Zit ik na de opening van het WK voetbal met een bevriend filosoof net te theoretiseren hoe groot de invloed van dit wereldkampioenschap voetbal op de wereld is, blijkt de traditionele bijlage met beschouwingen, spelersnamen en shirtkleuren niet in mijn krant te staan. Voetbal was in de vorige eeuw misschien niet meer dan een hobby, een sport of een chauvinistisch uitstapje, tegenwoordig is het echter, parallel aan de korter wordende communicatielijnen die over de aarde zijn gespannen, een maatschappelijk, cultureel en zelfs politiek fenomeen. Dit wereldomvattende evenement kan in de toekomst een belangrijke verenigende rol spelen.

Mijn krant besteedt weliswaar aandacht aan de sociale achtergronden van de organisatie van het WK, maar daarom hoeft de krant voor de intelligentsia – zonder enige waarschuwing vooraf – het spel zelf nog niet zó te verwaarlozen? We willen dus graag alsnog lijstjes met de rugnummers, vlaggetjes, voorgeschiedenis en trainingsstrategieën, zoals we tot nu toe elke twee jaar mochten ontvangen.

Kees Hogenbirk, Amsterdam

De krant antwoordt

Een hartenkreet, kennelijk mede namens de filosofen die het WK volgen – en die wij natuurlijk graag tot onze lezers willen rekenen. Waarom dan toch geen aparte bijlage?

Tot dit kampioenschap hebben wij inderdaad steeds bijlagen gemaakt naar aanleiding van het EK en het WK voetbal. Dat was een goed gebruik, geboren uit onze wens de lezers zoveel mogelijk informatie te geven. Dit jaar hebben we van zo’n bijlage afgezien, om een aantal redenen. Het maken ervan is om te beginnen kostbaar en de inkomsten uit advertenties die daartegenover moeten staan, bleken tegen te vallen; een simpele kostenberekening dus. Voor andere speciale uitgaven, zoals een bijlage bij het North Sea Jazz Festival, kan dat weer anders liggen. Voor het begin van dit WK hebben we wel een extra pagina gemaakt, met hoofdzakelijk het wedstrijdschema.

Maar wat ook meespeelt, is dat de informatie waar de lezer om vraagt (rugnummers, vlaggetjes et cetera) bij dit kampioenschap al overvloedig verkrijgbaar is. Nederland lijkt soms een zee van oranje hoeden en vlaggen. De krant kan het talent en de energie van de sportredactie dan beter benutten, naast de reguliere wedstrijdverslagen uiteraard, voor artikelen die de maatschappelijke, culturele en politieke aspecten van het WK belichten waar de lezer terecht op wijst.

En dan hebben we het niet alleen over de avonturen van de biermeisjes Barbara en Mirthe, onze collectieve cultuurshock. Al voorafgaand aan het kampioenschap heeft correspondent Peter Vermaas een indrukwekkende reeks stukken geschreven over de status van voetbal in Zuid-Afrika en de steden waar de duels worden gespeeld. Die boden een scherp inzicht in de sociale context van dit evenement. Dat betekent overigens niet dat we ons te goed zouden voelen om ook over shirtjes en andere basale sportieve accessoires te schrijven. De voorpagina van deze krant, doorgaans het podium voor zwaarder nieuws, bracht op 10 februari de primeur van onze sportredactie dat Oranje op het WK zou spelen in ‘strak gesneden shirts, zonder franje’. Een citaat: „Het thuisshirt is oranje met twee dunne witte strepen aan de zijkanten en heeft een ronde zwarte hals en een zwarte streep op de mouw. Het uitshirt is wit met een ronde blauwe hals en een dunne blauwe en rode strook in V-vorm over de borst.” Er stond ook een plaatje bij. De onthulling – de firma Nike probeerde het shirt toen nog geheim te houden – leverde internationale aandacht op.

Ten slotte nog dit. Zelfs als uiterst marginale voetballiefhebber (misschien een goede aanduiding voor een nieuwe probleemgroep, waar beleid op kan worden gezet) ben ik het niet eens met de lezer dat de beleving van voetbal in de vorige eeuw zo anders was dan nu. Ook toen – zie het WK van 1978 – was voetbal niet alleen maar een hobby of chauvinistisch uitje, maar een bindmiddel met sociale en politieke betekenis. Tony Judt wijst er in zijn nieuwe politieke essay Ill Fares The Land (vertaald als Het land is moe) bijvoorbeeld op, hoe Engelse supporters pas dankzij het voetbal vertrouwd raakten met de nationale geografie. Misschien een goed boek om te lezen tijdens de volgende wedstrijd. Pardon: na afloop, bedoel ik.

