geheel bewolkt -2 °C
26 files, 83 km
AEX: 317,02 
Heeft u ook zo’n hekel aan milieufreaks?
24. Column uit NRC Weekblad van 14 november
Volgens mij denken veel mensen onbewust: als het echt zo dramatisch mis was met het milieu, dan zou ik daar toch veel meer over horen, in de politiek en de media? Dezelfde mensen lijken ervan uit te gaan: zolang ik in mijn eigen leven eigenlijk niets merk van de milieuverwoesting, kan die nooit zo groot en urgent zijn als wordt beweerd.
Ikzelf dacht in ieder geval op deze manier, totdat ik me ging inlezen en
besefte: de mensheid speelt op dit moment Russische roulette met de
ecosfeer waaraan zij haar bestaan dankt. Ik leerde ook de term
techno-fix, voor de hoopvolle gedachte: al gaat de verwoesting nog zo
snel, nieuwe technologie redt ons wel. Misschien, maar wat een gok.
Zouden we meer horen uit politiek en media als de dreiging echt zo groot was? Die gedachte vooronderstelt dat in politiek en media een adequaat kennisniveau bestaat doordat daar mensen worden vrijgehouden die de beschikbare kennis en hypotheses over de milieudreiging volgen. Het vooronderstelt ook dat deze specialisten van hun superieuren alle ruimte krijgen om met hun bevindingen naar buiten te treden.
Wie gelooft werkelijk dat het zo gaat? Politici zo goed als media concurreren met andere politici respectievelijk andere media om aandacht en sympathie van het publiek. Stel je twee zeepkisten voor, eentje met een politicus die zegt: ‘het moet fundamenteel anders en wel onmiddellijk want we lopen gigantische risico’s’. Op het andere kistje roept iemand: ‘ik merk er niks van, heeft u ook zo’n hekel aan die milieufreaks? Ik kan het woord duurzaamheid niet meer horen.’
Hetzelfde mechanisme met de media. Je kunt de kijkcijfers nu per seconde meten en dat gebeurt dus ook. Het Journaal, Nova of Hart van Nederland begint een item over het milieu, en honderdduizenden zappen weg. De bazen van die programma’s weten dat ze worden afgerekend op kijkcijfers, zoals ook het succes van hoofdredacteuren van kranten primair wordt gemeten in oplages. U vraagt en wij draaien, zeggen media, al noemen ze dat ‘de lezer bedienen’. En als lezers en kijkers niet willen horen dat ze ecologisch suïcidaal bezig zijn, tja, dan houdt het op. Dat is de vrije markt voor informatie.
Nu zou je zeggen, dan is het wachten op ‘grotere bewustwording’, waarna politici en journalisten die weten hoezeer de boot aan is, een podium krijgen. Maar wanneer is dat zover? Op het moment dat gewone mensen met hun eigen ogen zien en voelen wat er gaande is. En hier lopen we dan op tegen een fundamentele en wie weet fatale beperking van onze soort. Want de milieuverwoesting zit zo in elkaar dat je er pas echt wat van gaat merken als het te laat is om er nog veel aan te doen.
Het schijnt evolutionair allemaal prima te verklaren te zijn. Het menselijk brein heeft heel goed leren reageren op zichtbare dreigingen als tijgers en slangen, maar nauwelijks leren plannen voor de lange termijn. Want een groot deel van de evolutie was er nauwelijks een lange termijn. Stel je hebt twee populaties holbewoners. De eerste reserveert al zijn hersencapaciteit voor acute dreigingen, terwijl de andere zijn brein deels aanwendt voor planning voor de verre toekomst.
In de tijd van de holbewoners waren de acute dreigingen vaak fataal, en hoe meer hersens je inzette om die te ontlopen, hoe beter je kansen om de evolutie door te komen. Ergo, mensen die niet nadenken over de toekomst hadden lang een evolutionair voordeel op mensen die dat wel deden. Zeg tegen iemand: kijk, een leeuw achter je. En vrijwel haar hele brein wordt geactiveerd. Zeg tegen iemand: oceaan verzuring, en er gebeurt in dat hoofd bijna niets.
Ik mocht laatst meedenken over een nieuwe grote serie voor de Vpro, een opvolger van In Europa en de Beagle. Het wat mij betreft spannendste voorstel: ga in een jaar het mediapark helemaal duurzaam maken, en bouw rond alles wat je dan tegenkomt, een serie programma’s.
Duurzaam kost geld dus je moet fundraisen. Je gaat hersendeskundigen laten vertellen waarom jouw collega’s op het mediapark niet reageren op de milieudreiging en dus niet enthousiast worden over je plan. Je laat architecten uitleggen hoe je een gebouw energie-neutraal maakt en je gaat in de slag met wagenpark beheerders om waar mogelijk de vloot elektrisch te maken.
Kijkers kunnen meehelpen met geld, kennis en praktische hulp, en aan het eind van het jaar ben je het groenste mediapark ter wereld. We hadden al een naam: The Too Late Show. Het idee heeft het niet gehaald, zoals menig lezer dit stukje niet zal hebben uitgelezen. Stelletje holbewoners.
zaterdag 14 november 2009, 12:02 uur
Beste Joris,
“The Too Late Show. Het idee heeft het niet gehaald, zoals menig lezer dit stukje niet zal hebben uitgelezen. Stelletje holbewoners.” – schrijf je.
