Censuur
Prinses Máxima. Foto: AFP
Toen ik negen maanden terug dit correspondentschap elektrische auto’s &nieuwe journalistiek ontwierp, stond ik voor een paar moeilijke vragen. Maar wat ik nooit had voorzien, was het dilemma waar ik op dit moment voor sta – en dat niets met dit correspondentschap te maken heeft.
Ik begin bij het begin, in april dit jaar. Hoe ging ik dit correspondentschap in elkaar zetten? Ik kon proberen te solliciteren bij NRC als redacteur. Maar hoe ging ik dan experimenteren met journalistieke vormen? Ik zou als reguliere redacteur gebonden zijn aan de reguliere genres (nieuwsbericht, analyse, interview, reportage – en opgeschreven alsof objectiviteit bestaat). Ik zou meer dan één stuk per week moeten leveren, over meer onderwerpen (de redacteur bij NRC of Volkskrant doet naast de elektrische auto ook spoorwegen, files en energiebeleid). Als correspondent wil ik de hele samenleving bestrijken, van Den Haag tot innovatiebeleid tot wie weet wat. Maar net als ministeries of politieke partijen hebben ook kranten de wereld verkaveld in portefeuilles, en zo zou ik steeds het terrein van collega’s betreden.
Okay, dacht ik. Ik zet in op een vaste rubriek als freelance outsider. Wie ging dat betalen? De eerste maanden vulde ik het gat tussen de opbrengst van deze column en de kosten van mijn levensonderhoud met de opbrengsten uit een eerder boek, niet echt financieel duurzaam, zogezegd. Dus ging ik lezingen geven en congressen voorzitten. Nieuw dilemma: wat doe je met opdrachtgevers rond de elektrische auto? Oplossing: dat geld gaat in een fonds voor projecten die weer
journalistiek materiaal opleveren; een scooterprijsvraag, een Elektrische Scriptieprijs (zegt het voort!).
Hoe dan voorzien in dagelijks brood? Met opdrachten van partijen die opereren verre van de elektrische auto. Nieuwe vraag: waar ligt de grens? Afgelopen maandag presenteerde ik bij KLM een seminar rond de eerste vlucht van een Boeing 747 op een mengsel van kerosine en biobrandstof. Nooit eerder gaven veiligheidsautoriteiten toestemming voor zo’n ‘bijgemengde’ vlucht met passagiers aan boord. Biobrandstoffen liggen redelijk ver van de elektrische auto, dus ging het honorarium naar mijn privé-rekening. Maar als ik voortaan iets juichends schrijf over KLM, over die historische testvlucht of over hun duurzaamheidsbeleid, dan weet ik nooit precies waar de ene rol ophoudt en de andere begint. Is het met naam en toenaam beschrijven van dit dilemma op deze plaats niet al reclame?
Externe klussen kosten ook tijd. Gevolg: ik weet nu minder over elektrische auto’s dan had gekund. Anderzijds: bij die klussen stuit ik op van alles onverwachts, zoals laatst de creativiteitsguru Edward de Bono die me beter leerde begrijpen waarom de journalistiek anno nu zo weinig inspiratie biedt (sorry, ruimtegebrek, ik kom erop terug!).
Dilemma’s zijn eigen aan deze netwerksamenleving, je moet ze alleen delen met je publiek. En zo kom ik op de lose-lose situatie waarin ik nu zit, het dilemma dat ik niet had voorzien omdat ik me gewoon niet kon voorstellen dat zulke dingen in Nederland gebeuren. Oordeelt u zelf. Deze herfst benaderde het weekblad Libelle me voor een ‘dubbelinterview’ met prinses Maxima. Dat doen ze soms, twee mensen met een tv-hoofd koppelen voor een gesprek. Vorig jaar zat ik naast premier Balkenende, tot ieders tevredenheid.
Maxima, zei ik, leuk. En toen kwam de ‘maar’. Van deRijksvoorlichtingsdienst (RVD) mocht het alleen gaan over microkredieten. Maxima’s uitspraken konden worden aangepast of geschrapt, eis nummer twee. Eis nummer drie: ook mijn woorden mocht de RVD aanpassen. Als ik schreef ‘ze kwam binnen in een groene jurk’, mocht de RVD daar ‘een blauwe rok’ van maken.
