De meeste dieren zijn voorspelbaar. Gnoes trekken van noord naar zuid over de Afrikaanse savanne. En weer terug. Spinnen weven webben. Vogels leggen in het voorjaar een ei.

Die voorspelbaarheid maakt dieren ook een beetje saai. Dat ligt ook aan die natuurfilms op de televisie. Daarin rennen altijd maar dezelfde leeuwen achter zebra’s aan of happen die tonijnen weer eens een school sardientjes weg. Leuker wordt het als dieren iets ónvoorspelbaars doen.

Lees verder »

Een oor is om mee te luisteren, een voet om mee te lopen en een long om mee te ademen. De meeste ledematen, organen en andere onderdelen van mensen hebben maar één doel, één functie.  En zo is het ook bij de dieren. Maar sommige onderdelen hebben meer dan een enkele functie. Olifanten kunnen met hun slagtanden bijvoorbeeld bast van de boom strippen om op te eten, maar bij het  knokken met andere olifanten komen die tanden ook goed van pas.  Dolfijnen gebruiken hun ‘stem’ om met elkaar te praten en om vissen mee op te sporen. Biologen hebben nu uitgevonden dat ook een Amerikaanse schildpadsoort (de zoetwaterschildpad Sternotherus odoratus) een onderdeel heeft dat hij gebruikt voor heel verschillende dingen: zijn tong. Ze spreken over een ‘supertong’.

Het was die onderzoekers al opgevallen dat dit slome reptiel heel lang onder water kon blijven. Hoe kon hij dat?

Lees verder »

Het gefluit van vogels klinkt in onze oren heel vriendelijk. Mensen hebben het altijd over het ‘lied’ van de nachtegaal, het ‘gezang’ van de leeuwerik en de merel geeft een ‘ochtendconcert’. Maar voor de nachtegalen, leeuweriken en merels is dit ‘gekwinkeleer’ vloeken, schelden en tieren. Opzouten, inpakken en wegwezen hier, dát zeggen ze eigenlijk tegen hun soortgenoten, in wie ze een dief of een rivaal zien.

Toch zijn vogels soms aardig voor elkaar. Bijvoorbeeld wanneer ze andere vogels met een alarmkreet waarschuwen voor naderend gevaar. Australische onderzoekers hebben nu uitgevonden dat één vogelsoort geen alarm slaat met zijn keel, maar met speciale veertjes in de vleugels.

Lees verder »

Van alle dieren hebben wormen misschien wel het meest laag-bij-de-grondse imago. Mensen zien ze als slijmerige, het daglicht schuwende, willoze schuifelaars die bovendien erg op zichzelf zijn. Het beste wat mensen over wormen kunnen bedenken, is dat je ze goed als aas kunt gebruiken om vissen te vangen.

Daarin hebben mensen groot gelijk – vooral baarzen en palingen laten zich goed met wormen vangen. Maar biologen hebben nu ontdekt dat wormen niet zó asociaal zijn als wordt gedacht. Sterker, ze lijken een soort vergaderingen te beleggen om een toekomstige koers uit te stippelen.

Lees verder »

De spannendste natuurdocumentaires worden niet gemaakt, de mooiste dierenverhalen niet geschreven. Waarom niet? Omdat er nooit filmmakers of schrijvers bij zijn wanneer dieren hun mooiste avonturen beleven. Misschien is er nu, terwijl je dit leest, een titanengevecht gaande tussen een walrusjong en een woeste ijsbeer. Misschien cirkelt nu een reislustige Nederlandse reiger boven de Mount Everest,
’s werelds hoogste berg. Je weet het niet, maar het kan.

Soms is een glimp genoeg om te weten dat een dier een fantastisch avontuur moet hébben beleefd.

Zo troffen Spaanse biologen in de beboste bergen van Catalonië, in het oosten van Spanje, een wolvendrol aan. Daaraan is op het eerste gezicht niets geks, want het aantal wolven in het westen van Spanje is de afgelopen dertig jaar gegroeid. Al zwervend kan er dus best eentje in het oosten terecht zijn gekomen.

Die biologen hebben de poep onder de loep genomen en uit het DNA daarin leidden ze af dat het een wolvin was afkomstig uit… Italië! Nu zijn ook de Italiaanse wolven in aantal gegroeid waardoor ze de grens met Zwitserland en Frankrijk zijn overgestoken. Zo zitten ze in de Franse Alpen, maar dat is nog altijd zevenhonderd kilometer van Spanje.

