*

Kleine Wetenschap :: nrc.nl

Hard werken en een beetje geluk

Dr. Zeepaard leest soms een boek. Deze keer was dat Hoe kom je erop?, over de uitvinding van… ja van alles eigenlijk. Van spijkerbroek en slagroom tot superwaterpistool. Van ballon tot blindenschrift.

hartogenhartog

Blindenschrift heet ook wel braille. De Fransman Louis Braille leefde ongeveer twee eeuwen geleden. Toen hij drie jaar oud was, raakte hij blind door een ongeluk in de werkplaats van zijn vader. Later kwam hij terecht in een speciaal blindeninstituut. Daar werkten de leraren aan een soort puntjesschrift, dat een soldaat had bedacht om in het donker te kunnen schrijven. Het idee was goed, maar het systeem was onhandig.

Dus ging Louis ermee aan de slag, toen hij 14 jaar oud was. Hij bedacht voor elke letter een paar puntjes, die blinden met hun vingertoppen kunnen voelen. Na twee jaar was Louis Braille klaar met het schrift dat naar hem is genoemd. Dankzij Braille kunnen blinden met hun vingers lezen. Lees verder »

Hoe herken je een mannetjesvlieg?

Beste en lieve Dr. Zeepaard, Hoe kun je zien of het een vrouwtjesvlieg is of een mannetjesvlieg. Ik denk dat ik het weet van een mug: een vrouwtje is groter dan een mannetje. En het vrouwtje steekt. Klopt dat? Dat schreef  Olivier Meulenbroek (5 jaar).

Ja! Dat van die muggensteken klopt. Vrouwtjesmuggen hebben voedzaam bloed nodig om eieren te leggen. Mannetjes prikken geen mensen, alleen planten. Ze zuigen het sap op. Dus als je geprikt wordt door een mug, weet je: dat is een vrouwtje. Lees verder »

Een schildpad met een supertong

Een oor is om mee te luisteren, een voet om mee te lopen en een long om mee te ademen. De meeste ledematen, organen en andere onderdelen van mensen hebben maar één doel, één functie.  En zo is het ook bij de dieren. Maar sommige onderdelen hebben meer dan een enkele functie. Olifanten kunnen met hun slagtanden bijvoorbeeld bast van de boom strippen om op te eten, maar bij het  knokken met andere olifanten komen die tanden ook goed van pas.  Dolfijnen gebruiken hun ‘stem’ om met elkaar te praten en om vissen mee op te sporen. Biologen hebben nu uitgevonden dat ook een Amerikaanse schildpadsoort (de zoetwaterschildpad Sternotherus odoratus) een onderdeel heeft dat hij gebruikt voor heel verschillende dingen: zijn tong. Ze spreken over een ‘supertong’.

schildpad

Het was die onderzoekers al opgevallen dat dit slome reptiel heel lang onder water kon blijven. Hoe kon hij dat? Lees verder »

Dr. Zeepaard maakt lipgloss

In de zomer op het strand krijgen mensen vaak droge velletjes op hun lippen. Dr. Zeepaard weet er wel wat op. Lipgloss. Dat kun je zelf maken.

lipgloss

Wat heb je nodig?
Amandelolie (slaolie mag ook), frambozen, honing, vaseline, een theelepel, een eetlepel, een magnetronschaaltje, een theezeefje, een schoon potje met deksel, een magnetron en ovenwanten.

Wat moet je doen? Lees verder »

Waarom moet ik gapen?

Hallo Dr. Zeepaard, Laatst zat ik in de auto met mijn vader toen ik opeens moest gapen. Dat schrijft Elsa van Evert (11 jaar). Maar waarom moeten mensen gapen als ze moe zijn, vraagt ze zich af.

Gapen is iets laten zien van  jezelf. Je zat daar te gapen om de anderen in de auto te laten merken dat je slaperig was en ontspannen. Ook al wisten ze dat waarschijnlijk allang. Want gapen doe  je  automatisch. Wie gaapt laat onbedwingbaar zien: ‘ik ben even aan het wegzakken, sorry’. Het gaat zo automatisch dat je het zelfs doet als je alleen bent. Dan laat je het eigenlijk aan jezelf zien. ‘Ik moet naar bed!’ Lees verder »

Regenbuien uit de ruimte

SPACE-STAR-FACTORIESOei, wat zijn deze kamers donker. Alleen de gloeiende lijnen op de muren geven een beetje licht. Het lijkt wel een vreemd ruimteschip.