Okay, zei ik na wikken en wegen, als ik dit maar in het stuk kan opnemen; het zegt eigenlijk alles over het leven van een prinses als je weet dat zij weet dat alles wat ze zegt nog door een ambtenaar voor een PC kan worden aangepast of weggehaald. Zo zou journalistiek in elkaar moeten zitten, denk ik. De beperkingen niet ontkennen of wegmoffelen, maar ze centraal zitten, als hulpstuk voor begrip van de werkelijkheid.
En toen zei de RVD: njet. Zelfs de vermelding van censuur zou worden gecensureerd.
Daarop liet ik de klus schieten. Ik ga niet tekstchrijven voor de RVD en dit als journalistiek werk presenteren. Mijn dilemma nu is of ik deze volgens mij anti-democratische manipulaties naar buiten moet brengen? Want zo beschadig ik mogelijk mijn goede werkrelatie met de prima mensen van Libelle. En bij de almachtige RVD komt misschien zo’n zwart kruisje achter mijn naam.
Dus ik houd het maar voor me. Je kunt niet alle draken tegelijk bevechten.
zaterdag 28 november 2009, 14:29 uur
Geachte heer Luyendijk, Beste Joris,
Ons leven zit inderdaad vol dillema’s. Jij hebt het podium er publiekelijk over te schrijven. Desondanks vereist het moed dat te doen op een manier zoals je hebt gedaan in jouw artikel van 28 nov. jl.: met zelfreflectie, openheid, zeer informatief en risiconemend. Bij dat laatste aspect heb je, in dit geval, jouw eigenbelang niet laten prevaleren boven het publieke belang. Mooie balans gevonden. Daar kan menigeen uit politiek en bedrijfsleven een voorbeeld aan nemen. Hulde!
zaterdag 28 november 2009, 20:15 uur
beste joris,
, en dat je dan dan weer beschrijft is helemaal bijzonder. inclusief de dilemma’s die je tegenkomt. op deze manier krijgt de journalistiek via een mooi eigentijds maatschappelijk thema weer een nieuwe betekenis. hou vol!
interessant wat je doet, het is het eerste wat ik elke zaterdag lees, het is inspirerend om te zien hoe het organisch groeit, hier krijg je energie van
zaterdag 28 november 2009, 21:39 uur
Tegels lichten.
Daar doet je verhaaltrant van de laatste tijd het meest aan denken. Maar zonder dat we het ongedierte echt kunnen zien kruipen.
Tegels betreden dus.
Maar ze lijken zo snel te gaan branden onder je voeten.
Gebaande paden zijn het gelukkig niet. Dus wandel vooral verder. En vertel ons over je uitzicht.
Bevalt me wel wat je ziet.
zondag 29 november 2009, 11:17 uur
Dat het met de publieksvoorlichting in ons land slecht gesteld is wist ik al lang.Het wordt alleen nooit zo duidelijk uitgelegd als in het stukje van Joris L.Onlangs is duidelijk geworden dat de overheid ook ingrijpt bij diverse TV programma’s, en ook de selectie van wie er uitgenodigd wordt voor deze programma’s is niet vrij.Kritiek op programma’s als NOVA, Buitenhof enz. kun je per E-mail wel insturen, maar ze wordt nooit beantwoord, laat staan dat er op gereageerd wordt in de uitzendingen. Sterker nog, het is mij gebleken dat ze soms automatisch beantwoord worden waaruit blijkt dat ze niet eens gelezen worden.We kunnen m.i. alleen afkomen van deze arrogante, veel te duur betaalde TV-sterren door niet meer naar de programma’s te kijken,(je hoort toch nooit de hele waarheid)en via Internet te zoeken naar andere middelen om de hele waarheid i.p.v. de hele leugen of halve waarheid naar buiten te brengen.
zondag 29 november 2009, 21:20 uur
Dag Joris,
Ik was bij aanvang benieuwd naar wat je nieuwe project zou brengen. Ook was ik wat sceptisch over wat eruit zou komen, deels zal het mijn natuur zijn, deels komt het voort uit lezing van je boek waarin je vertelt hoe je het correspondentschap ervoer (Net mensen). Waarmee je ons via jouw eersterangs buitenstaanderschap liet zien waar de beroepsgroep waar jij toch echt bijhoort, tegen aanloopt.
