Huisbezoek in de frontlijn
Twee jaar geleden bestempelde de Ombudsman van Amsterdam de huisbezoeken van de gemeentelijke Dienst Werk en Inkomen (DWI) bij alle nieuwe bijstandsaanvragers tot niet behoorlijk. Dat gold voor zowel de informatieverstrekking over deze aanpak als de werkwijze tijdens de bezoeken als om de besluitvorming op basis daarvan. Alles bij elkaar werden in anderhalf jaar tijd circa 16.000 huisbezoeken afgelegd hetgeen resulteerde in het beëindigen van circa 2.000 uitkeringen. De verantwoordelijke wethouder Aboutaleb liet vóór het ombudsrapport al weten dat hij bij de toenmalige staatssecretaris van Sociale Zaken zou aandringen op een wettelijk verbod op huisbezoeken te weigeren.
Vorig jaar verbood de rechter in Den Haag de Sociale Verzekeringsbank om huisbezoeken, wel of niet aangekondigd, af te leggen indien het gaat om personen ten aanzien van wie geen aanwijzing bestaat dat zij misbruik maken van de AOW. Dit was voor de inmiddels zelf tot staatssecretaris benoemde Aboutaleb aanleiding te zeggen dat hij dacht over ‘nadere regelgeving’.
Eind vorig jaar kwam de Ombudsman van Rotterdam met scherpe kritiek op de breed samengestelde ‘interventieteams’ (soms wel twaalf controleurs in een woning) die per jaar 25.000 huisbezoeken afwerken. Het gemeentebestuur liet weten er niet over te piekeren de aanpak serieus aan te passen. Staatssecretaris Aboutaleb werkt inmiddels aan een wetswijziging om huisbezoek te vergemakkelijken, zei hij begin deze maand in de Tweede kamer.
Dit reactiepatroon past bij de allergie van politici voor onwelgevallige uitspraken door onafhankelijke instanties. In plaats van signalen van arbiters ter harte te nemen, wordt er meteen geroepen dat de doelpalen moeten worden verzet.
Is het echt nodig de wet op het huisbezoek te verruimen? Het gaat per slot van rekening om een inbreuk op de rechten van de mens: „My home is my castle; the rain may enter it, the King of England may not enter it”.
Het kan nodig zijn dat de sociale zekerheid mag wat de koning van Engeland niet werd toegestaan. De Nederlandse rechtspraak erkent al jaren huisbezoeken als een „noodzakelijk en adequaat controle-instrument”. Maar dan wél met minimale waarborgen voor de persoonlijke levenssfeer en een eerlijke behandeling, zoals vereist door het Europees verdrag voor de mensenrechten.
De hoogste bestuursrechter zei een jaar geleden dat het enkele feit dat een bijstandscliënt valt onder een risicoprofiel, geen redelijke grond vormt voor een huisbezoek zonder toestemming. Het betrof een bijstandsmoeder die met haar kinderen inwoonde bij haar ouders (risicogroep ‘inwonende bijstandscliënten’). Zij had desgevraagd op het stadhuis een aantal bescheiden overgelegd maar weigerde huisbezoek. Dat is het (huis)recht van iedere bijstandscliënt en kan alleen gevolgen hebben als de overheid gerichte aanwijzingen voor twijfel heeft. Het opstellen van risicoprofielen is tegenwoordig populair in de fraudebestrijding. Met name creditcardmaatschappijen hebben er ervaring mee. Maar ze blijven toch voornamelijk een kwestie van statistische verbanden. Daarom kan een profiel niet automatisch op een individuele persoon worden toegepast.
In Rotterdam is blijkens het ombudsrapport wel wat meer mis. Huisbezoek gebeurt op basis van ondoorzichtige gegevensuitwisseling tussen allerlei instanties. Deze beperken zich niet tot gerichte controle maar maken van de gelegenheid gebruik rond te snuffelen. Burgers voelen zich overrompeld en geïntimideerd. De Ombudsman vindt dat Rotterdam misbruik maakt van de juridische ‘achterlijkheid’ van zijn inwoners, die hun rechtspositie niet kennen. Ingediende klachten verzanden te vaak.
Het NJCM Bulletin (tijdschrift voor mensenrechten) hekelt in een commentaar de ‘frontlijnfilosofie’ achter de interventieteams. Volgens het Bulletin neemt het parlement te makkelijk genoegen met de verzekering dat ruime wettelijke controlebevoegdheden in de praktijk wel met inachtneming van maatstaven van noodzakelijkheid en proportionaliteit worden toegepast. Het Europese mensenrechtenverdrag geldt echter niet alleen voor de uitvoerders maar ook voor degenen die de regels opstellen.
Vorig jaar mei floot de bestuursrechter een interventieteam uit Zeist terug, dat de harde kern van overlastgevende jongeren in Zeist had aangepakt. De rechter oordeelde dat het protocol voor dit team niet voldeed aan de grondrechten. Dat is een duidelijke waarschuwing aan het adres van staatssecretaris Aboutaleb als hij de wet wil verruimen in plaats van de controlediensten tot de orde roepen.
woensdag 19 maart 2008, 22:33 uur
Huisbezoek in de frontlijn.
