarding van verantwoordelijkheid voor het grotere geheel. Gemeenschapszin en verantwoordelijkheid zijn niet de tegenhangers van individualisering en emancipatie; zij zijn het logische vervolg erop!
Tegenover de stagnerende individualisering staat de markt en onze huidige “financiële” samenleving die moet blijven draaien, die er op zijn ingericht ons allemaal als consument zo snel en goedkoop mogelijk te bedienen. Een massa-psychose, vergelijkbaar met de burgerlijke opvattingen van de vijftiger jaren. Massa-psychose: redelijk verstikkend!
Het is een politieke keuze van onszelf als burgers of we kiezen voor consumentisme (alles moet wijken voor “de economie”, het “geldsysteem” en voor snel genot) óf voor verdere ontwikkeling van individueel bewustzijn en emancipatie (onderwijs, gemeenschapszin en verantwoordelijkheid) De keuze voor een economische- en financiële zeepbel, die uiteindelijk uit elkaar spat óf voor duurzaamheid en de verdere ontwikkeling van het verlichte denken.
Eerst maar uit de huidige massa-psychose zien te komen: hoe gaan wij dat aanpakken?
maandag 31 mei 2010, 20:27 uur
Waarschijnlijk lees je dit niet want je moet zuinig zijn op je energie. Maar dank, het is altijd zeer inspirerend je redeneringen te volgen. Heb trouwens laatst een groen fun idee gepitched aan een duurzaamheids klub (ENVIU in Rotterdam) maar die zeiden natuurlijk nee. Fun en groen verddragen elkaar niet zo, voorlopig.
Groet,
Gijs (gaat geld verdienen aan groen)van Gemerden
maandag 7 juni 2010, 15:19 uur
Joris,
Dank voor je inzichten, die steeds vanuit een onverwachte hoek zaken belichten die ook mij bezighouden. Als reactie op de kliekjes:
“De Avonden” heb ik nooit helemaal gelezen. Dat had een soort cultstatus, en dat was voor mij genoeg om het niet te willen lezen. Altijd dwars, individualistisch en het beter willen weten. Herkenbaar?
Niettemin, geboren in 1947 verbeeld ik mij een herinnering te hebben aan de verstikkende burgerlijkheid die in mijn jeugd alom tegenwoordig schijnt te zijn geweest. Zelfs in de relatief verlichte en welvarende kring waarin ik ben opgegroeid voelde je de druk. Een boterham met hartig, een met zoet, en als je dan nog honger hebt de rest met “tevredenheid”. Genieten, dat was de derde soort brood, te weten melkwit (de anderen waren Zweeds en bruin), die alleen op hoogtijdagen op tafel kwam.
Calculerend hedonisme is bij mij inmiddels geworden: niet kunnen kiezen in de natuurvoedingswinkel uit de vele soorten muesli, en dan ook nog willen kijken welke de goedkoopste is. En: de auto niet willen missen, maar een verbruik van meer dan 4,5 liter per 100 kilometer onacceptabel hoog te vinden. De tic om dat verbruik al 30 jaar lang tot op de tiende liter te noteren, om jezelf te bewijzen dat je goed bezig bent. Op dit terrein heb ik echter nooit strijd gehad met mijn vader. Bij nader onderzoek was hij wat dit betreft een voorbeeld. Hij maakte het zichzelf net zo moeilijk door anders, beter en toch meer voor minder te willen.
Vandaag de dag is het inderdaad zeker zo verstikkend, om woest van te worden: gedwongen worden je computer te vervangen terwijl hij nog uitstekend werkt, maar de software stelt steeds hogere eisen. Maar ja, zonder de buienradar te hebben geraadpleegd ga je natuurlijk de deur niet uit. Je wilt toch niet de risée van de straat worden door je onnodig nat te laten regenen als je de honden uitlaat?
A propos: heb je al uitgerekend of de elektrische auto over de hele levensduur gerekend nog steeds tot verbetering leidt? Groeiende stromen grondstoffen voor accu’s uit enge, dictatoriaal geregeerde landen, waar dus oorlog, onderdrukking en ongelijkheid van komt? Hoe wordt die elektriciteit opgewekt waar je gebruik van maakt? Ja, stuwdammen in Noorwegen, maar welke verliezen heb je dan in de kabels? Is dat nou handig?
Ken je trouwens de moderne caravan? Daarmee hoef je niet meer achteruit te manoeuvreren met je auto om ze op de oprit te parkeren. Heel hard de schouder er tegenaan is natuurlijk al helemaal te gek voor woorden. Nee, dat gaat elektrisch, met een accu en afstandbediening. Minder doe je het niet meer voor, toch?
Eigenlijk een standpunt voor de groene kant van het politieke spectrum: doe als die Zeeuw, je weet wel, stug blijven fietsen en als er tegenwind is trap je gewoon harder. En een voorbeeld nemen aan die andere conservatief, die bij de Koningin en op zijn werk verschijnt op een herenrijwiel met terugtraprem. Eis ruime fietsenstallingen bij de departementen, te beginnen bij dat van V&W.
Gedenk het Friese spreekwoord (vertaald): doe je plicht en laat de lui maar kletsen. Zo hou je het vol.
Succes.
zondag 13 juni 2010, 8:53 uur
Net een beetje te laat, maar waarom bestaat er eigenlijk nog geen politieke partij voor journalistieke vernieuwing? Iets voor jou, Joris?