In eerste instantie vond ik het onthullend en boeiend. Later kwamen je boek en je verhalen erna op mij toch ook over als die van de buitenstaander en van de nog groene journalist.
Vandaar mijn scepsis nu dus.
Die ik de laatste tijd bevestig zie in je stukjes. Zeker nu ze wat meer vanuit de luie bureaustoel lijken te zijn geschreven dan vanuit het land. Als het nieuws, dat nog altijd op straat ligt, je niet aan komt waaien, nou, dan kun je altijd zelf nog wel een stukje typen.
Maar koop ik daar een krant voor?
Misschien eerder een boekje.
Met excuses voor mijn onvriendelijkheden,
en met hartelijke groeten,
Sander Willemsen
zondag 29 november 2009, 21:53 uur
Joris, Ik vind het klasse dat u zich niet in het dwangbuisje van de RVD heeft laten klemmen! En ik vind het al even klasse dat u dat hier openlijk meldt, waarbij u een kruisje riskeert. Ik wilde dat alle mensen die door mevrouw Von Amsberg, haar familie, haar beschermers en lakeien en slot op de snavel krijgen aangemeten, dit bekend maken.
Het is te krankzinnig voor woorden dat wij, wonend in een land wat met veel moeite het recht van vrije meningsuiting verworven heeft, embargo op embargo in de maag krijgt gesplitst, zodra er iemand van de koninklijke familie bij betrokken is.
Ik vraag me af waar onze volksvertegenwoordiging blijft, in deze zaken. Waarom laten ze dit gebeuren en gaan doodleuk ZELF in zwijgplicht op de thee bij deze mevrouw, die ze ondertussen slinks de oren wast!
Het is te gek voor woorden!
Pik het niet meer, Nederland! Stop deze praktijken die bij een dictatuur passen i.p.v. de democratie die Nederland zou moeten zijn. Zou moeten zijn ja.. Want zolang we hier nog met dat misbaksel “monarchie” in de maag zitten, zijn we dat natuurlijk niet echt.
Chapeau voor Joris! Dit vraagt om navolging.
zondag 29 november 2009, 22:01 uur
Beste Joris,
Een praktische oplossing voor je begrijpelijke zorgen omtrent integere broodvergaring: publiceer wekelijks twee columns!De een over elektrisch rijden, de ander, op meta-niveau over nieuwe journalistiek.
Ik zie dat de laatste weken het meta-niveau in de columns domineert. Terwijl er nog interessante e-rijden vraagpunten rondzwerven. Een paar suggesties:
* De fiscale rebound. De fiscus is nu uiterst gunstig voor e-rijden. Zodra de projecties van honderdduizenden e-auto’s per 2020 worden gehaald, kan de fiscus dan nog steeds een substantieel gunstiger regime voor e-auto’s handhaven?
* Laadpaalplicht. Moet er, nadat de eerste 10.000 laadpalen in het land zijn geplaatst, een ‘laadpaalplicht’ komen: koop je een e-auto, moet je dan een nieuwe laadpaal funden om de verhouding laadpaal per auto optimaal te houden?
* Milieuparadox. Met niet-vervuilende e-auto’s vervalt de groene rem op autorijden. Blijft over: het asfalt dat nodig is voor e-auto’s. Wat zal het effect hiervan zijn op het fileprobleem?
Ook interessant is een meer praktisch issue:
* Accurestwaarde. Accu’s zullen een groot deel van de aanschafprijs van e-auto’s uitmaken, en daarmee de restwaarde van (lease)auto’s bepalen. Momenteel is de restwaarde van een accu na 4 jaar abominabel. Wordt het tweede leven van de e-autoaccu wel waardevol genoeg, door hergebruik binnen of buiten de auto?
Succes met de verdere (dubbel)columns!
maandag 30 november 2009, 0:18 uur
Geachte heer Luyendijk,
u heeft het juiste besluit genomen,dat is moedig.
Maar dat er in een land als Nederland op de drempel van het jaar 2010 nog een dergelijke persbreidel bestaat is absurd.