Willem van de Sanden, Utrecht

In de krant van 25 mei staat op pagina 7 het artikel ‘Hoezo, premiersdebat?’, geschreven door Meine Henk Klijnsma en Hans Engels. Zoals onder het artikel staat is eerstgenoemde historicus, de als tweede vermelde auteur is hoogleraar staatsrecht. Bovendien staat bij de heer Klijnsma dat hij D66-kandidaat is voor de Tweede Kamerverkiezingen en bij de heer Engels dat hij lid is van de Eerste Kamer voor D66.

Al eerder ben ik opiniërende artikelen tegengekomen, waarbij de schrijver niet alleen vermeldt op grond van welke kennis hij het artikel geschreven heeft, maar ook zijn politieke voorkeur opgeeft. Waar het in dit artikel duidelijk gaat om staatsrecht en een stukje geschiedenis, is de toevoeging dat beide schrijvers D66-aanhangers zijn niet relevant en dus overbodig. Ik wil nog een stapje verder gaan, het komt op mij over als reclame voor D66.

Félice Leendertz-Polak, Wageningen

De krant antwoordt:

Eerst de lezer die informeert naar onze zielshuishouding. Die zorg wordt zeker op prijs gesteld, maar lijkt me, in dit geval, niet nodig. Inderdaad, wij hebben op de dag voor de verkiezingen een voorpagina-artikel gebracht waarin wordt beweerd (en terecht) dat er dit keer echt iets op het spel stond, namelijk een keus uit fundamenteel verschillende maatschappijvisies.

Daarbij hoort voor veel kiezers de vraag hoe zij hun stem moeten uitbrengen om ervoor te zorgen dat misschien niet hun favoriete partij aan de macht komt, maar toch in elk geval hun tweede keus, óf hoe ze ervoor kunnen zorgen dat een bepaalde partij juist niet aan de macht komt. Voor die strategische stemmers waren bij het artikel drie kadertjes geplaatst over de vragen ‘hoe voorkom ik een links kabinet’, ‘hoe voorkom ik een kabinet met Wilders’, en ‘hoe voorkom ik Balkenende 5.0’. (en dus niet drie manieren om een links kabinet te voorkomen, zoals de lezer meent). Veel kiezers zullen zich een van die vragen hebben gesteld, en wij wilden ook voor hen relevante informatie aandragen, enigszins met een knipoog. Dat het om ‘advies’ voor strategisch stemmen ging, hadden we misschien nog wat duidelijker kunnen maken, maar met het idee lijkt mij niets mis. Overigens zijn we, als we campagne zouden willen voeren, nog een eind verwijderd van de toon van het ochtendblad waar de lezer naar verwijst.

We vermelden bij artikelen op de pagina’s Opinie de partijpolitieke achtergrond of voorkeur van auteurs in de regel niet, tenzij die direct relevant zijn. Dat is uiteraard het geval bij beroepspolitici die een stuk schrijven waarin ze het partijstandpunt uitdragen. Wat dit stuk betreft: het is geschreven door een lid van de Eerste Kamer voor D66 en een D66-kandidaat voor de Tweede Kamer. Het standpunt dat zij vertolken, strookt met dat van hun partij, die lange tijd van een drastische herziening van het staatsbestel een veelbesproken soort juwelen heeft gemaakt.

‘Reclame’ voor iets of iemand is een dergelijk opiniestuk overigens alleen als u het hartgrondig met de redenering van de auteurs eens bent – het gaat tenslotte om de argumenten.

Sjoerd de Jong, plv. hoofdredacteur

Nieuwe kwesties, voorzien van naam en woonplaats, naar lezerschrijft@nrc.nl

Meer kruimelwerk is te vinden op pagina twee, waar wordt gemeld dat staatssecretaris van Bijsterveldt 1,5 miljoen euro beschikbaar stelt om tien leraren in aanmerking te laten komen voor een promotiebeurs. De ruime aandacht is veel te veel eer als je bedenkt dat de uitgaven aan wetenschappelijk onderwijs 3,7 miljard zijn, ruim tweeduizend keer meer. Eén op de tienduizend leraren kan in de prijzen vallen, een veel kleinere kans dan de nul bij roulette.

Tussen deze prominente berichten valt een klein voorpaginabericht als ‘Bolkestein c.s.: verbod op drugs afschaffen’ in het niet. Dit blijkt echter te gaan om een mogelijke besparing van 30 miljard euro, dus dertigduizend keer meer dan het regeringsvliegtuig of van Bijsterveldts idee.