Gek genoeg is dit nu juist je eerste column in tijden die ik heb uitgelezen. Ik vroeg me af waarom. Misschien komt het door het trigger-woord “Fatale” in de kop in het papieren NRC Weekblad (”Fatale beperking van onze soort”, veel beter dan de digitale titel hier op je weblog: “Heeft u ook zo’n hekel aan milieufreaks?”).
Ik begon me als holbewoner weer voor je stukjes te interesseren toen je met die prijsvraag kwam – toen heb ik de reacties “diagonaal gelezen” / “gescand” en een stem uitgebracht. Waarom? Waarschijnlijk omdat er korte-termijn-gewin in het spel was, en omdat ik met mijn stem daarop invloed kon uitoefenen.
Dit wijst ook naar een manier om de “fatale beperking van onze soort” te ontdoen van haar fataliteit. Slimme, goed gevoede, gelukkige mensen die zich al kunnen bekommeren om de lange termijn, kunnen manieren verzinnen om voor de overigen een acuut voordeel plus een gevoel van invloed te creëren als die zich ook om de lange termijn gaan bekommeren.
Ik zou daar graag met je over willen brainstormen – als je daarvoor een acute aanleiding creëert. Zelf wil ik dat ook wel doen. Graag nodig ik je uit voor een maaltijd en een goed glas wijn.
Michiel Jonker
(email-adres bij de webmaster bekend)
zaterdag 14 november 2009, 14:43 uur
@Michiel Jonker:
Helaas zijn er ook veel, minder slimme, wel goed gevoede, (gelukkige?) mensen die zich zouden kunnen bekommeren om de lange termijn, de echte holbewoners.
@Joris :
Ik vind je initiatief fantastisch en denk de invloed van je project groter is dan een ieder vermoed. Wat kunnen we als niet-holbewoners beter doen dan proberen een ieder meer bewust te maken van deze problemen?
Je spreekt ook over de kijkcijferterreur. Er is een omroep in Nederland die deze thematiek hoog in het vaandel heeft staan, Llink, met ruim 150.000 leden. Wat doet onze cultuurpaus Plasterk? Die ruimt deze omroep op. Kan onze milieuminister Cramer niet een praatje met hem maken?
zaterdag 14 november 2009, 20:29 uur
Hoi Joris,
met veel interesse volg ik je inspanningen van de laatste maanden. Telkens blijkt weer dat een van je motivaties achter dit initiatief is dat je ervan overtuigd bent dat ‘het zo dramatisch mis is met het milieu’ zoals je vandaag schrijft. Nu is milieu een vaag begrip en waarschijnlijk schaar je er ook het klimaatprobleem onder. Toch zou ik je willen vragen eens een poging te wagen in een column om te omschrijven wat er dan precies zo dramatisch mis is volgens jou.
Ik ben zelf wetenschapsjournalist en heb de laatste jaren veel over het milieu geschreven. Telkens weer blijkt dat je heel wat vraagtekens kunt plaatsen bij de doemscenario’s van wetenschappers en de milieubeweging. Het klimaat is nu natuurlijk het meest urgente ‘probleem’. Maar wat is eigenlijk het probleem? En hoe weten we eigenlijk dat de broeikasgassen de recente opwarming hebben veroorzaakt? Het zijn basisvragen waar niemand zich over buigt en als je dat wel doet – zoals ik, ik werk aan een boek over het klimaatdebat – dan ontdekt je al snel dat de bodem waarop de hele broeikashypothese gebaseerd is flinterdun is.
Heb ik genoeg van milieufreaks? Ja, ten eerste omdat veel van hun doemscenario’s pure speculatie en bangmakerij (Amersfoort aan Zee) zijn en nog erger, omdat velen van hen zwaar hypocriet zijn, omdat ze zelf onevenredig vaak blijven rondvliegen over de wereld (wetenschappelijke congressen zijn in de mooiste oorden op aarde) en ze zullen hun biefstukje niet laten staan, terwijl ze prediken dat we toch echt minder vlees moeten eten.
Ik denk dat veel kijkers en krantenlezers de eeuwige doemverhalen meer dan beu zijn en dat ze daarom wegzappen bij milieuonderwerpen.
In Zomergasten 2007 reageerde je zelf terecht laaiend enthousiast op de documentaire The Power of Nightmares. Overdrijving van angst (koude oorlog toen, islam nu) om aan de macht te blijven. Je maakte toen in de uitzending echter een onderscheid met ‘echte’ problemen zoals klimaat. Terwijl voor mij de ‘klimaatcrisis’ exact in dezelfde categorie valt, het is angst buitenproportioneel vergroten om aan de ‘macht’ te komen of te blijven. In dit geval lijkt het allemaal minder ernstig, want mensen willen tenslotte de planeet redden, maar bij mij gaat het er niet in. Met zoveel concrete problemen in de wereld (honger, drinkwater, hygiene, ziekte), waarom een hypothetisch nieuw probleem creeren?
Jij zegt dan, ha weer een holbewoner. Maar deze holbewoner weet wel dat er geen leeuw meer achter hem staat en weet ook dat mensen (of het nou economen of klimaatwetenschappers zijn) een bijzonder slechte track record hebben als het gaat om het doen van voorspellingen.
Dit alles laat overigens niet onverlet dat er andere redenen kunnen zijn waarom de elektrische auto de toekomst kan hebben.