Wie is die RVD nu eigenlijk helemaal,overbodige ambtenaren betaald door belastingbetaler.En wie moeten ze zo nodig beschermen? zijn de te beschermen mensen zo belangrijk omdat ons dat ons hele leven is voorgehouden?
ze zijn niet belangrijk,want ze zijn niet democratisch gekozen en wat ze dus wel of niet zeggen doet er niet toe.
Nog even en dan zal het de mensen een worst zijn.
Direkt hebben we maar één zorg. Hoe moeten we ons zelf staande houden als de systemen in elkaar storten en de milieurampen ook ons gaan treffen.En zal blijken dat de overheid totaal niet in staat is om de burgers bij te staan.
EN een bepaalde familie al weer vertrokken is naar veiliger oorden. want illusies maken we ons niet meer.
Niet na l3 mei 1940 toen de willemien vertrok met goudstaafjes en aandelen.
maandag 30 november 2009, 0:24 uur
Het is toch onvoorstelbaar hoe brutaal de rvd en de fam amsberg is! Manipulatie censuur niks is deze familie te dol. En dan moet je nog oppassen om hier iets over te zeggen ook om dat dit je loopbaan kan beschadigen. In wat voor land leven wij eigenlijk?
maandag 30 november 2009, 0:58 uur
eigenlijk heeft u met deze bijdrage een lintje van de toekomstige republiek nederland verdiend door de waarheid te vertellen over hoe het koningshuis en de rvd te werk gaan om de mening van het volk te manipuleren. U bent een journalistieke held en als republikein ben ik u dankbaar voor uw eerlijkheid en de inzage die u ons geeft in een van de manipulatieve methodes van de firma amsberg. Hulde en dank hiervoor.
maandag 30 november 2009, 9:13 uur
Joris…you made my day today.
Blijf bij jezelf…waren er maar meer joris luyendijks in deze wereld.
Dank je wel voor je column.
maandag 30 november 2009, 10:14 uur
Onlangs stonden er in twee kranten (voor zover ik weet) promotionele stukjes over de villa in Mozambique. Uit reacties bleek al snel dat mensen het niet helemaal vertrouwden, uit welke koker kwamen deze stukjes.
De media wordt verguisd, door de Koninklijke familie.
Kan er niet beter tussen haakjes staan (als zij niet doen wat wij ze opdragen)?
Halina Reyn (die de rol van Mabel speelt in een serie), heeft ook het kruisje gekregen.
Ga zo door familie, hier kan geen kopje thee, geen champagne voor de delegaties van de Tweede Kamer tegenop. Gelukkig waren er hier ook wat mensen die simpel njet zijn gegaan, en dat is een prima antwoord op deze kolder.
maandag 30 november 2009, 10:31 uur
Held! Ik las al in je boek ‘Het zijn net mensen’ dat jij goed beseft hoe de ware journalistiek eruit zou moeten zien.
maandag 30 november 2009, 11:12 uur
Geweldig dapper van Joris om niet te zwichten voor dit soort censuur. De RVD verlaagt zich tot een soort geheime dienst, dankzij dit soort praktijken, van het kaliber ‘ oostblok’ uit de jaren 50.
Joris laat ons zien hoe we voor het lapje worden gehouden, zodra er een koninklijk aapje wordt gepresenteerd.
Walgelijk. Anno 2009. Nederland op zijn smalst.
maandag 30 november 2009, 11:23 uur
Welk Tweede Kamerlid pakt namens ons de handschoen op om deze praktijk aan te kaarten bij de regering? Of is het voor de partijen altijd nog een democratische brug te ver om na te denken over deze manipulaties, die inherent zijn aan het achterhaalde systeem van erfopvolging en constitutionele monarchie. A.Timmer van de PvdA die gaat het aanpakken!
maandag 30 november 2009, 11:36 uur
Ik voeg me bij de loftuitingen en spreek mijn afschuw uit over het ondemocratisch gehalte van de RVD waar niemand, zelfs niet de door ons gekozen volksvertegenwoordigers, tegen in opstand komt.
Een goed voorbeeld doet goed volgen.Mijn oprechte bewondering voor deze voor ons land zo ongekende daad.
maandag 30 november 2009, 15:22 uur
Beste meneer Luyendijk,
Hulde voor uw stuk en het plaatsen ervan.