Prof. dr. Willem Vos
Universiteit Twente

De krant antwoordt

Journalisten hebben vaak moeite met cijfers, dat is waar. Ik kan er over meepraten: in een eerder journalistiek leven heb ik  de hoofdpersoon van een artikel, een  dertiger, eens de leeftijd ‘54’ meegegeven, terwijl hij toch echt – ja, over een krakende telefoonlijn – had gezegd dat hij „van 1954” was. Hij kreeg er veel bezorgde vragen over. Ik ook.

Het is natuurlijk de vraag of behalve zulke onfortuinlijke slordigheid ook cijferblindheid in de media een rol speelt. Journalisten moeten  een jaarverslag kunnen lezen, statistisch onderzoek kunnen doorzien en databestanden kunnen analyseren. Zeker in een tijd waarin  niet alleen politici elkaar, zoals gebruikelijk, bestoken met koopkrachteffecten, maar statistische en wetenschappelijke data bijvoorbeeld ook een steeds belangrijker rol spelen in  de rechtspraak (zie de zaak- Lucia de B.) Daarover grondig berichten gaat niet  zonder een zekere bedrevenheid met cijfers en enige vertrouwdheid  met sociaal-wetenschappelijke methoden en technieken. Deze krant laat zich daar op voorstaan, maar het kan altijd beter.

Toch denk ik dat er met de voorbeelden die de lezer aanhaalt iets anders aan de hand is. Iets wat weinig oplevert kan natuurlijk om andere redenen relevant genoeg zijn om er toch een flink stuk aan te besteden. Zoals een onhaalbaar voorstel dat gigantisch veel oplevert, bescheiden aandacht verdient. Cijfers zijn in  de politieke en maatschappelijke realiteit niet alleen een kwestie  van rekenen, maar hebben ook een  politieke en soms morele lading. Het bedrag dat wordt bezuinigd op het regeringsvliegtuig van de koningin is dan misschien kruimelwerk, maar  het gaat om het politieke signaal van de kruimels in kwestie: ook de Oranjes moeten inleveren. Dat is interessant genoeg om uitvoerig  in de krant te belichten.

En waarom besteedden we aandacht aan die tien promotieplaatsen? Omdat het initiatief een – al dan niet geslaagd – voorbeeld is van de manier waarop de overheid het vak van leraar weer aantrekkelijk probeert te maken.

Uiteraard zouden  de financiële consequenties van het plan van een groep senior-activisten om drugs te legaliseren veel groter zijn (het is trouwens door anderen eerder geopperd). Maar dit – vooralsnog onhaalbare – voorstel is vooral interessant omdat het nu mede komt van de VVD-coryfee  Frits Bolkestein, die hiermee afstand neemt van zijn eigen partij. Ook cijfers staan in een context.

Die omstandigheden zijn de volgende, en gelukkig een stuk minder ernstig dan bij horeca-uitspanningen die tijdelijk met die mededeling sluiten. Wij sluiten geenszins. Maar wel heeft de directie van NRC Media afgelopen week besloten een aantal activiteiten waarmee u als lezer bekend bent om economische én strategische redenen te stoppen.

Het gaat daarbij om ons economische kwartaaltijdschrift Focus, waarmee we in 2008 begonnen; onze webfilmpjes nrc.tv (die we elke dag aankondigen in de balk bovenin onze voorpagina), en de Engelstalige site nrc.international, waarop dagelijks vertaalde stukken uit deze krant te vinden zijn. In alle drie gevallen gaat het om door uitgeverij en hoofdredactie gezamenlijk begonnen journalistieke experimenten waarin veel tijd, talent en energie is geïnvesteerd, maar die helaas nog altijd te weinig opleveren. Het aantal abonnees van Focus en met name de advertenties blijven fors achter bij de verwachtingen. Webfilmpjes en een vertaalde site maken is kostbaar, niet alleen in geld, maar ook in menskracht, en ook die activiteiten worden minder urgent in een laagconjunctuur waarin kranten – en zeker niet alleen de onze – de tering naar de nering moeten zetten.