Ik kijk uit naar je volgende column,
hartelijke groet, Marcel Crok
zaterdag 14 november 2009, 20:33 uur
Beste Joris,
Alweer zo’n verfrissend geluid van jouw kant. Je analyse van politiek en media is wat kort om de bocht maar heel terecht. Ik schrijf dit soort dingen ook aan de redactie maar krijg meestal niet de ruimte. Ik vind het positief dat jij die ruimte wel krijgt om de holbewoners uit hun winterslaap te houden.
Negatief is natuurlijk dat de meeste lezers kennelijk vooral negatief, somber en ellendig nieuws willen lezen. Waarom zou het anders in de krant staan. Ga maar na; het weekblad van deze week begint met “Gouden handdruk voor deze massief mahonie kastenwand” en heeft verder een hoofdartikel over een zelfdodingsdrankje en kattenkwaad & geweld.
Ik hoop van harte dat je nog lang doorgaat met aandacht voor elektrisch rijden want dat is voorlopig het enige echt effectieve alternatief. Gelukkig was gisteren te lezen dat ook de IEA tot die conclusie is gekomen. Maar ze schatten het tempo waarin de olieprijs zal stijgen wel erg laag in. Onlangs stond in deze krant dat Chinese bedrijven in de eerste helft van dit jaar voor bijna 100 miljard dollar oliedeals hebben beklonken. Begrijpelijk want enkele procenten van de Chinese bevolking die nu ook wel eens een auto wil en je hebt er meteen 100 miljoen extra. En aangezien wij zelf ook geheel verslaafd zijn aan de olie (het kost een halve liter olie om één liter melk op tafel te krijgen) is het wel zeker dat de olieprijs keihard zal stijgen.
Kortom; ga alsjeblieft door met je campagne.
Met vriendelijke groet,
Pieter Parmentier
maandag 16 november 2009, 11:59 uur
(5) CLIMATE ALARMISM, MEDIA BIAS AND THE RISE OF THE NEW MEDIA
Benny Peiser, Liverpool John Moores University, Faculty of Science, UK
Paper to be presented at the Climate Conference in the European Parliament, Brussels, 18 November 2009
Media coverage of climate change has markedly declined in the last two years. The global financial crisis and the growing realisation that unilateral climate policies are exerting a potentially devastating burden on European industries have led to a significant cooling of public and media interest. “In the media’s never-ending search for novelty and the unique, global warming no longer supplies dramatic and new headlines,” reputed media analysts recently concluded. As a result of almost two decades of unrelenting media sensationalism, the factors of shock and novelty, two elements that are decisive for the creation and advance of social movements, have lost much their potency. As a result, climate fatigue is becoming a widespread feature among the general public, editors and policy makers. In this presentation, I will analyse the role of the mass media in the rise and decline of global warming alarmism. I will review the latest research on social scares and media attention cycles and will describe how technological changes and the new media are helping to bring back some semblance of journalistic integrity and balance.
maandag 16 november 2009, 12:37 uur
Hoi Joris, leuk stuk. Gelukkig zijn er ook groepen mensen die zich wel al druk bezig houden met hoe het anders kan en waarschijnlijk zal moeten.
Op http://www.transitiontowns.nl zijn inmiddels meer dan 60 groepen mensen in Nederland bezig met lokale veerkracht. Minder olie afhankelijkheid en zo ook direct het klimaatprobleem aanpakken.
Op http://www.permacultuurnederland.org zijn ook veel mensen bezig die al nog verder kijken. Hoe gaan we straks bijvoorbeeld ons voedsel procuderen als de fossiele brandstoffen op zijn en kunstmest, pesticiden, herbiciden wegvallen. Ook kun je daar een digitale versie downloaden van de Nederlandse Eetbare Planten en Paddenstoelen Database.
Volgens mij is de peakoil, klimaatprobleem en de financiele crisis weer interessant als mensen het weer echt gaan merken, ergo 3 euro bij de pomp voor een liter benzine betalen. Energieprijzen waarvan verwacht wordt dat ze de komende jaren elke drie jaar verdubbelen.
maandag 16 november 2009, 18:25 uur
Beste Marcel Crok,
Net als Simon Roozendaal zeg je met enige nadruk dat je ‘wetenschaps’-journalist bent. Daarmee lijk je de autoriteit te claimen om te kunnen bepalen welke wetenschappelijke bevindingen ‘waar’ zijn en welke niet. De conclusies van het IPCC en veel klimaatwetenschappers schuif je nogal makkelijk aan de kant, omdat die onvoldoende onderbouwd zouden zijn. Mijn indruk is echter dat juist jouw ontkenning van de kwaliteit van die conclusies nogal mager onderbouwd is. Als samenleving nemen we dus waarschijnlijk een groter risico als we jouw advies zouden opvolgen dan als we de conclusies van IPCC e.a. serieus nemen. Al in 1972 gaven Meadows c.s. en de Club van Rome een goed onderbouwde waarschuwing dat we grote risico’s nemen als we zonder nadenken de grenzen van ons mondiale ecosysteem opzoeken of overschrijden. Die waarschuwing is nu bijna 40 jaar later alleen nog maar geldiger geworden. En jij blijft die in twijfel trekken, niet zozeer op grond van tegenargumenten, maar meer omdat het absolute bewijs van het belang van die waarschuwing nog niet geleverd is. Je kiest blijkbaar voor de op zich gezonde instelling: eerst zien, dan geloven. Voor degenen die goed kijken, zoals veel wetenschappers, zijn de aanwijzingen echter steeds overweldigender. Juist jij als wetenschapsjournalist zou daarvan verslag kunnen doen. Je kiest er echter voor juist de enkele ’sceptici’ op de voorgrond te plaatsen, omdat jij zou kunnen bepalen dat zij betere argumenten en waarnemeningen zouden hebben dan IPCC e.a. Volgens mij is dat geen goede journalistiek, maar wellicht kan Joris daar z’n visie ook ‘ns op geven.