Het wordt hier in Nederland de hoogste tijd dat eens gezegd wordt hoe de media in een wurgklem zitten als het gaat om zaken betr.de fam.von Amsberg. Jarenlang moet het ene schandaal na het andere,weer weggepoetst worden,en de bevolking wordt al decenialang geindoctrineerd dmv. leugens en bedrog rondom de familie.
Men zegt dat wij in een vrij en democratisch land leven, met vrijheid van meningsuiting en vrijheid van pers maar niets is minder waar,en owee,de journalist die ook maar iets naar buiten brengt,die wordt al bijna als staatsgevaarlijk bestempeld.Met dat monster dat monarchie heet kun je nooit een democratie zijn,dat is dictatuur van de ergste soort.
Dus meneer Luyendijk,ik hoop dat u op deze weg doorgaat en dat meer collega’s uw voorbeeld zullen volgen,en u niet laat afschrikken door een RVD. Wij hebben mensen zoals u heel hard nodig,om telkens weer de waarheid te verkondigen ipv.de leugens die wij al zolang en bijna dagelijks over ons heen krijgen.
maandag 30 november 2009, 15:43 uur
Joris je bent een man naar mijn hart. Jij bent een voorbeeld voor alle journalisten. Bijna iedereen gaat door de knieën voor de koninklijke famile en de RVD. Jij niet. Ga zo door!!!!!!!!!!!
maandag 30 november 2009, 18:46 uur
Ga zo door! Nederland heeft meer eerlijke mensen nodig? Weg met alle leugenaars!!!
maandag 30 november 2009, 19:53 uur
Het is toch werkelijk ongelofelijk in wat voor achterlijk land we hier leven dat zulke ridicule censuur nog mogelijk is. Het is gewoon griezelig om te zien hoe de hele Tweede Kamer en de MSM zich laten inpakken door de bespottelijke eisen van de koninklijke familie en de RVD. Luyendijk kan er wel op rekenen dat hij vanaf nu voortdurend door de AIVD in de gaten zal worden gehouden, want de tirannie en de wraakzucht van de oranjes kennen geen grenzen. Het wordt hoog tijd dat we een eind maken aan deze ondemocratische poppenkast!
maandag 30 november 2009, 21:01 uur
Dag Joris,
Heel mooi, ergens voor staan is belangrijker dan het ( altijd wel op te lossen, op 1 of andere manier, oke misschien minder leuke dan, maar toch wel oplosbare) probleem van geld verdienen.
En nu dan geen geld van de RVD, maar wel waardering van, en mogelijk zelfs inspiratie voor andere mensen! Toch ook een journalistieke taak van enige importantie!
Goed werk, dank voor het delen!
Wouter
maandag 30 november 2009, 21:02 uur
Beste Joris, beste medelezers en -denkers,
Het voorstel van Bart de Rijk om je kolommetje in tweeën te delen steun ik. Leuk om zo over elektrisch rijden te lezen én daarnaast elke zaterdag nog een kronkelkolommetje om je op te verheugen die de intellectuele nieuwsgierige brengt waar hij hem eh … brengt. Zonder plan, zonder sjabloon, maar altijd dicht op het multigetalenteerde brein.
Als Joris nu eens op de wijze van de kolom van 28 november alles voor zich zou houden dat hij voor zich zou moeten houden … dan komen we nog eens ergens. Joris schreef twee opmerkelijke zaken over het RVD-dubbelinterview: “deze volgens mij anti-democratische manipulaties” en daarvoor al “het dilemma dat ik niet had voorzien omdat ik me gewoon niet kon voorstellen dat zulke dingen in Nederland gebeuren”. Waarom horen we dat niet vaker? Ik denk dat 95% van onze volksvertegenwoordiging bestaat uit mensen met een IQ van 120 of meer en ook al zeggen die soms rare dingen omdat je daar tegenwoordig stemmen mee trekt, die moeten toch allemaal even verontwaardigd en verbijsterd reageren op dit soort manipulaties als Joris doet? Wanneer horen we daar meer over? Wanneer presenteert een aantal politieke partijen wat ze op dit gebied zouden willen bereiken? Ik denk dat Joris best bereid is als, uiteraard onafhankelijk, intellectueel denker en schrijver politieke stromingen van verscheidene pluimage te helpen. Dit kan zo niet langer.