Pak er maar eens een kaart bij, of beter nog Google Earth, en kijk hoe de wolvin moet hebben gereisd. Door de bergen en bossen van de Provence, over de A51-autobaan van Marseille naar Gap, over de autobaan E15, de Route du Soleil waar in de zomer altijd files vakantiegangers staan. Slechts een klein stukje verder stroomt de brede Rhône, waarover de wolvin moet zijn gezwommen. En dan liggen er nog twee autobanen voordat Catalonië in zicht komt.

Een hordeloop van autobanen en brede rivieren. Precies zo een ligt ook tussen de wolven in Duitsland en het bos bij jou in de buurt. Je weet het niet, maar het kan.

Illustratie Irene Goede

Dit stukje gaat over mieren, maar eerst iets over bommenwerpers. In de oorlog, zeventig jaar geleden, moesten Britse bommenwerpers een Duitse stuwdam bombarderen. Dat zou alleen lukken als ze op precies 18 meter boven het stuwmeer kwamen aanvliegen – dan zou de speciale bom over het water stuiteren en tegen de dam knallen. Daarom plaatsten de piloten twee zoeklichten onder het vliegtuig, eentje onder zijn neus, eentje onder zijn staart.

Lees verder »

Dieren zijn net mensen – en andersom. Zo gunnen hertenmannetjes elkaar in de bronsttijd het licht in de ogen niet, vanwege de vrouwtjes. Spinnen zijn vaak nijdig. En alle dieren zijn liever lui dan moe. Panters en tijgers eten bijvoorbeeld liever eenvoudig te vangen malse, jonge gazellen of herten – en geen taaie oude en zieke dieren zoals ze in natuurfilms altijd beweren. Probeer maar eens om bij alle zeven hoofdzonden – ijdelheid, hebzucht, wellust, jaloezie, vraatzucht, wraak en luiheid – een diersoort te bedenken. Om het ietsje moeilijker te maken mogen de veelvraat en de luiaard niet meedoen.

Lees verder »

Tussen mensen en vissen heerst veel onbegrip. Over en weer. Mensen laten vissen volstrekt koud. Het zijn, in tegenstelling tot bijvoorbeeld dolfijnen, ongezellige dieren. Ze tonen alleen enig enthousiasme voor mensen als ze worden gevoerd, bijvoorbeeld met brood, zoals de karpers in de vijvers van de Efteling. Maar mensen zijn ook laatdunkend over vissen. Ze behandelen ze meestal als voedsel, grondstof voor vissticks, of ze houden ze gevangen in een droevig aquarium, als levend schilderijtje. Mensen vinden vissen gewoon dom. Ze hebben zelfs het gezegde: zo stom als een vis.

Onderzoek heeft uitgewezen dat  mensen daarin geen gelijk hebben. Vissen zijn eigenlijk heel slim. Zo hebben biologen aangetoond dat karpers zich een jaar lang niet wéér aan een hengel laten vangen. Ze hebben dus een goed geheugen.

Lees verder »

Wanneer mannen en vrouwen elkaar leuk vinden, dan komen daar soms kinderen van. Maar meestal niet meteen. Tussen de eerste kennismaking en het maken van kroost zitten meestal romantische etentjes, mooie gesprekken, handjes vasthouden en het oefenen van het kinderen maken.

Dat gaat niet altijd zo. Zeelieden die een dagje in een verre haven zijn, hebben geen tijd voor romantische manieren van ‘versieren’. Die willen meteen oefenen. Wanneer ze van boord gaan, vragen ze elke vrouw: “Zullen we even trainen?” Dat heet de ‘matrozenmethode’. Die werkt. Uit onderzoek blijkt dat gemiddeld één op de honderd meisjes denkt: ach, waarom niet?

Lees verder »

Monsters bestaan niet. Er zijn geen reuzeninktvissen die zeeschepen de diepte in  trekken en er zijn geen weerwolven die baby’s uit kinderwagens roven. En dat nachtelijke gestommel in de bouwval bij jou om de hoek komt niet van spoken – dat zijn gewoon Italiaanse en Poolse krakers.

Dieren weten niet dat monsters niet bestaan. Die gaan altíjd uit van het ergste.  In de dierentuin staan stokstaartjes bijvoorbeeld toch op de uitkijk of er niet een gifslang of een panter aankomt. Dat zit er gewoon in. En zelfs pas  uit het ei gekropen kippenkuikentjes zijn  al bang voor het silhouet van een valk.

Lees verder »