maandag 16 november 2009, 19:21 uur
Geniaal artikel. Dan weten we dat ook weer en hoeven ons niet meer te ergeren aan de uit de holen afkomstige tegenwerkende krachten (dat zijn er nl. nogal wat), of aan onze eigen laksheid inzake het concreet vormgeven van een wat minder milieubelastende levensstijl. Het is geen onwil, domheid, egoïsme of eigenbelang, het is gewoon evolutionair bepaald, en ligt als zodanig vast in de genen. Geruststellende gedachte. Je daarover opwinden heeft geen zin; het is een vaststaand gegeven. Daar moeten we het mee doen. Was het niet zo geweest, dan waren we niet “zo ver” gekomen, en waren we allang uitgestorven. Hetgeen niet wil zeggen dat we ons er nu bij neer moeten leggen dat ook onze soort gedoemd is binnen redelijk afzienbare termijn op de lijst van met uitsterven bedreigde dieren te komen (overigens een heel natuurlijk fenomeen, dat uitsterven. Wat niet natuurlijk is, is dat je je daar als soort ook nog van bewust kunt zijn). Integendeel. We zijn slim genoeg om naar de maan te gaan, sondes de ruimte in te sturen om foto’s te maken van ver weg gelegen planeten, en naar sterren van miljarden jaren geleden te kijken. Dan kunnen we toch ook 50 of 100 jaar vooruit kijken? (want echt, die doemscenario’s met een opwarmende aarde en dus steeds minder beschikbare bewoonbare gebieden en landbouwareaal spelen op relatief korte termijn.) En als we dat blijkbaar niet kunnen, dan is het tijd om dat te leren. Die tijger staat nu niet achter ons, maar overal om ons heen. Tijd voor actie, evolutionair voorbereid of niet. Want een ding is zeker: het milieuprobleem wordt alleen opgelost als alle krachten gebundeld worden. Samenwerken is het devies. Mieren als voorbeeld nemen, en samen een doel nastreven. De politieke arena, het bedrijfsleven, de wetenschap, de techniek, de consument, iedereen kan op zijn eigen vlak en in zijn eigen leven en leefomgeving iets doen. En zonder dralen, zonder afwachten totdat de ander ons voorgaat, want dat schiet niet op. Alleen moeten we de noodzaak ervan inzien, of we moeten ons gewoon door de meute mee laten sleuren. Dat laatste kunnen we heel goed, dus ook dat kan geen belemmering zijn.
Maar hoe krijgen we dit voor elkaar? Een cruciale vraag. Ik schaar me volledig achter het idee van Anna Barnaart (reactie op de inzendingen voor de scooter prijsvraag), en borduur daar graag op voort. Zij heeft een prijsvraag uitgeroepen: “Hoe zorgen we er met zijn allen voor dat Groen HOT wordt? Prijs: leven op aarde.” Dit idee, waarvoor dank, spreekt me aan. Daarom wil ik haar prijsvraag graag herhalen en er een wat tastbaarder prijs bij in het vooruitzicht stellen. Denk mee en geef concreet invulling aan een in de praktijk uit te voeren antwoord op de vraag: Wat kan ik persoonlijk doen om een milieubewustere levensstijl HOT en TRENDY te maken? Als er een paar trendsetters zijn die hieraan hun medewerking geven, des te beter. Het sneeuwbaleffect zal groter zijn en eerder tot stand komen. Maar anders kan het ook van onderaf groeien (dan duurt het alleen wat langer). Je hoeft geen flyers uit te delen op straat, je hoeft geen geld te geven aan goede doelen, geen mailtjes van anderen door te sturen, je hoeft alleen te kijken wat jij kunt bijdragen aan het implementeren van een groenere levensstijl in je eigen leven (en dat ook echt implementeren) én aan het stimuleren van een milieubewustere levensstijl bij anderen, door middel van een project, een idee, een plan dat je uitvoert met behulp van de instrumenten die jij in huis hebt: vakkennis, ervaring, creativiteit, geld etc. Als prijs voor de 100 beste inzendingen (en uitvoeringen) loof ik 100 workshops Chi Neng Qigong uit. Niet alleen omdat ik verder niet veel te bieden heb op het gebied van prijzen, maar ook omdat deze Chinese bewegingsleer ter ontspanning van lichaam en geest gebaseerd is op een filosofie van de totaliteit die ervan uit gaat dat alles een is, dat alles uiteindelijk uit dezelfde materie is opgebouwd en derhalve met elkaar verbonden is en elkaar beïnvloedt (iets wat door de kwantumfysica beaamd lijkt te worden). Dat klinkt wellicht vaag, maar door dat op een diep niveau te ervaren, krijg je een helderder kijk op je omgeving, en dat hebben wij holbewoners hard nodig, een wijde en vooruitziende blik. Daarnaast stimuleert een dergelijke prijs het sneeuwbaleffect, omdat je mensen bij elkaar brengt die hun steentje bij willen dragen aan hetzelfde doel.