dinsdag 1 december 2009, 10:42 uur
hm, ik zou er inderdaad ook geen ruchtbaarheid aan geven..:)
dinsdag 1 december 2009, 11:30 uur
Ik sluit me bij Bep aan: een man naar mijn hart. Beleefd, fijn schrijvend en met beeldige principes. Geestig voor mij als naïeve leek om een glimp van achter de coulisse te zien.
dinsdag 1 december 2009, 17:02 uur
Tja, met een nietje in de rug kan een libelle niet vrij vliegen. En het is deze keer wel een draak van (maximáaal) formaat die u wilt bestrijden, Sint Joris. Sterkte!
dinsdag 1 december 2009, 23:36 uur
Dank voor dit openbarende artikel, qua stijl in de voetsporen van D. Hofstädter (GEB). Er is nog hoop voor een intelligente benadering van de complexe hedendaagse realiteit.
woensdag 2 december 2009, 9:50 uur
Beste Joris!
Veel lof voor jouw schitterende onthulling!
Verder een verzoek en een tip:
1. Wanneer schrijf je eens iets over Van Thillo?
2. Waarom leef je nog niet ‘financieel onaantastbaar’?
M.a.w. begin echt bij jezelf: verkoop dat veel te dure huis in Amsterdam, ga wonen op het platteland en word leraar of zelfvoorziende boer en schrijf de sterren van de hemel! Vergeet de macht.
woensdag 2 december 2009, 13:01 uur
Moest het weer een maximaal charmeoffensief worden in een tijd waarin maximale kritiek op het koningshuis wordt geuit? Dat bereik je zeer zeker met maximale censuur.
woensdag 2 december 2009, 22:02 uur
Waarom doet de RVD zo paranoïde over mogelijke vergissingen die onze Nieuwe Nederlandse prinses eventueel zou kunnen maken?!
Laat haar haar fouten maken en eer onze Jorissen die de poot stijf houden en weigeren die uit te gummen.
donderdag 3 december 2009, 13:20 uur
Niet ter rechtvaardiging, maar wel ter illustratie. Gezien de grondwettelijke verantwoordelijkheid van de Minister President voor de uitspraken van het Koninklijk Huis is het wel belangrijk dat iemand in de gaten houdt dat de leden van het Huis geen domme dingen zeggen of doen. Dat blijkt lastig genoeg. Het is dus niet zo vreemd dat de RVD er bovenop zit.
Dat het een belachelijk systeem is duidelijk, maar zolang het Koninklijk Huis niks fout *kan* doen, maar de MP wel, zullen dit soort excessen blijven bestaan. Maar waarom die vorm van censuur dan weer gecensureerd moet worden…?
Goed dus dat dit in de openbaarheid komt. Met het afscheid van Beatrix op komst lijkt me dit een bijzonder goed punt om politiek aan de orde te stellen.
En nou weer over elektrische auto’s!
donderdag 3 december 2009, 15:54 uur
Respect voor uw keuze. Het getuigt van veel moed. Ga zo door!
vrijdag 4 december 2009, 9:51 uur
Joris, volgens mij moet je niet zo inzitten over die ‘onafhankelijkheid’ en ‘journalisieke ethiek’ – bij nader inzien denk ik toch dat dit ouderwets is.
Het beroep van ‘de journalist’ is achterhaald door de burgerjournalistiek. Een journalist kan de informatie die er werkelijk toe doet nooit krijgen/bekendmaken juist omdat hij journalist is, denk ik.
De journalist moet volgens mij weer ‘participeren’ in de samenleving (bvb door andere beroepen uit te oefenen). Hij/zij moet geen outsider zijn, maar insider.
Het is dus niet zo erg om voor de RVD te werken, maar het is wel je burgerplicht om naar buiten te brengen waarvan je zelf vindt dat het niet kan. En dat deed jij.
Ik zoek op mijn website ook naar wegen om dit te doen.
vrijdag 4 december 2009, 11:08 uur
Joris,
Lof voor je openheid! Ik ben het niet eens met de reactie van Deleris (no. 27) die jou aanraadt: “Vergeet de macht!” Machthebbers zijn relevant, omdat ze invloed hebben op het leven van ons allemaal. Ik vind het goed en dapper dat jij je niet terugtrekt in een soort “innere Emigration” (oh jee, dit mag ik vast niet zeggen!).