De maatregelen die we nu nemen zijn vervelend, maar ook beperkt en naar onze mening reëel. De hoofdredactie had met de voorganger van de huidige directeur-uitgever al een aantal gesprekken gevoerd over de wenselijkheid door te gaan met die drie prikkelende, maar ook kostbare experimenten. Het zijn dus geen plotselinge ingrepen, al doen we die zeker niet enthousiast en betreuren we het afscheid van deze uitgaven. Juist in een tijd waarin een deel van de journalistiek de luiken steeds meer dichtgooit, willen wij met name de internationalistische blik en ambities van NRC Handelsblad hoog houden. We zullen dan ook zeker, zij het op een andere en soberder manier, Engelstalige artikelen op onze hoofdsite nrc.nl blijven aanbieden. Ook al omdat de Tweede Kamerverkiezingen die op komst zijn en kwesties als het proces-Wilders ook over de grenzen met bovengemiddelde belangstelling worden gevolgd.

Het strategische argument achter deze maatregelen is dat we ons onder de huidige omstandigheden nog meer willen richten op de kern van de zaak: onze kranten en de daaraan gekoppelde websites. Daar is al veel aan gebeurd en er is ook het nodige in voorbereiding. Dat moet niet leiden tot verschraling, maar juist tot verdere verrijking en verdieping van ons journalistieke aanbod. Overigens hebben wij ook de beoogde samenwerking met de tv-zender Het Gesprek tot nader order opgeschort. Daar zijn, wie weet, interessante mogelijkheden bij te verzinnen, maar in elk geval voorlopig hebben die voor ons geen prioriteit.

Tot slot nog terug naar de economische omstandigheden waarin we verkeren. Die zijn minder florissant dan we zouden wensen, met name door het inzakken van de advertentiemarkt en een daling van het aantal voltijdse (zesdaagse) abonnees. Dat is reden tot zorg, maar zeker geen reden tot paniek of alarmisme. NRC Media maakt nog altijd een fatsoenlijke winst, we bereiken met onze nieuwe producten (zoals nrc.next) en met abonnementsvormen-op-maat (weekendabonnement, next plus), nu meer lezers dan ooit. De bedoeling blijft die lezers de beste (betaalde) journalistiek te bieden die ze kunnen krijgen.

Sjoerd de Jong
Plv. hoofdredacteur

Ik heb mij geërgerd aan de column van Youp van ’t Hek van afgelopen zaterdag, getiteld ‘slachtofferporno’. Had de redactie niet de mogelijkheid om een dergelijk, niet grappig stukje proza te weigeren? Het past niet bij NRC Handelsblad en waarschijnlijk bent u het daarmee eens, maar door de ‘onaantastbare’ positie van Youp heeft u dat niet aangedurfd.

Peter Lansu
Naaldwijk

De krant antwoordt

We kregen van verschillende lezers boze of zelfs geschokte reacties op de column van Youp van ’t Hek waarin hij uitvaart tegen de verslaggeefster van een ochtendblad die de 9-jarige overlevende van de vliegramp bij Tripoli een telefonisch interview had afgenomen. De jongen had bij de ramp zijn ouders verloren, maar wist dat nog niet op het moment dat de verslaggeefster van De Telegraaf hem ondervroeg. Zij deed dat volgens die krant omdat een arts de telefoon aan het jongetje doorgaf.

Was het nu per se nodig, als reactie daarop, te fantaseren dat de verslaggeefster iets soortgelijks zou overkomen, namelijk dat een kind van haar, na een ‘precisiebombardement’, zonder moeder door het leven zou moeten gaan?

Niet per se, nee. En of deze column  geestig is, laat ik graag ter beoordeling aan de lezer. Maar een paar opmerkingen ter verdediging van de columnist zijn wel op hun plaats. Allereerst: Youp van ’t Hek schrijft geen politieke, economische of cultureel diagnostische columns zoals die op de Opiniepagina’s. Hij is bedreven in satirische, soms moraliserende conferences op schrift, waarvan – zoals in zijn theaterprogramma’s – overdrijving een natuurlijk stijlmiddel is. De suggestie van militair ingrijpen – een verwijzing naar het aftreden van staatssecretaris van Defensie Jack de Vries diezelfde week – is dan nog eens een overdrijving van een overdrijving. En om heel even in de stijl van de satiricus te blijven: precisiebombardementen bepleiten, dat doen  we doorgaans alleen in het hoofdredactioneel commentaar.

Maar in alle ernst.  Het gaat hier om een weinig subtiele, maar wel  duidelijke fantasie; Van ’t Hek wenst niet écht iemand dood. Ik heb zijn column gelezen als een heftig verontwaardigde reactie op wat hij noemt de ‘slachtofferporno’ van media die zich verlustigen aan andermans leed. Van ’t Hek zegt in feite tegen de journalisten in kwestie: laten we nu eens aannemen dat u hetzelfde overkwam, wat zou u daar dan van vinden?

