Bijltjesdag en zelfkritiek

De Duitse president Horst Köhler bepleit deze week wat meer zelfkritiek onder bankiers: „Mensen die zeggen, ja, we hebben het een en ander verkeerd gedaan en daar nemen we onze verantwoordelijkheid voor.” Köhler verlangt een „herontdekking van de ethiek”, want er was „veel onoplettendheid, zelfgenoegzaamheid, cynisme” in de bancaire wereld – vooral de Angelsaksisch georiënteerde wereld.

Köhler heeft een lange loopbaan achter de rug als bankier en politiek bestuurder, van 2000 tot 2004 was hij directeur van het Internationaal Monetair Fonds, hij was een sleutelfiguur achter de Monetaire Unie en het Verdrag van Maastricht, en jaren voorzitter van de Duitse spaarkassen.

Een gejuridiseerde samenleving maakt het door hem bepleite type zelfreiniging niet gemakkelijk. Neem bijvoorbeeld de getuigenis van Richard Fuld. Hij was tot voor kort de baas van Lehman Brothers, de inmiddels failliete investeringsbank. Vorige week moest hij opdraven voor het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Hij zat daar, in de woorden van een van de parlementariërs, als ‘de schurk van de dag’ en mocht uitleggen waarom hij een paar uren vóór binnenkomst van de curator nog vlug even een collega 20 miljoen dollar wilde uitbetalen (Fuld: „Passend voor zoveel jaren van hard werk”) en of zijn laatste eigen bonus van 52 miljoen dollar achteraf niet wat veel was. Fuld gaf geen krimp, vertelde hoe „deze pijn mij de rest van mijn leven zal vergezellen” en hield bovendien vol dat al zijn handelingen „zowel behoedzaam als passend” waren geweest.

Wat kon hij anders? Een leger advocaten stond in Capitol Hill gereed om voor alle mogelijke partijen op deze prooi te duiken. Elke verspreking had hem in het persoonlijk bankroet geduwd, wellicht in het cachot. Fuld was duidelijk getraind door zijn eigen advocaten en hij trok een ferm gezicht bij het uitspreken van de woorden: prudent and appropriate.

Tussen de wereld van Fuld en het verlangen naar zelfkritiek en nieuwe ethiek gaapt nog een enorm gat. Het zijn twee totaal verschillende werelden. Fuld was ooit goed voor 1 miljard dollar, nu hooguit voor 100 miljoen, hij heeft al een deel van zijn kunstcollectie moeten verkopen, ziet zijn leven instorten en probeert te midden van de haaien in een gejuridiseerde wereld het vege lijf te redden. Zelfkritiek, excuses, een nieuwe ethiek – daar is tijd voor nodig, afstand waarschijnlijk ook.

De improvisaties van de laatste weken illustreren dat zo aardig. Nog geen maand geleden kwam de Amerikaanse minister van Financiën met dat 700 miljard reddingsplan. Het voorzag in opkopen van besmette leningen via een veilingensysteem. Dan zouden banken hun vrijheid van handelen terugkrijgen. Het waren de Democraten in het Huis van Afgevaardigden die de minister ook nog een mogelijkheid om aandelen te kopen in banken als optie door de strot duwden. De minister voelde er niets voor, vond het een slecht idee: te Europees, te veel socialisme, slecht voor een renaissance van de markt.

Totdat de tot voor kort gelukloze Britse premier Gordon Brown precies die stap zette. De algemene wijsheid van dit moment leert dat het de verstandigste stap is om het schip vlot te trekken. En Paulson laat nu, vier weken later, weten dankbaar van de eertijds ongewenste mogelijkheid gebruik te zullen maken die een paar Democraten hem met hun aanvulling op de wet hadden gegeven. Hij gaat met het geld waarschijnlijk ook deelnemen in het aandelenkapitaal van financiële instellingen. Weliswaar zal de Amerikaanse staat aandelen zonder stemrecht kopen, en Paulson zal zich ook niet bemoeien met salarissen en afvloeiingsregelingen van managers – maar toch illustreert het een overigens bewonderenswaardig talent tot flexibiliteit en daadkrachtig bijsturen als een vorig recept niet blijkt te werken. En wie weet, zijn die dingen over drie weken ook weer anders.

Met andere woorden: als het stof straks is gaan liggen, kan er een einde zijn gekomen aan allerlei stelligheden van gisteren en vandaag. Niet met voorbedachten rade maar simpelweg als uitkomst van krachtig en naar bevind van zaken handelen, zowel aan deze als aan de andere kant van de oceaan.