Naast het vraagstuk van je eigen levensonderhoud, en ook in het verlengde daarvan, is er het dilemma dat je als journalist deels afhankelijk bent van informatie van mensen die macht uitoefenen, of hun dienaren. Een “kruisje” achter je naam kan niet alleen je persoonlijke loopbaan schaden, maar ook je mogelijkheden om kennis te verzamelen die nodig is om überhaupt iets interessants te kunnen melden. Bijna elke uitoefenaar van macht, of die nu democratisch gelegitimeerd is of niet, probeert de eigen positie mede in stand te houden door dingen geheim te houden of de verspreiding van kennis te vertragen. Dit weet jij allemaal, maar het leek me goed het hier expliciet nog even te noemen.
Zelf heb ik als (voormalige) klokkenluider onlangs een interview gegeven, dat als het goed is zeer binnenkort in De Gelderlander verschijnt. De interviewer gaf me, op mijn verzoek, de mogelijkheid mijn antwoorden op zijn vragen achteraf te “screenen”, vanwege de risico’s die ik misschien loop. Dus in principe was alles wat ik zei off-the-record, tenzij ik het achteraf autoriseerde. Maar hij was volstrekt vrij bij het stellen van zijn journalistieke vragen, dus ook lastige vragen. Die kan ik niet censureren of aanpassen. De journalist is dus vrij om elk van zijn vragen te publiceren, eventueel gevolgd door het antwoord: “…” of “Geen commentaar”.
Dat vind ik een eerlijke afspraak, met respect voor de persvrijheid. Als het klopt wat jij over de RVD schrijft, verdraagt de handelwijze van de RVD zich niet met de persvrijheid. Dit is des te erger omdat de kosten en de privileges van de koninklijke familie door ons als belastingbetalers worden betaald. Bij publiek geld hoort publieke verantwoording.
Ik wens je veel succes met je boeiende onderneming! Als je het spel met de publiciteit slim speelt, kun je als bekende Nederlander veel goeds bewerkstelligen, zowel inhoudelijk als op het meta-niveau van de journalistieke mores. En ik herhaal mijn eerdere aanbod om een keer met je te brainstormen.
vrijdag 4 december 2009, 12:33 uur
Er is voortdurend gedoe over het modereren (volgens sommigen: censureren) van opinie- en discussiefora op (bijvoorbeeld) de internetsites van media.
Ieder zinnig mens is het er mee eens dat die uitingsmogelijkheden niet mogen worden misbruikt voor haat- en smaadcampagnes, bedreigingen, hard porno en al dat soort narigheid, maar ik heb inmiddels de indruk dat redacties de noodzaak om daarop toe te zien vaak misbruiken als een mogelijkheid (ten onrechte opgevat als een ‘recht’) om onwelgevallige kritiek de mond te snoeren.
In een openbare, publieke discussie zou eens de vraag aan de orde moeten worden gesteld of opinie- en discussiesites niet bij uitstek het platform vormen voor het openbare, publieke en politieke debat waar iedereen het voortdurend over heeft. Zo ja, dan zou daarop toch in de eerste plaats de regels van onze Grondwet en universele verklaringen en internationale verdragen m.b.t. de vrijheid van meningsuiting van toepassing moeten zijn.
Eigenaars en beheerders van die opinie- en discussiefora mogen (en moeten zelfs) er alleen op toezien dat de openbare orde en veiligheid, desnoods de goede zeden en in ieder geval de particuliere levenssfeer van personen worden gerespecteerd, maar daar moet het dan ook wel bij blijven.
Als het veelgeroemde ‘publieke debat’ níet in die discussierubrieken plaatsvindt, waar dan wél?
Bij de Raad voor de Journalistiek moet men niet met deze kwestie aankomen, is gebleken. Die trekt te zeer één lijn met wat de journalistiek als haar belang beschouwt. Een juridische procedure is te ingewikkeld, te langdurig, te kostbaar en (waarschijnlijk) te onbevredigend.
Binnen de journalistiek bestaat een hoge mate van collegialiteit waar men als burger niet gemakkelijk tussen komt met kritiek op de media in het algemeen en zeker niet op journalisten in het bijzonder.