Toegegeven, een fantasie is geen vrijbrief en de grens met ernst is soms dun. Dat ondervond Rikus Spithorst (wie kent hem nog?), een woordvoerder van reizigersorganisatie Rover, die achter de computer een pseudoniem omgordde en in een verbale leeuw veranderde. Op de site fok.nl riep hij in 2008 op het huis van GroenLinks-lijsttrekker Femke Halsema in brand te steken, uit woede over het aftreden van het Tweede Kamerlid Wijnand Duyvendak.  Het kwam hem te staan op een koude douche in Nova en ontslag bij Rover – terwijl hij toch volhield dat hij het echt niet zo had bedoeld. Het verschil met de column van Van ’t Hek (behalve dat die beter geschreven was) is dat onze columnist niet onder schuilnaam werkt, geen oproep doet, maar een fantasie formuleert, en er in de column zelf ook geen twijfel over laat bestaan dat zijn hersenspinsel inderdaad moet worden gezien als een boze overdrijving. Het slot van de column luidt immers dat hij zijn eigen fantasie typeert als ‘zinloos’ en zegt: „Wat mij betreft had Jack het hele land platgegooid.” Als dát geen overdrijving is, is Rikus Spithorst een held.

Ik woon nu 25 jaar in Tukkerland (een opmerking voor Frits Abrahams: er wordt hier niet gesproken over ‘Tukland’, vraag uw schoonzoon maar), na jarenlang daarvoor in het westen gewoond te hebben. Ik was erbij toen Feyenoord op de Coolsingel werd gehuldigd toen het de Europa Cup had gewonnen. Ik ben hier nog lang niet ingeburgerd, want het Twents krijg je nooit echt onder de knie als je hier niet vandaan komt. Moet je dus zo laten.

Maar wat een prachtige berichtgeving in de krant over het feest in Twente: eindelijk  aandacht voor een ‘provincie-cluppie’, dat al bijna het hele seizoen bovenaan staat en door nuchterheid en rust (en vooral door doordacht financieel beleid en dat kenmerkt de Almelose concurrent Heracles ook zeer nadrukkelijk) de kampioenschaal hier naartoe heeft gehaald. En dan heb ik het nog niet eens over de lokale initiatieven, waarover u terecht schrijft in uw commentaar (ook uniek dat NRC Handelsblad een redactioneel commentaar wijdt aan dit voetbalfeest). Hulde dat u uiteindelijk (samen overigens met het bekende dagelijkse ochtendblad) de berichtgeving over voetbal nu eens volledig richt op deze prachtige regionale voetbalclub. Tukkers zijn inderdaad heel trots.

Jaap Blomhert
Delden

De krant antwoordt

Er waren ook lezers die het wat veel vonden: op pagina 3 een fors stuk over de vreugde in Twente, en een halve sportpagina over de wedstrijd. Moet dat zo groot in de krant? Het is toch maar voetbal, dat wil zeggen een spelletje? Doorgaans pakt deze krant inderdaad buiten de sportpagina’s niet uit met een voetbalwedstrijd, zeker niet als er bijvoorbeeld ook een topconferentie in Brussel op de agenda staat, een invloedrijke kunstenaar is overleden, of een nieuw type Neanderthaler is ontdekt.

Maar soms is het raak. Dat was nu het geval, omdat bij deze voetbalwedstrijd, zoals het stuk op de pagina Binnenland duidelijk probeerde te maken, meer in het geding was dan simpelweg een potje voetbal. FC Twente is, meer nog dan AZ uit Alkmaar, een (ook in financiële zin) bescheiden club uit ‘de provincie’ die staat voor een geworteld regionaal besef, en een competitieve houding ten opzichte van ‘het westen’, of ‘de Randstad’. Dat blijkt ook uit de lokale initiatieven die de club ontplooit, zoals het bieden van werk- en stageplaatsen aan jongeren. Zoiets geeft aan de berichtgeving over het landskampioenschap een maatschappelijke lading die op zijn plaats is in een krant als de onze.

Bovendien bood Twente ook een prachtig maatschappelijk contrapunt wat betreft het gedrag van de supporters. In Enschede ontstonden geen rellerige toestanden zoals in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Het kampioenschap van deze club is daarmee ook een indicatie dat hooligans niet moeten denken dat ze zich altijd en overal maar alles kunnen veroorloven. En ten slotte is er nog zoiets als historische rechtvaardigheid voor kenners van het voetbal (waar ik mijzelf zeker niet toe reken). In het seizoen 2006/2007 werd AZ op de laatste speeldag géén kampioen en in 2008/2009 wel. In 1973/74 werd Twente op de laatste dag voorbij gestreefd. De club moest 36 jaar wachten op revanche.

