Objectief campagne voeren
Joris Luyendijk, Elsbeth Etty, Bas Heijne en Afshin Ellian tijdens de Nacht van de Columnist. Foto: Maurice Boyer
- Hé Joris, wat doe jij nu eigenlijk?
- Journalistiek over duurzaamheid.
- Oh. En verder?
En dan zei ik: nou, verder niks. Het is namelijk best een beetje een groot onderwerp, de transitie naar een samenleving die de ecosfeer niet langer uitput maar ermee in evenwicht verkeert.
Jajaja, was de reactie dan bijna steeds, dat weten we toch allemaal allang? Maar wat doe je verder? Ik stelde me een editie van Winternachten voor in 1900, waarbij iemand vertelt dat-ie zich nu stort op vrouwenemancipatie – ook zo’n fundamentele transitie na millennia van exploitatie. Reactie:
- Oh. En verder?
Nog frappanter was dat we daarna vaak wel een geanimeerd gesprek gaande wisten te houden over de vraag waarom het maar niet lukt om over zoiets evident en existentieel belangrijks als duurzaamheid onze lezers bij de strot te grijpen. Winternachten is tenslotte een festival van verhalenvertellers.
Uw correspondent moest hieraan terugdenken op De Nacht van de Columnist van NRC, afgelopen zaterdag in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Daar zei iemand: een kwaliteitskrant voert geen campagne, dat maakt het een kwaliteitskrant.
Uw correspondent is het daar dubbel mee oneens, en gaat nu uitleggen waarom. Niet doorbladeren lezer! Iets kan saai klinken maar toch belangrijk zijn. Oordeel zelf.
Allereerst staat voor mij vast dat objectiviteit een mythe is, en dat iedereen die een krant, weekblad of journaal maakt, campagne voert. Je keuze in onderwerp, invalshoek, terminologie en te horen partijen is nooit neutraal en pakt onvermijdelijk uit in het voordeel van de mediastrategie van sommige belanghebbenden, en in het nadeel van anderen.
Het punt is dat wanneer jouw prioriteiten als columnist, chef of hoofdredacteur samenvallen met die van het establishment, je jezelf kunt wijsmaken dat je gewoon objectief bent en dus geen campagne voert. Dus als jij schrijft over Uruzgan, en het hebt over de ‘missie’ waar wordt ‘opgebouwd’ en helaas soms ook gevochten, met tot gevolg burgerslachtoffers wat natuurlijk beroerd is ‘want die maken het werk van de NAVO moeilijker’, wie vanuit die invalshoek over de oorlog in Afghanistan schrijft, voert impliciet campagne om Uruzgan te behandelen zoals de Nederlandse regering Uruzgan wil behandelen; als een politionele actie. Automatisch ondergraaf je dan het werk van degenen die beweren dat in Uruzgan iets heel anders wordt verricht.
De vraag is niet of je als journalist of columnist campagne voert. Het gaat erom of je onder ogen durft te zien dat alle journalistiek en commentaar politiek geladen is. Het draait dus om verantwoording afleggen, en wie daarvoor terugschrikt, zal zijn eigen subjectiviteit ontkennen (losse gedachte: is er gelijkenis tussen de onwil om zich te verantwoorden bij het politieke en het journalistieke establishment in ons prachtland? En zou dan de vertrouwensbreuk van beide met hun publiek hierop teruggaan?). Wel gruwelijke foto’s uit Haïti afdrukken, maar niet van door NAVO-bommen uiteengereten gezinnetjes in Afghanistan. Zo’n beslissing is niet neutraal in zijn effecten.
Iedere journalist voert onvermijdelijk campagne, voor de status-quo dan wel voor een uitdaging daarvan. En dan nu duurzaamheid. Op deze plek wordt geëxperimenteerd met andere journalistiek: een e-car scriptieprijs, een elektrische scooter estafette op Facebook, expertpanels, vanuit de ik- vorm verslag doen… Dat kun je een campagne noemen, maar onderken dan dat het negeren, ontkennen, wegkijken, bagatelliseren en ridiculiseren van de noodzaak tot duurzaamheid ook een campagne is. Namelijk in dienst van de status-quo.
Dat onderscheidt volgens mij informatie van infotainment. Amusementsmedia proberen het interessante belangrijk te maken, kwaliteitsmedia het belangrijke interessant. Het blijkt onmogelijk om binnen de nu bestaande journalistieke methodes de dringend noodzakelijke transitie naar duurzaamheid interessant te maken. En dus moet je op zoek naar nieuwe methodes. Juist dat maakt je tot kwaliteitsmedium.