Met veel dank aan Joris Luyendijk voor de openheid, de durf, het inzicht en het bieden van de mogelijkheid om op dit weblog mee te denken. Sorry, ik ben erg afgedwaald van de elektrische scootertjes, met dank aan het ruimhartig modereren. Volgens mij is dat een voordeel, want na je laatste artikel kan ik niet anders dan geloven dat je meer wilt dan louter de elektrische scooter promoten. Maar inderdaad, hoe pak je dat aan gezien beperkte tijd & middelen…
maandag 16 november 2009, 20:21 uur
Goede analyse, vooral het evolutie-argument is leuk en vernieuwend, naast het al te vaak besproken – en als excuus misbruikte – “sociale dilemma”.
Jammer dat de Too Late Show het nog niet heeft gehaald. Ik denk dat er niet goed genoeg over mogelijke sponsors is gedacht en zal daarover graag verder meedenken. Nu Llink ermee moet stoppen, zou de VPRO toch in dit gat-in-de-markt moeten willen springen…
dinsdag 17 november 2009, 10:31 uur
Na gestruikeld te zijn over een paar onverwachte sprongetjes in de tekst, heb ik de column helemaal uitgelezen. Interessante benadering die hopelijk een noodzakelijk vervolg heeft. Ik blijf het volgen.
dinsdag 17 november 2009, 14:50 uur
Wat is dat eigenlijk, een milieufreak? Ik vond dit: “In contemporary usage, the word “freak” is commonly used to refer to a person with something unusual about their appearance or behaviour.”
Bescherming van milieu, duurzaam ondernemen e.d beginnen al zo mainstream te worden dat het woord freaks meer van toepassing is op de ontkenners. Uit die hoek hoor je bijvoorbeeld dat de verzuring van de bossen allemaal onzin was. Maar die verzuring is juist gestopt doordat er aan de bel is getrokken door boodschappers als Rachel Carson of de Club van Rome. En daar is geen twijfel over mogelijk.
Joris: ik lees jouw stukken met veel plezier – en meestal ook uit, dus ga door! En als je nog een leuk idee zoekt: sinds een aantal jaren werk ik aan verduurzaming van de maritieme sector, een vrij archaische bedrijsftak. Ook daarin was er in het begin veel ontkenning maar dat is tamelijk aan het veranderen. Hoewel het algemene idee van een schip toch is: een grote stalen bak met een enorme diesel achterin, komen hele leuke initiatieven van de grond om spectaculaire, schone schepen in de vaart te brengen.
dinsdag 17 november 2009, 17:52 uur
zie ook Breeman, G.E. & A. Timmermans. Politiek van de aandacht voor milieubeleid : een onderzoek naar maatschappelijke dynamiek, politieke agendavorming en prioriteiten in het Nederlandse milieubeleid. (Wageningen 2008).
downloadbaar vanaf:
http://library.wur.nl/way/bestanden/clc/1885564.pdf
woensdag 18 november 2009, 9:32 uur
Erg interessante gedachten, Joris!
Kan het helpen, om in vereenvoudigde modellen te discussie nog duidelijker van de grond te krijgen?
Een eenvoudig voorbeeld:
Wanneer je aanneemt dat in het Carboon-tijdperk de vorming van aardolie als proces zo’n 5 miljoen jaar duurde (ik ben geen expert), en je geeft die periode weer als een periode van 24 uur (dat snappen de meeste hlbwnrs wel), dan zou de vraag kunnen luiden: in hoeveel ‘tijd’ van die 24 uur hebben we de olie weten op te maken?
Antwoord: 2 of 3 seconden.
Ga door!!!
woensdag 18 november 2009, 11:38 uur
Tja, het abstracte algemeen belang van duurzaamheid kan niet goed op tegen het concrete eigenbelang van houden en uitbreiden wat we hebben. Je mag daarom hopen dat NRC Handelsblad dat belang van duurzaamheid zo presenteert dat het ook meer aantrekkelijke, aansprekende trekjes van het hier, nu en ‘’van ons’’ krijgt.
Zo had de krant in de huidige Westerscheldediscussie bijvoorbeeld prachtige google earthfoto’s van het estuarium kunnen laten zien, die niet alleen wonderschoon zijn, maar ook duidelijk maken dat het gaat om een dynamisch stelsel van platen, slikken en schorren met vlechtende geulen en geultjes, die als het ware als slagaders, aders en haarvaten fungeren. Een levend organisme dat verstikt en afsterft naarmate je het insnoert en temt, en opleeft naarmate je het ruimte geeft. Ook had de krant de grote sterns kunnen laten zien, die speurend optornen tegen de zeewind en zich bij elke schubbenglinstering als een sierlijke baksteen in het zilte water storten. Op de Hooge Plaaten, die dreigen weg te spoelen door de vaargeulverdiepingen, broeden maar liefst 4400 paar, 2 % van de wereldpopulatie. Enzovoorts. Met zo’n sprankelend hoofdartikel over de ecologie van de Westerschelde zou het Weekblad kunnen glanzen en schitteren.
Maar nee, liever laat NRC Handelsblad Kester Freriks een op de zee veroverde polder met akkers bejubelen en Arjen Schreuder glunderend de verongelijkte bezwaren van boeren en waterschappers optekenen.