Kritiek op vernederende huisbezoeken.
In Amsterdam 16000 huisbezoeken en 2000 uitkeringen gestopt. Dat betekent 15800 vernederende huisbezoeken. Het gefraudeerde bedrag zal w.s. niet de hoogte halen van de witte boordenfraude. Het is een gemakkelijke jacht op misbruik in de armste kringen.
Waarom zijn uitkeringen niet persoonsgebonden inplaats van situatie-gebonden?
Wat de controle op de AOW betreft, die staat volgens mij, helemaal buiten de realiteit. Rondkomen van een AOW is al een moeilijke opgave.
Als echtpaar krijg je niet een dubbele éénspersoons AOW, neen je wordt gekort omdat je samen voordelig kunt inkopen en maar één huis hoeft te huren.
Wanneer de AOW persoonsgebonden was dan kon je zomaar bij een ander oud mens, een zus, een vriendin of een zorgbehoeftige zwager gaan wonen!
Misschien wel erg waardevol in een tijd met veel tachtig-plussers.
Mag het opgeven van je vrijheid iets opbrengen?
En inderdaad samen één huursom betalen is een voordeel, maar er komt ook een huis vrij.
Een groot goed in 2008.
G.Santing
vrijdag 28 november 2008, 3:13 uur
[...] U was het wellicht al vergeten, maar in Rotterdam doet de overheid via interventieteams zo’n 25.000 niet aangekondigde huisbezoeken per jaar. En de burger heeft niets te vrezen als die niets te verbergen heeft. Men komt immers om [...]
maandag 6 april 2009, 16:05 uur
De laatste schrijver is duidelijk een product van e oeroude en oerfoute Calvinistische gedachte “als je niets te verbergen heb kun je rustig meewerken”.
Het is uiteraard andersom, “als de overheid mij nergens van verdenkt, heeft men mij met rust te laten”. De lukrake steekproefsgewijze huisbezoeken bij mensen om geen andere reden dan dat men een uitkering of pensioen ontvangt, zijn uiteraard, zonder enige twijfel ronduit verachtelijk. Een beetje bananenrepubliek zou zich ervoor schamen maar diverse bewindslieden hebben alleen oog voor de almachtige Euro. Zij vergeten echter dat zij staatslieden zijn en geen managers. De Staat der Nederlanden B.V. bestaat niet en dus hoeft er ook gen winst te worden gemaakt.
Dat zekerheidsfraude te vuur en te zwaard moet worden bestreden lijdt geen twijfel, en ik beweer zeker niet dat controle niet wenselijk of niet noodzakelijk is. Integendeel zelfs, de overheid heeft de afgelopen dertig jaar echter op zijn handen gezeten waar het controle betreft en probeert via draconische middelen als in Rotterdam, die élke wettelijke grondslag (in formele én materiële zin) ontberen en waarbij fundamentele grondrechten met voeten worden getreden in een paar jaar tijd dat verzuim ongedaan te maken.
Als klassiek liberaal heb ik hoe dan ook mijn bedenkingen bij het huidige systeem van sociale zekerheid, als advocaat ben ik voorts realistisch en cynisch genoeg om te weten dat fraude op grote schaal plaatsvindt en een grote kostenpost oplevert voor de overheid.
Dat betekent evenwel niet dat, wil men in ieder geval met enige geloofwaardigheid vol kunnen houden dat Nederland niet is verworden tot bananenrepubliek dat ambtenaren op eigen gezag, zonder wettelijke grondslag of rechterlijke ruggespraak en last op ernstige en vergaande mate inbreuk mag maken op rechten van burgers.
Laten we niet vergeten, geroepen wordt dat wel in 10% van de huisbezoeken sprake blijkt te zijn van fraude. Dat houdt in dat in 90% dit niet het geval is!!! Dat is een te grote wanverhouding.
De ombudsman vroeg zich terecht af of men ook zo onverschillig tegenover deze praktijken zou staan als het zou gaan om de meer gestelde burger. Hij dacht van niet. Ik ben bang dat de Nederlandse burger angstwekkend kort van memorie is waar het de gevaren van een al te gemakkelijke aantasting van mans rechten betreft.
Preventieve fouillering? Laat maar toe! Voortdurend cameratoezicht? Laat maar toe! Onaangekondigde huisbezoeken zonder verdenking? Laat maar toe!
Men zou er goed aan doen te onthouden dat grondrechten niet vooral lastig zijn als men de “boeven wil pakken”, maar vooral dienen om de burger tegen de willekeur van de burger te beschermen.
Ik denk – en hoop, doch vrees het ergste – dat wanneer de politie willekeurig bij mensen huiszoekingen zou doen, men daar wel problemen, zouden hebben. Als men, en ook de laatste schrijver daar níet mee zit, zou ik zeggen, laat de overheid vooral toe. Maar koester dan niet de illusie dat we nog in een rechtsstaat leven.