Wat een ernstig stukje van uw correspondent opeens. Volgende week gaan we weer lachen hoor, lezer!
donderdag 11 februari 2010, 14:11 uur
Sluit aan bij de opinie van Stephen jay Gould over objectiviteit:
“Objectivity cannot be equated with mental blankness; rather, objectivity resides in recognizing your preferences and then subjecting them to especially harsh scrutiny — and also in a willingness to revise or abandon your theories when the tests fail (as they usually do)”
Ik heb deze even van internet geplukt, het was een van de hoofd onderwerpen in ‘the mismeasure of man’.
Naast je eigen experimenten met andere journalistiek, heb je ook wat volgelingen of moeten deze nog komen?
donderdag 11 februari 2010, 16:38 uur
…dat objectiviteit een mythe is…
Ik probeer woorden te vinden voor hetzelfde verschijnsel en kom er op uit dat “wij” zo graag in één waarheid willen geloven. Maar dat één waarheid niet bestaat omdat wij in een oneindige werkelijkheid leven die veel te groot is om in een enkele waarheid te vatten.
Als je er op gaat letten valt op hoezeer onze maatschappij gedomineerd wordt door zoeken naar en geloven in die ene waarheid. En hoe veel omdenken het gaat vragen om dat anders te doen.
Dus ja, ik wil mij best als volgeling beschouwen van deze andere manier van journalistiek.
donderdag 11 februari 2010, 17:28 uur
Joris, Ik hoop dat de redactie voor de gedrukte editie van de krant, de laatste twee -jezelf relativerende- zinnen weglaat.
Hoewel het in de journalistiek misschien net een beetje gevoeliger ligt, is de (al dan niet bewuste) blindheid voor de politieke bijverschijnselen van het handelen in andere beroepsgroepen natuurlijk net zo groot. Voor architecten zijn Cameron Sinclair (Design like you give a damn) en Lebbeus Woods (Architecture is a political act) daarop twee van de uitzonderingen.
@J Deen De volgelingen zijn denk ik rijkelijk te vinden op dit forum en als het goed is heeft Joris een hele mailbox vol met enthousiaste lezers. Maar ik begin eerlijk gezegd toch ook wel benieuwd te worden naar wat er is gebeurd met de 2000 aspirant kopers van de krant! is hieraan tijdens de onderhandelingen serieus aandacht geschonken?, maken we alsnog een kans voor een minderheidsaandeel?
Goed onderwerp voor volgende week? (als we dan toch moeten lachen…)
vrijdag 12 februari 2010, 13:30 uur
Heel fijn een journalist te horen die het wel snapt. Prachtige quote trouwens:
“Wel gruwelijke foto’s uit Haïti afdrukken, maar niet van door NAVO-bommen uiteengereten gezinnetjes in Afghanistan. Zo’n beslissing is niet neutraal in zijn effecten.”
Verder snap ik zelf eigenlijk niet waarom duurzaamheid niet interessant te krijgen zou zijn. Sterker nog het lijkt me survival technisch noodzakelijk. Olieprijzen van 140 waren iig interessant genoeg, en wellicht moet anders de wal het schip eerst maar keren. De hele financiële crisis komt immers voort uit de grondstoffencrisis (www.peakoil.nl) en een direct gevolg van onze hele economie laten drijven op fossiele brandstoffen is dan de klimaatcrisis. Oftewel de Triple Crunch.
Jeremy Rifkin is gelukkig een man op hoog politiek niveau die het wel snapt en praat. Zie ook zijn interessante interview waarin hij stelt dat duurzame energie de oplossing is om uit al deze drie crisisen te komen:
http://www.hetkanwel.net/2010/02/05/de-oplossing-van-de-financiele-crisis-begint-met-duurzame-energie/
vrijdag 12 februari 2010, 15:56 uur
@J. Jongert
Ik bedoelde eigenlijk dat ik vooral benieuwd was of er meer journalisten zijn voorbeeld volgen. Was inderdaad niet helemaal duidelijk uit mijn reactie (als ik deze zo terug lees)
zaterdag 13 februari 2010, 23:01 uur
er zijn natuurlijk een heleboel journalisten die het anders doen, zoals bijvoorbeeld Daan de Wit van Deep Journal en buitenlanders als Greg Palast, Alex Jones, John Rappaport, maar weinig die bij de gevestigde media werken. En áls je daar succes hebt, zoals bij Zembla, dan moet er om heel andere maar zwaar wegende redenen (weg)bezuinigd worden.