Zeeland kruipt in de slachtofferrol, verzet zich huilend en scheldend tegen de maatregelen van de Europese Unie om de Europese biodiversiteit te behouden en bezoedelt daarmee haar stoere imago. Waarom geeft NRC Handelsblad in deze strijd waaraan geen eer te behalen is vooral aandacht aan de boeren, de waterschappers en het gesundenes Volksempfinden en negeert zij de ecologie, de Aarde en de mensheid?
Ik heb hoofdredacteur Birgit Donker gisteren geschreven dat de krant consistent zou moeten moet zijn, door niet alleen mondiaal, maar ook nationaal en provinciaal voor natuur en milieu op te komen. Ik hoop dat zij niet in de verleidelijke ontkennings- en verdedigingskramp schiet, maar het een beetje laat binnenkomen en er iets mee doet.
donderdag 19 november 2009, 11:43 uur
Ad 7
Beste Lennart, ik ben geen sportjournalist of politiek journalist, maar wetenschapsjournalist. Ik bedoel daar verder niks mee en pretendeer niet dat ik het daardoor beter weet.
Wel pretendeer ik inmiddels redelijk ingevoerd te zijn in het klimaatdebat. Begin 2005 publiceerde ik in NWT over de hockeystick. Ik kreeg iedereen inclusief het KNMI over me heen. Het IPCC en de meeste klimaatonderzoekers stellen nog steeds dat de kritiek op de hockeystick maar marginaal was en dat de hockeystick bevestigd is door diverse andere studies. In mijn ogen is dat een fraai voorbeeld van je ogen sluiten voor valide kritiek. De kritiek van McIntyre en McKitrick staat nog recht overeind. Recent hebben we bijv. met de Yamal boomring affaire (Briffa gaf na tien jaar eindelijk zijn data vrij en toen bleek dat de Yamal serie slechts bestond uit 12 samples, terwijl 50 de standaard is) gezien waar veel van die andere studies hun hockeystickvorm vandaan halen.
Het gaat te ver om hier in detail uit te leggen wat er allemaal gaande is, maar mijn conclusie is in ieder geval dat het zelfreinigende vermogen van de wetenschap weliswaar bestaat, maar dat dit proces uitermate traag verloopt. De meeste onderzoekers en erger nog – het IPCC-rapport – negeert of bagatelliseert de kritiek die er werkelijk toe doet.
Ander voorbeeld. De meeste klimaatonderzoekers vertrouwen de temperatuurmetingen blindelings. Want zeggen ze, CRU, GISS en NOAA vinden min of meer dezelfde mondiale temperatuur. Dan is het wederom een buitenstaander (Anthony Watts) die aan de hand van foto’s en onderzoek moet laten zien hoe slecht meetstations erbij staan. Het aantal stations is ook schrikbarend gedaald sinds 1990 en van de slechts 1500 stations die er nu nog over zijn staat ongeveer 90% op vliegvleden. Dus wat meten CRU en GISS eigenlijk, de toename van het mondiale vliegverkeer?
Een groot deel van de opwarming sinds 1950 is waarschijnlijk urbanisatie, dus vervuiling van het meetnetwerk. Er is een gerede kans dat het nu niet of nauwelijks warmer is dan de jaren dertig. Dit betekent dat we veel meer oog moeten gaan krijgen voor de natuurlijke oscillaties die er ook in het systeem zitten, zoals de PDO, AO, NAO en ook de rol van de zon niet moeten uitsluiten. Het IPCC heeft hier bij hun ‘attributie’ tot nu toe nauwelijks oog voor gehad. De huidige afkoeling is van natuurlijke oorsprong zeggen ze nu. Maar hoe weten we dat de opwarming tussen 1980 en 2000 niet ook gewoon van natuurlijke oorsprong was?
Door enerzijds kritiek te negeren en anderzijds AGW enorm te hypen als een crisis en een catastrofe verspelen klimaatonderzoekers bij mij en bij steeds meer burgers (blijkt uit opiniepeilingen) veel krediet.
Dus als ik nu minister was zou ik zeggen: er komt eerst een onafhankelijk onderzoek want de bewijzen dat het IPCC eenzijdig is geweest zijn overweldigend. Na dat onderzoek hebben we een beter beeld waar we werkelijk staan. Ik verwacht dat de uitkomst zal zijn dat de claim van het IPCC – it’s very likely that most of the warming since 1950 is due to greenhouse gases – niet houdbaar zal zijn. CO2 is een hypothese maar er zijn ook natuurlijke oorzaken denkbaar die je niet kunt uitvlakken. CO2-reductie zal in mijn ogen dan ook weinig bijdragen aan het verbeteren van het klimaat. Moet je CO2 dan maar rustig laten oplopen? Je moet goed nadenken over de voor- en nadelen. Over de voordelen hoor je nauwelijks iets. Landbouwproductie is mede door de opwarming in de afgelopen eeuw en door de toegenomen CO2-concentratie gestegen. Het voornaamste nadeel kan de zeespiegelstijging zijn. Die lijkt te versnellen zeggen de satellietmetingen, maar de 3 mm/jaar is de afgelopen eeuw wel vaker voorgekomen.