De praktijk leert dat wie kritiek heeft op de pers, nooit het laatste woord krijgt, maar het gaat toch echt te ver als er structureel nauwelijks gelegenheid bestaat om zulke kritiek te uiten omdat die door diezelfde pers kan worden verwijderd of domweg niet afgedrukt of uitgezonden en de criticus dan ook nog eens kan worden verbannen naar de Goelag van de journalistiek.
Vrijheid van meningsuiting is een te belangrijke waarde om zomaar afstand van te doen omdat een bepaalde groep mensen zich daardoor aangetast of gehinderd voelt..
Persvrijheid is een afgeleide van het universele mensen- en burgerrecht op vrije meningsuiting, en niet andersom.
In Nederland wordt de pers godzijdank niet gecensureerd door de overheid, maar kritische uitingen van burgers worden wel degelijk op grond van onwelgevalligheid gecensureerd door journalistieke redacties. Kritiek hierop wordt natuurlijk ook gecensureerd. Zo komt hierover nooit een goede discussie op gang, wat volgens mij best wel eens nodig is.
zondag 6 december 2009, 12:27 uur
@ Robert van Waning (no. 33):
Wat jij wilt, is de pers en/of internetfora met regels dwingen om kritiek op hun eigen functioneren te publiceren. Wat jij bepleit, is eigenlijk geen persvrijheid, maar een persplicht. Ik vind dat:
- onnodig;
- contraproductief;
- gebaseerd op existentieel wensdenken.
Onnodig, omdat iedereen dankzij internet de vrijheid heeft om zelf een internetforum te beginnen waar ruimte is voor zulke kritiek. Als jij een eigen forum opricht en het voldoende interessant weet te maken, krijg je aandacht voor je kritiek op de pers.
Contraproductief, omdat dergelijke regels een juridiserend effect zouden hebben, waardoor redacties van pers en internetfora zich juist extra zouden gaan indekken. Dit zou de openbare communicatie juist versmallen.
Gebaseerd op existentieel wensdenken, omdat je ervanuit gaat dat er een externe instantie (in dit geval de wetgever) bestaat die maatschappelijke partijen kan dwingen tot communicatie. Dat is naïef, want per definitie is geen enkele instantie extern aan de maatschappij. Je bent zelf ook een maatschappelijke partij. Als je open communicatie wilt bewerkstelligen, zul je dus als maatschappelijke partij altijd zelf je verantwoordelijkheid moeten nemen en andere partijen moeten overtuigen en/of verleiden.
Nu kun je zeggen dat dat laatste ook precies is wat jij doet met jouw pleidooi hier in de rubriek van Joris. Maar een pleidooi waarin iemand in essentie alleen roept: “Het moet!” vind ik weinig overtuigend.
Wat Joris probeert, is slimmer: aan de hand van casuïstiek (de elektrische auto) probeert hij mensen te bereiken en ze bewust te maken van wat er nodig is voor goede journalistiek. En deze keer heeft hij een concrete casus van een poging tot censuur gegegrepen, waarbij hij de machtspositie van het koninklijk huis en de RVD gebruikt om de interesse en emoties van lezers te wekken.
Maatschappelijke communicatie is vaak een soort Oosterse vechtsport: elke partij probeert de bewegingen van anderen om te buigen in een voor haarzelf gunstige richting. Dat vereist zowel enig gewicht (in maatschappelijke termen: positie, macht; in persoonlijke termen: energie) als handigheid in het gebruik van het eigen gewicht. Het is en blijft een boeiende leerschool.
dinsdag 8 december 2009, 21:54 uur
Gefeliciteerd met je integere benadering van je vak.
Zo zien we het graag.
Chapeau.
b.j.visser
maandag 21 december 2009, 0:09 uur
De naam; Rijks Voorlichtings Dienst is uiteraard een lachertje. Ik vraag mij af hoeveel mensen noch enige waarde toekennen aan “voorlichting” vanuit dit belachelijke instituut, waar lakeien en opportunisten de dienst uitmaken.
Betere naam zou zijn; RPD ofwel Rijks Propaganda Dienst. Het meest ergelijke vind ik echter dat de belastingbetaler opdraait voor deze zwendelclub.
Gelukkig zijn er hier en daar ook nog wel eens integere mensen
M. van Vliet