Maar, zoals eerder gemeld, bedenk wat ICT-man Steven Premberton van het W3C zegt over ‘disruptive technologies’: eerst zijn er innovatieve producten die op sommige punten veel slechter werken dan het gevestigde product. Deze innovaties stappen in een onbeduidende niche, groeien daar en daarna nemen ze de markt over, niet langzamerhand, maar overnight!
Dit is gebeurd met de transatlantische vrachtzeilboten vs stoomschepen, met paarden vs auto’s, met supercomputers vs PC’s, met floppiedisks. Het gaat met spaarlampen gebeuren en zou ook zomaar met benzineauto’s kunnen gebeuren of met ouderwetse journalistiek… overnight.
Lees Steven’s verhaal, vooral als je nog auto’s ontwikkelt met ‘ontploffingsmotoren’, als je een kolencentrale aan het bouwen bent, of werkt bij een gevestigde krantenagglomeratie:
http://www.w3.org/2009/Talks/01-09-steven-disruptive/
zondag 14 februari 2010, 10:26 uur
Natuurlijk kan duurzaamheid wel interssant worden gemaakt voor een grotere groep. Suggestie: breng het dichterbij, maak een verbinding met zaken waar mensen vandaag mee beizg zijn. Bijvoorbeeld:
1. We zijn nu voor onze energievoorziening bijzonder afhankelijk van niet zo stabiele landen zoals Irak, Iran, en niet te vergeten Rusland. Iedere keer als Rusland ruzie heeft met Oekraine en de gaskraan dichtdraait, vraag ik me af wanneer et dan bij mij thuis ook koud zal worden. Door efficienter met energie op te gaan en meer “renewable” energie te gaan creeeren, verminderen we die afhankelijkheid.
Of
2. we leven in een economische crisis. Vele tienduizenden Nederlanders zijn hun baan kwijt geraakt, vele anderen vrezen voor hun baan. We moeten dus die ondernemers stimuleren die kunnen zorgen voor groei van werkgelegenheid. Duurzame energie, energie-efficiency, technologien die helpen de milieuverontreining tegen te gaan, zullen de nieuwe economische groeisector vormen. Dus daar moeten we ons op richten.
Daniella Gidaly
zondag 14 februari 2010, 18:46 uur
Ik lees de column met interesse, vind hem, evenals andere journalistieke bijdragen, het meest waardevol, als hij eerlijk is over de onzekerheid, waarmee we zitten. Het is zeker dat fossiele brandstoffen ooit op zullen raken, het is heel waarchijnlijk dat het verstoken van steeds meer koolstof tot CO2 in de atmosfeer geen goede invloed op het klimaat heef. Het is onzeker of de elektrische auto de (of zelfs maar een) oplossing is, het is mij op dit moment ook onduidelijk of CO2-beperking betere waar voor je geld levert dan symptoombestijding zoals in Nederland bv dijkverhoging, zeker gezien onze beperkte invloed op het energieverbruik in China. Een zekere mate van subjectiviteit van de journalist vind ik niet zo erg, en is misschien inderdaad onvermijdelijk. Het onplezierige van de term “campagnevoeren” Is dat activisme vaak leidt tot het weglaten van onwelkome informatie, of het uitmaken van andersdenkenden voor miliieumafiosi, dan wel cryptowetenschappers, establishmentaanhangers o.i.d. Ik hoop geinformeerd te worden, door iemand met nieuwsgierigheid. Maar er zijn veel interessantere dingen over klimaatproblemen, duurzaamheid etc, die ik niet weet en zou willen weten dan de opinie van de columnist over het belang daarrvan.
zondag 14 februari 2010, 20:46 uur
Teveel moois en waars in dit stuk om op
te reageren!
Ik pik er iets uit.
Een krant zal inderdaad eerst iets moeten willen vanuit het besef dat neutraliteit/passiviteit/objectiviteit, niet kan.Als je echt iets wil wordt het al gauw interessant.
Ik zou willen dat de krant besluit om met vaart en inventiviteit naar voren te brengen hoe snel de wereld aan het veranderen is door de exponentiele groei van onze kennis en techniek ( zie Raymond Kurzweil en lees die man !).Nieuwe inzichten en technieken om onze grote problemen aan te pakken liggen binnen handbereik,maar we zijn ons daar niet voldoende van bewust.Al dat nieuws moet wel geordend worden, in thema’s ondergebracht en smeuig gepresenteerd.