Overigens, dit nog ter aanvulling op wat de lezer schrijft, pakte het bekende dagelijkse ochtendblad het die bewuste maandag toch wat anders aan, met een kanjer van een foto op de voorpagina en daar ook de kop-in-hoofdletters ‘Twente uitzinnig’. Wij hielden het in de lichtbalk op de voorpagina op het wat plechtiger ‘vreugdetranen’.

Pieter Gerritsen, Moergestel

Na kennisneming van de interventie van de heer Sauer wilde ik in een eerste opwelling mijn abonnement opzeggen. Ik ben hierop teruggekomen, maar blijf het onjuist vinden dat aan redactionele verantwoordelijkheden getornd wordt.

Jullie zijn het die in de loop der tijd de kwaliteit van de krant op peil gebracht en gehouden hebben. Mocht in de naaste toekomst blijken, dat de benadering van nieuws duidelijk gaat wijzigen, dan vrees ik alsnog te moeten afhaken en een ‘krantenloos’ burger te worden vanwege gebrek aan alternatieven. Erop vertrouwend dat het niet zover komt, wens ik u sterkte met de nieuwe wind, die voorshands uit een verkeerde hoek lijkt te waaien.

Harm Barteling, Antwerpen

De krant antwoordt:

De bijdragen die de hoofdredacteur, en incidenteel een van haar adjuncten, in deze rubriek de afgelopen jaren schreef, werden zeer gewaardeerd door lezers, dat is duidelijk. Ze bieden inzicht in de praktische afwegingen die op de redactie worden gemaakt, en in de ambachtelijke normen die wij daarbij hanteren. De hoofdredactie zal deze rubriek dan ook zeker voortzetten met dat doel voor ogen: de band met onze lezers sterk houden, door beslissingen en keuzen die de krant maakt te verduidelijken wanneer lezers daarom vragen.

Een aantal lezers was dermate verontrust over de gebeurtenissen van de afgelopen week bij deze krant dat zij hebben overwogen hun relatie met NRC Handelsblad te beëindigen. Gelukkig zegt de lezer er bij dat hij dat „in een eerste opwelling” overwoog en de daad niet bij het woord heeft gevoegd. Onze lezers zijn kostbaar. De term ‘krantenloze burgers’ is trouwens een vondst, en voor ons natuurlijk een innerlijke tegenspraak. NRC Handelsblad wil juist de krant zijn voor geïnteresseerde en betrokken burgers, en niet alleen voor consumenten van nieuws. Die laatsten worden tegenwoordig op allerlei manieren bediend, van gratis tabloids tot getwitterde mededelingen – soms zelfs afkomstig van een bewindsman die kennelijk (iets) tijd over heeft. Ons gaat het om lezers die zelf willen denken (onze reclameleus is dan ook zó te lezen: ‘ik denk…’, dus ik lees NRC), op basis van hoogwaardige journalistiek, met een grote belangstelling voor alles wat er in Nederland gebeurt, maar ook een nadrukkelijk internationale blik. En die inzet is onverminderd na deze bizarre en roerige week, waarin een conflict binnen de directie van NRC Media bv over de journalistieke eindverantwoordelijkheid voor publicaties op een dramatische manier tot uitbarsting kwam.

In dat conflict steunden wij de hoofdredacteur. De oplossing die onze eigenaren hebben gekozen, betreuren wij zeer. Op de redactie leeft het gevoel dat hier een olifant door de porseleinkast is gegaan. Ons hoofdartikel van afgelopen woensdag (te vinden op de site nrc.nl) laat er echter ook geen twijfel over bestaan dat wij de krant blijven maken volgens dezelfde liberale principes en met dezelfde ambachtelijke regels als altijd. Dat gaan we ook de komende tijd laten zien.

Sjoerd de Jong
Plv. hoofdredacteur
Nieuwe kwesties, voorzien van naam en woonplaats, naar lezerschrijft@nrc.nl

R. Kruisdijk
Amsterdam

2. Ik wil jullie feliciteren met het idee om schrijvers politici te laten volgen. Franca Treur en P.F. Thomése – geweldig. Ga hier aub mee door. Het is een geniaal idee en format. Het is het eerste wat ik lees.