Laten we nu maar eens afwachten of de temperatuur de komende jaren nou eindelijk eens boven 1998 gaat komen. Als de doodstille zon van dit moment en de koude fase van de PDO voor een verdere daling van de temperatuur gaan zorgen dan moeten we echt terug naar de tekentafel. Het probleem is dat de wetenschappers zoveel gezichtsverlies zullen leiden door alle alarm die ze hebben geslagen dat zij er zelf niet mee zullen komen. Daarom zie ik het als de taak van de journalistiek om er nu bovenop te zitten en de juiste kritische vragen te stellen.
gr Marcel
donderdag 19 november 2009, 16:45 uur
Beste Marcel (15),
Dank voor je reactie. Inderdaad mail ik al een tijdje af en aan met Arthur Rorsch, en ook Hans Labohm. Misschien vanuit dezelfde nieuwsgierigheid die ik toch ook wel bij jou proef: willen begrijpen hoe het echt zit, voorzover mogelijk bij zo’n omvattend en complex wetenschappelijk en maatschappelijk vraagstuk als de werking van het klimaatsysteem, onze mogelijke invloed daarop, en de eventuele politieke implicaties daarvan. Ik denk alleen dat we vanuit die nieuwsgierigheid toch tot wat andere conclusies komen.
Ik denk dat sommige mensen zich meer op bomen richten en andere meer op het bos. Het is voor elk individu simpelweg fysiek onmogelijk om van alle bomen in het klimaatbos diepgaande kennis te vergaren. Van elke boom afzonderlijk is de huidige kennis in meer of mindere mate onvolledig en onzeker. Toch lijkt mij uit alle beelden van de verschillende bomen wel degelijk een vrij coherent beeld van het bos op te doemen, dat zelfs met alle onzekerheden verdisconteerd reden geeft tot behoorlijke zorg. Vanuit voorzorg lijken sterke maatregelen mij dan ook gewenst. De mogelijke gevolgen van zulke maatregelen lijken mij minder ernstig dan de mogelijke gevolgen van inactie, zelfs als achteraf zou blijken dat die maatregelen bij meer zekerheid vooraf niet nodig geweest zouden zijn. Als bij inactie immers achteraf blijkt dat toch sterke maatregelen nodig waren, dan is het veel te laat. Dat is mijn algemene afweging bij het grotere geheel.
Meer specifiek op een aantal punten die je noemt. De hockey-stick controverse wordt volgens mij vrij aardig beschreven in dit Wikipedia-stuk:
http://en.wikipedia.org/wiki/Hockey_stick_controversy
Daaruit concludeer ik twee dingen: het beeld dat Mann e.a. schetsen lijkt nog steeds vrij aannemelijk, ondanks de onzekerheden die zij zelf vanaf het begin onderkend hebben; en zelfs als meer onderzoek later tot een wat ander beeld leidt, dan nog ontkracht dat niet de veel bredere aanwijzingen voor de mogelijk zeer sterke invloed van CO2 op ons klimaat en voor de risico’s daarvan.
Wat betreft de meetstations: volgens mij is je kritiek daar nogal anekdotisch, en blijken juist ook plekken waar (nog) geen of weinig mogelijke verstorende invloeden zijn, wel degelijk flink op te warmen, zoals de oceanen, de poolgebieden, etc. Ook als de verkeerd geplaatste meetstations uit de gemiddelden gehaald worden, blijft het beeld van flinke opwarming bestaan. Voorzover ik weet, is dat de stand van zaken rond dit discussiepunt.
Verder denk ik zeker dat de ene wetenschapper volgzamer of luier is dan de andere, maar ‘de klimaatwetenschap’ als geheel zou ik niet zo snel afschrijven als jij blijkbaar doet. En ook tegenover ’sceptische’ wetenschappers moeten we natuurlijk sceptisch blijven. Zelfs als ze in meer of mindere mate een punt zouden hebben, ook zij zullen moeten erkennen dat hun conclusies voorlopig zijn en een bepaalde onzekerheid bevatten. Gezien de vele wetenschappelijke redenen tot zorg (niet alleen rond klimaat, maar ook rond andere ecologische grenzen waar we tegenaan lopen), ontslaan die ’sceptische’ conclusies ons niet van de maatschappelijke verantwoordelijkheid tot voorzorgsmaatregelen. Want wat zeg jij straks als we een paar jaar afwachten en mensen als Jim Hansen blijken toch gelijk te krijgen?
vrijdag 20 november 2009, 21:16 uur
Beste Joris,
Naar aanleiding van je column van 14 november heb ik de volgende reactie. Het is inderdaad vreemd dat wij zo makkelijk doorleven zonder ons echt zorgen te maken. Zo zien we dagelijks in het verkeer dat vele automobilisten hun lampen aan hebben zonder dat wordt nagedacht of het zicht daarbij echt beter wordt. Fietsers en voetgangers vallen in ieder geval minder op. Zou het niet een hele simpele eerste stap zijn om deze lichten overdag weer uit te doen en met gezond verstand te bepalen wanneer het donker is of erg slecht weer.
We kunnen zo zeker veel energie besparen en een eerste stap zetten richting een schonere auto.
vrijdag 20 november 2009, 22:15 uur
Hoi Joris,
Weer briljant! Ik moet heel hard lachen om de Too late show en ook om de 100 workshoppen (is dat een woord?) Chi Neng Qigong. En tegelijkertijd realiseer ik me dat het jullie bittere ernst is. En is het dat mij ook.