Debat zal op gang komen en kan worden uitgelokt door lezers en beleidsmakers om reactie te vragen.
Het lijkt mij mooi en nuttig als de krant hierbij met de TV zou samenwerken.Het papieren woord kan profiteren van een aanvulling met beeld,geluid.
“Kwaliteitsmedia maken het belangrijke interessant”.
maandag 15 februari 2010, 16:43 uur
Geachte Heer Luyendijk
Hoeraatje voor het serieuze stukje.
Ojectiviteit een mythe? Dacht het niet. Iedereen die……. , voert campagne ? Denk het wel . Wiens brood men eet ?
Mocht er ooit onfalsificeerbaar worden vastgesteld dat er ook appels zijn die omhoog vallen , zullen we de gravitatiewet moeten herzien . Tot dán, dunkt me,
kunnen we deze wet, en vele andere natuurkundige wetten, maar beter als een ‘objectief’ gegeven beschouwen. Waar blijven we anders? Mocht het Higg’s
deeltje niet worden gevonden, dondert wellicht het hele wetenschappelijk objectieve bouwwerk over het universum in elkaar. Tot dan, moeten we het er objectief mee doen.
Zijn er wetenschapsjournalisten die kans zien om aan de a-betabeten onder de kiezersmassa uit te leggen, hoe dat onvoorstelbaar grote en complexe bouwwerk,(o.a.ook van het wereldklimaat) vooralsnog ongefalsificeerd, in elkaar zit, en hoe het is gefundeerd op praktisch alles wat de natuurwetenschap in de loop van milennia aan kennis en inzicht heeft opgeleverd? Denk het niet.
Zoals te bevroeden a.h.v het partiëel populisme van onze doctor-milieuminister….;op z’n minst zorgwekkend.Wat verwachten ‘we’ dan nog van onze ‘instant-satisfaction’ wereld?
Transitie naar duurzaamheid interessant maken? Dat begint in het basisonderwijs .Een soort natuur-canon lijkt me wel wat .
woensdag 17 februari 2010, 18:30 uur
Voor journalisten geldt precies hetzelfde als wat wijlen Howard Zinn over historici schreef:
Anyone reading history should understand from the start that there is no such thing as impartial history. All written history is partial in two senses. It is partial in that it is only a tiny part of what really happened. That is a limitation that can never be overcome. And it is partial in that it inevitably takes sides, by what it includes or omits, what it emphasizes or deemphasizes. It may do this openly or deceptively, consciously or subsonsiously. The chief problem in historical honesty is not outright lying. It is omission or de-emphasis of important data. The definition of important, of course, depends on one’s values.
Dus wanneer een diplomatiek redacteur van NRC Handelsblad stelt dat ‘voor hem engagement (in de zin van politieke kleur) in het werk vreemd [is]‘ en hij ‘de professionele distantie en objectiviteit [verkiest]‘ dan weet u zeker dat dit niet klopt, om de simpele reden dat wat hij claimt domweg onmogelijk is.
Het zijn vooral de journalisten die claimen ‘objectief’ te zijn die het meest bevooroordeeld berichten, zo heb ik tijdens mijn vier decennialange loopbaan ontdekt.
maandag 8 maart 2010, 20:12 uur
Natuurlijk bestaat objectiviteit niet, DE waarheid ook niet. Goed om ook Howard Zinn te citeren, wat hij schreef over historici geldt evenzeer voor journalisten: “The chief problem in historical and journalistic honesty is not outright lying. It is omission or de-emphasis of important data.”
De sleutelzin hierboven is dan ook “Amusementsmedia proberen het interessante belangrijk te maken, kwaliteitsmedia het belangrijke interessant.” Heel scherp geformuleerd en er is een uitweg, die Joris lijkt te vergeten: redactionele diversiteit. Gelukkig heeft en houdt hij binnen deze redactie veel en hopelijk voldoende vrijheid. Blijf het ons lezers laten weten wanneer je wordt gecensureerd ! Deze column is voor mij een hoogtepunt in deze krant: je maakt het belangrijke interessant.
Tijdens het panel in de Nacht van de Columnist was ik verbaasd door de ontkenning door andere columnisten dat zij ooit waren gecensureerd en ook nooit een bewering achteraf hadden hoeven te corrigeren.