“Dat klopt”, zegt Gary Sheikkariem van het Universiteitsmuseum in Utrecht. “Op deze tentoonstelling ben je Master of the Universe, een ontdekkingsreiziger in het heelal.”

Gary neemt Dr. Zeepaard mee naar het gekste voorwerp in de donkere kamers: een bedstee, maar dan anders. Voorzichtig gaat Dr. Zeepaard liggen op het oranje leer dat om het matras is getrokken. Boven zijn hoofd schieten plaatjes voorbij. Een zware ster die tijdens een supernova-explosie uit elkaar klapt, een zwart gat dat sterren opslokt…

Lees verder »

Pythonmoeder rilt eieren warm

Geduldig en stil broedt een pythonvrouwtje op haar eieren in het verlaten, donkere hol van een aardvarken in een Afrikaans oerwoud. Of open en bloot in de dierentuin, terwijl kinderen bonzen op het raam en hun ijsjes eraan afvegen. Maakt niet uit, de wurgslang trekt zich er niets van aan, ze is een toegewijd moeder.

python

Nu alleen nog van eieren, maar stil en geduldig is ze dat aan het veranderen – als een eend op het nest. Alleen is de pythonmoeder zelf het nest. Ze windt zich om haar eieren heen en vormt zo een kom waar de eieren in liggen.

Zelf is het reuzenreptiel altijd op omgevingstemperatuur. Ze is ‘koudbloedig’, geen warme vogel. Hoe kan ze dan toch broeden? Lees verder »

Dr. Zeepaard kan touwklimmen

Deze week klimt je eigen zeepaard langs twee trektouwtjes omhoog. Het ziet er geheimzinnig uit.

klimpaard

Wat heb je nodig?

Een stuk  karton, potloden, een rietje,  een halve meter touw, plakband, twee moeren of stukjes klei en een spijker in de muur. (Als je geen spijker in de muur kunt vinden, dan  kun je ook een kapstok  of  deurklink gebruiken.) Lees verder »

Wie wil er een krekelkroket?

Als je chocola eet of pindakaas, of als je vruchtensap drinkt, dan kan daar best een restje insecten in zitten. Elk jaar krijg je zo bijna een pond insecten binnen, schatten deskundigen. En misschien moeten we nog wel veel meer insecten gaan eten.

Drie meelwormenhapjes zijn er bedacht. Aan de zoete koekjes geven de meelwormen een nootachtige smaak. In de hartige hapjes vervangen ze pijnboompitten en zorgen ze voor een bite.

bugsinthepicture1

Foto: Hans Smid / Bugsinthepicture.com

Meelwormen zijn larven van meelkevers. Tot nu toe werden ze vooral gekweekt voor dierentuinen: voor de vissen, reptielen en stokstaartjes. Maar Marian Peters van de vereniging van Nederlandse insectenkwekers (Venik) wil ze aan mensen serveren. Lees verder »

Duif met lawaaiig verenpak

Het gefluit van vogels klinkt in onze oren heel vriendelijk. Mensen hebben het altijd over het ‘lied’ van de nachtegaal, het ‘gezang’ van de leeuwerik en de merel geeft een ‘ochtendconcert’. Maar voor de nachtegalen, leeuweriken en merels is dit ‘gekwinkeleer’ vloeken, schelden en tieren. Opzouten, inpakken en wegwezen hier, dát zeggen ze eigenlijk tegen hun soortgenoten, in wie ze een dief of een rivaal zien.

kuidfuif

Toch zijn vogels soms aardig voor elkaar. Bijvoorbeeld wanneer ze andere vogels met een alarmkreet waarschuwen voor naderend gevaar. Australische onderzoekers hebben nu uitgevonden dat één vogelsoort geen alarm slaat met zijn keel, maar met speciale veertjes in de vleugels. Lees verder »