Ik voel me vereerd dat ik op onnavolgbare wijze op een 3e plek sta in de scooter-strijd. Zeker aangezien ik geen onderdeel uitmaak van een organisatie en nog helemaal niemand heb geronseld om op me te stemmen (OK, OK, ik heb wel al 3 x op mezelf gestemd). Maar met die 3e plek kom ik er niet, helaas. En terecht; de scooters moeten natuurlijk gaan naar maatschappelijk relevante projecten, niet naar een moeder die eigenlijk zou moeten fietsen. Aan de andere kant: die luie moeders en tieners zijn toch ook juist de doelgroep die het elektrische vervoer moeten gaan omarmen willen we echt een ommekeer krijgen in ons denken over milieuvriendelijk van a naar b reizen?! Bovendien: een instelling of bedrijf krijgt subsidie en privepersonen helaas niet. En ze zijn zo duur! Goed, tot zover mijn korte pleidooi voor een prijs exclusief voor “gewone forensen” , mocht je ooit nog een scooter te vergeven hebben. Nu mijn punt. Wie a zegt moet b zeggen en dus moet ik nu gewoon een elektrische scooter gaan kopen, vind ik. Maar waar vind je een beetje behoorlijke en betrouwbare informatie over welke je echt of juist echt niet moet hebben? Een “kieskeurig”, zogezegd? Het wordt je ook niet gemakkelijk gemaakt!
Ik snap dat aan jou, Joris, vragen welke scooters jij hebt een vraag is om verkapte reclame te maken. En dat staat je journalistieke doel uitdrukkelijk in de weg, natuurlijk. Maar hoe draag ik nou bij aan het implementeren van een groenere levenstijl 8om met Willemien te spreken)?
Ga in ieder geval nog lang zo door!
zondag 22 november 2009, 11:11 uur
Beste Joris,
In je column van 21 november vraag je om feedback. Bij deze.
Ik denk er het volgende bij: je probeert om traditionele verslaggeving te doorbreken, door de lezer niet als lezer te benaderen maar door hem als gesprekspartner te benaderen. Je wil niet dat de lezer leest, maar dat-ie iets doet. ACTIE! (daarom hebben wij een Doetank opgericht: denken en doen!)
Tegelijk zie ik ook dat je er niet eens in slaagt om je eigen krant zo ver te krijgen om met je mee te doen. Drie pagina’s na jouw stukje van 14 november lees ik een ‘review’ van twee pagina’s over een auto die nieuw op de markt is. He?! Wat een gekke krant!
Vriendelijke groet!
woensdag 16 december 2009, 9:32 uur
Beste Joris,
Ik kijk uit naar de nieuwe grootse VPRO-serie, ik heb er in de Gids nog niets over gelezen helaas.
Dan wilde ik nog graag iets toevoegen aan de klimaat discussie. Ten eerste werkt evolutie wel op de langere termijn, dat hoeft ons brein niet te doen, dat doet de evolutie voor ons. De Maya en Azteken cultuur is bijna geheel verdwenen doordat de intensieve landbouw het hele gebied had uitgeput.
Waar dus de discussie m.i. wel om gaat is om evenwicht. De wereldbevolking van beperkte omvang was duizenden jaren in evenwicht met haar omgeving en kon koeien houden wat ze wilden. Met de huidige omvang van de wereldbevolking is dat lastiger en dat vergt dus duurzaamheid. Ik vind het daarom onbegrijpelijk dat kinderbeperking niet eens uit de taboesfeer wordt gehaald, want wat voor onmogelijke klimaat top gaan we in 3010 houden dan, als we 50 miljard mensen willen voeden, die nog steeds alle 6 kinderen wensen? Een stukje landbouwgrond, desnoods bewerkt door een robot omdat geen hogeropgeleide in de grond wil staan wroeten, lijkt me toch essentieel om wat te kunnen eten? Laat staan onze oerbossen/longen, die dan als enige bebouwbare plek overblijven… of zal het toch eerst zeekoeien en zeegras worden? Daar is nog wel ruimte voor een zeegrasveldje of wat nu de vissen bijna ‘op’ zijn?
Groet en succes
woensdag 16 december 2009, 18:53 uur
@Remko
Twee punten naar aanleiding van je opmerking over evolutie:
De ondergang van de Maya- en Aztekencultuur heeft vooral te maken met de komst van Europese kolonisatoren. Behalve de gedwongen inzet van de ‘oorspronkelijke’ bevolking voor andere taken dan voedselproductie waren het de meegebrachte ziekte die de maatschappij ontwrichtten. De sterke terugval van de bevolking (en dan mogen anderen twisten of het meer tegen de 50% dan tegen de 90% ligt) is moeilijk te wijten aan bodemuitputting.
Landbouw heeft verder hoegenaamd niets met evolutie te maken, tenminste, in de gebruikelijke zin van het woord. Overbevissing, bodemuitputting, vervuiling etc zijn ook allemaal zaken die niets met het proces van evolutie te maken hebben. Misschien bedoelde je iets anders.
zondag 27 december 2009, 6:57 uur
Het is tijd voor een maximaal aantal woorden per reactie. Ik stem voor 10 % van wat de columnist is toegestaan. Veel reacties zijn nu langer dan de column zelf, en niet om door te komen. De milieu razernij gaat over de vraag: Gaat het mensdom zichzelf uitmoorden, ja of neen ? Het voortbestaan van de planeet heeft daar niets mee te maken. Sterker, het zal hier hoogstwaarschijnlijk prettiger toeven zijn zonder de destructieve homo sapiens. Als die zichzelf eenmaal heeft uitgeroeid, krijgt de planeet alle tijd om zich te herstellen. 10 duizend of 100 miljoen jaar, wat maakt het uit ?