Maar ook al is de hele afloop niet bekend, het laat een behoefte aan schuld en boete onverlet, want mensen zijn boos. De Duitse minister van Financiën werd de laatste dagen bekritiseerd, omdat hij openlijk verwijten had gemaakt. Nou is Peer Steinbrück normaliter een heel redelijk mens, maar hij had even genoeg van Angelsaksisch bankieren en van Georg Funk. Diezelfde Funk was de baas van de Hypo Real Bank, had vorig jaar nog veel lesjes Angelsaksisch bankieren paraat gehad voor zijn al te suffige landgenoten, had een zakelijk oog voor belastingparadijzen. En nu stond diezelfde Funk bij de minister om snel een gat van 15 miljard bij zijn bank te vullen en dat gat bleek drie dagen later trouwens ook nog 35 miljard groter te zijn.

En toen Peer Steinbrück tot twee keer toe met het geld (van de Duitse belastingbetaler) over de brug kwam, kreeg hij per kerende post ook nog een aanklacht van Georg Funk aan zijn broek, omdat de minister zich voor de microfoon van verkeerde terminologie had bediend. Daarop was Peer Steinbrück even ontploft, zijn „nekharen waren overeind gaan staan” .

Georg Funk is inmiddels exit – ook zo’n geschikte kandidaat voor bijltjesdag met bankiers. Wijzer wordt niemand ervan, maar een andere uitlaatklep voor een boze middenklasse is er nog even niet.


Dit bericht heeft 4 reacties op “Bijltjesdag en zelfkritiek”

  1. Frank Lenssen zegt:

    Ik ben heel blij dat een deskundige, Ben Knapen, ons op de hoogte houdt van wat er in Duitsland op dit gebied gebeurt. Ikzelf kijk trouw naar de relevante TV-rubrieken (Anne Will, Monitor, Toll!, Tagesthemen, Berlin Direkt, en af en toe Maischberger, Beckmann, enzovoorts – trouwens: iedereen die nog steeds denkt dat Duitsers geen humor hebben moet eens naar Schmidt & Pocher kijken, donderdagen) en het is prima dat iedereen die die tijd niet heeft, of de taal niet machtig is, alsnog door Knapen bijgepraat wordt.
    Want wat lieden als ex-minister Grasser (Oostenrijk), ‘Betriebsberater’ Roland Berger (een schatrijk consultant en apologeet van het neoliberale model) en voornoemde heer Funk te berde durven te brengen, dat tart iedere beschrijving en overstijgt het bevattingsvermogen van iedereen die modaal of minder verdient.

  2. Bankencrisis » Bijltjesdag en zelfkritiek zegt:

    [...] Lees de hele column van Ben Knapen via deze link. [...]

  3. s'ace - cees de groot zegt:

    ha Ben,

    eerder deelden wij de besognes die Ode op een Treaty te NoorDwijk aan Zee bemiddelde tussen zo’n 40 celebreties en 122 gewone lezers met interesse te gaan Denken (hoe doe je dat?) over “naar een economie waar iedereen telt” … meetelt voor de hogere heren en vaklieden van enige signat’uur …

    “zelfkritiek” is een woord dat ik wel als meststof zie in een ander woord: egolutie …

    de evolutie van de menszelf … in communicatie verkerende met zijn medemens … zoals hij die de zon onder ziet gaan zich verenigd weet met wie de zon ziet opkomen …

    een mooi gegeven voor de eco-cratie ~om via een bruggetje de economie met de ecologie te verenigen … ooit gedaan via een bekende van ons (?) verondersteld, ene abraham – die vast wel een idee heeft hoe je de mosterd ergens bekomt …

    meld je eens op het adres dat je verder helpt – serendipiëtaal gezien?

    groet, cees ~ ook aan onze lezers vanzelf :: met nuance

  4. Martinus zegt:

    Bankmanagers zijn schurken. OK. Dat weten we nu. Maar waarom laten we de politici stelselmatig buiten schot?

    Want laten we er geen doekjes om winden; na het succes dat Ierland boekte met het snel laten groeien van de welvaart via het uit de hand laten lopen van de vastgoedprijzen, werd het voor veel landen een voorbeeld om vooral te volgen. ( o.a. United Kingdom; Spanje; Portugal;Nederland)
    Aflossingsvrije hypotheken en overwaarde als beleenbaar object (in Nederland zelfs gesteund door een hypotheekaftrek!)bleken voor vrijwel ieder land een te grote verlokking.

    Want het werkte, omdat de huizenbezitter met overwaarde een SUPERCONSUMENT bleek te zijn.
    Huisverbouwingsprogramma´s en tuinprogramma´s werden dagelijkse verleidingskost.

    Dat bankmanagers daar persoonlijk misbruik van maakten, dat heeft deze kredietcrisis pijnlijk duidelijk gemaakt. Maar de context kwam van de politiek en die zitten als brave kinderen mee te zingen in het koor der gevallenen.
    Voor mij mogen politici ook wel eens bij zichzelf te raden gaan.

Reageren op dit bericht is niet meer mogelijk.