Matthijs Kort
Marken

3. Naar aanleiding van Thomése een citaat uit Goethe: „Ein Kerl den alle Menschen hassen, der Muss was sein”. Wat stelt Thomése dan wel voor, die veilig meekweelt in het grote koor der haters? Ik begrijp volstrekt niet dat uw blad, dat ik al meer dan een halve eeuw met genoegen lees, deze quasi-literaire opstelletjes publiceert. En dat nog wel op de voorpagina. Mijn vrouw is het er niet mee eens, anders zou ik mijn abonnement opzeggen. Als u het aandurft, kunt u dit mailtje gerust afdrukken. Maar dan ook graag op de voorpagina.

M. Looij
Almelo

De krant antwoordt:
Politiek is ook theater. Historici en journalisten kunnen soms een blik werpen achter de coulissen, maar het publiek ziet vooral de acteurs op het podium. Grote Britse kranten nemen dat vanouds letterlijk: de politieke sketch die ze dagelijks publiceren is eigenlijk een toneelrecensie. De sketch writer kijkt naar politici alsof het acteurs zijn en bespreekt hun rol en hun acteerprestatie. Charles Dickens geldt als de grondlegger van het genre, waarmee hij, zo schreef hij in 1839, geen politiek wilde bedrijven, wel „some amusement” wilde opwekken.

Iets dergelijks beoogt de serie ‘Uit de stolp’, waarin Nederlandse literaire auteurs een week lang een politicus observeren, zo mogelijk live. Franca Treur (Dorsvloer vol confetti) bracht een week door met demissionair premier Balkenende. En P.F. Thomése (J. Kessels: The Novel) probeerde de kern te benoemen van PVV-leider Geert Wilders.

Natuurlijk is de voorpagina er in de eerste plaats voor het belangrijkste nieuws en achtergronden. Maar de krant wil op die plek soms ook nadrukkelijk ruimte maken voor een ander geluid of genre dat buiten geijkte journalistieke categorieën valt. Dat kan, zo hopen we, het blikveld van de lezer verruimen. Zo schreef Franca Treur zes subtiele minireportages, letterlijk aan Balkenendes zijde, van Brussel tot de Maasvlakte. En zo werd de deels zelfgekozen, deels door beveiliging afgedwongen onzichtbaarheid de rode draad van Thoméses Wilders-portret-in-afleveringen.

Hoewel Thomése slechts bij één optreden van Wilders aanwezig was, tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer, slaagde hij er toch in dicht bij hem in de buurt te komen. Met zijn pen.

Politici bekleden een openbaar ambt. Maar in deze serie steken schrijvers ook in het openbaar hun nek uit. De titel ‘Uit de stolp’ slaat dus niet alleen op de spreekwoordelijke Haagse kaasstolp. Ik zie uit naar de derde auteur in deze serie. Vanaf maandag schaduwt Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen) PvdA-lijsttrekker Job Cohen.

Birgit Donker
Hoofdredacteur

W. van den Heuvell
Laag-Soeren

De krant antwoordt:
De laatste jaren maken we steeds meer gebruik van wat wij op de redactie infographics noemen: een combinatie van beeld en tekst waarin beknopt informatie wordt weergegeven. Sommige informatie, bijvoorbeeld een complexe redenering of een historisch overzicht, laat zich beter presenteren in de vorm van grafieken, kaarten, schema’s of tabellen dan in enkel woorden. We weten uit onderzoek dat infographics de attentiewaarde van een krantenartikel aanmerkelijk verhogen: 85 procent van de lezers bekijkt ze.

De infographics worden gemaakt in de studio van NRC, door gespecialiseerde redacteuren, meestal op basis van informatie die wordt aangeleverd door de auteur van het artikel. De studioredacteuren vertalen feiten en cijfers in voor iedereen te begrijpen beelden. Zoals afgelopen dinsdag in de kleurrijke grafieken bij het verhaal over CO2-uitstoot nu en in 2050.

Soms gaat het mis, en wordt een grafiek ingewikkelder dan een stuk tekst zou zijn. Zoals de graphic die wij op 23 maart presenteerden naar aanleiding van mogelijke regeringscoalities op basis van de huidige peilingen. Daar hadden we beter kunnen volstaan met de woorden: coalitievorming in Nederland is moeilijk.

Terecht wijst de lezer ons erop dat we bij het gebruik van deze journalistieke elementen zorgvuldig moeten omspringen met kleur. Grafieken, schema’s en tabellen zijn  bedoeld om informatie op heldere wijze te presenteren, en zeker niet om er voor kleurenblinde lezers een zoekplaatje van te maken.

Maar we kunnen niet zonder die kleuren, omdat in die grafieken en tabellen verschillen moeten worden aangegeven. Het gebruik van arcering of bolletjes, die we vroeger in de zwart-wit krant hanteerden, maakt een grafiek rommelig en daardoor weer minder goed leesbaar.

Bij de presentatie van grafieken om de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart weer te geven, gebruikten we liefst zestien verschillende kleurschakeringen.

Om te testen of deze ook voor kleurenblinde lezers nog te onderscheiden zijn, leggen we bij twijfel een grafiek voor aan een van onze redacteuren die zelf kleurenblind is. De opmerkingen van deze redacteur hebben geleid tot een aantal richtlijnen met betrekking tot kleurgebruik, zoals het vermijden van het gebruik van rood en groen in één kaart of het gebruik van lichtere en donkere tinten van één kleur.

We zijn ons ervan bewust dat er verschillende soorten kleurenblindheid bestaan, dus het voorleggen aan één kleurenblinde redacteur is niet een waterdichte test. Naar aanleiding van deze lezersbrief zullen we dan ook opnieuw de richtlijnen bekijken en nog zorgvuldiger letten op kleurgebruik in grafieken.

Birgit Donker
Hoofdredacteur

Het betreft hier in mijn ogen geen blasfemie, maar een stuitend gebrek aan stijl. Met welke groep lezers moest hier worden afgerekend: de tienduizenden buitenkerkelijke passiegangers van de afgelopen week? Ook een symbool kan respect verdienen in een liberale krant.

A.G. van Melle
Amstelveen

De krant antwoordt:

Op vrijdag 2 april waren Fokke & Sukke twee Romeinen die tegen Pontius Pilatus zeiden dat het hun wel „een goede vrijdag” leek „om die knakker aan het kruis te hangen”. Die cartoon leverde ruim tien boze brieven op (plus enkele enthousiaste).

Vooropgesteld zij dat noch de redactie, noch de makers van Fokke & Sukke er op uit zijn iemand te kwetsen. Maar dat er over ‘heilige dingen’ geen grappen mogen worden gemaakt, vinden we een onhoudbare stelling. In de kunsten, en in de filosofie bestaan zeer oude tradities van het op de hak nemen van wat door sommigen als heilig wordt beschouwd.

Om een recentere vergelijking te maken: de film Life of Brian is een scherpe, en knappe, satire op het leven van Jezus, gemaakt door het Monty Python-team. Deze cartoon past in die traditie. Het is een uitnodiging van de tekenaars om het vertrouwde perspectief even te verlaten.

Toegegeven, het land van Private Eye en Spitting Image gaat vanouds wel relaxter om met satire. „Als iedereen een mikpunt voor satire is, wordt dat door niemand als een belediging ervaren”, schreef Jonathan Swift, de auteur van Gulliver’s Travels al in 1704.

Deze krant schenkt overwegend serieuze aandacht aan maatschappelijke verschijnselen, inclusief het geloof. Maar in sommige hoekjes van de krant mogen columnisten of tekenaars vanouds in volledige vrijheid juist de spot drijven met goede smaak, clichés, gevestigde opinies en politieke correctheid. Dat kenmerkt ons als liberale, seculiere krant.

Het doel daarvan is natuurlijk niet om te kwetsen. Het gaat er juist meestal om een kwestie scherper uit te lichten, en de lezer te dwingen tot nadenken. In dit geval gaat het overigens niet om een ‘kwestie’ maar een onschuldige woordspeling op de uitdrukking ‘Goede Vrijdag’. En de term ‘die knakker’ laat vooral zien hoe de Romeinen over Jezus kunnen hebben gedacht en gesproken.

Dat is een van de handelsmerken van Fokke & Sukke: je verplaatsen in een mens of instantie, naar aanleiding van het nieuws en dan consequent dóórdenken. Voor deze krant is het bieden van zo’n vrijplaats uiteindelijk belangrijker dan het risico dat sommige lezers zich daaraan zouden kunnen storen.

Ook de lezer met affiniteit voor religie kan zo’n afweging maken. Naast de scherts van Fokke & Sukke staan inderdaad twee serieuze recensies van uitvoeringen van Bachs Johannes Passion. De enthousiaste passiegangers, kerkelijk of niet, over wie de lezer schrijft, nemen we dus zeker serieus. Satire kan net zo serieus zijn. Of vrijblijvend. Die keuze is altijd aan de lezer en ook dat maakt satire de moeite waard.

Birgit Donker
Hoofdredacteur