*

Kleine Wetenschap » Frans van der Helm :: nrc.nl

Berichten door Frans van der Helm

Stratenmaker onder water

Geplaatst op 19-06-2010.

Zeehond Henry is blij als hij zijn masker op krijgt. En zijn oordoppen. Aandacht! Spelen! Lekkere  hapjes! De Duitse zeehond doet in zijn dierentuin in Keulen heel graag mee aan onderzoek.

zeehond

Henry vindt het helemaal  niet erg dat hij even blind  en doof is gemaakt. Want met zijn gevoelige  snorrebaard ziet en hoort hij genoeg. En laat hij òns bijzondere dingen zien. Dat  hij aan het water voelt dat  er een lekkere vis zwemt – op hònderd meter afstand. Hij kan zelfs verschil aanwijzen in verre visvormen. Op de tast.

Lees verder »

Pythonmoeder rilt eieren warm

Geplaatst op 22-05-2010.

Geduldig en stil broedt een pythonvrouwtje op haar eieren in het verlaten, donkere hol van een aardvarken in een Afrikaans oerwoud. Of open en bloot in de dierentuin, terwijl kinderen bonzen op het raam en hun ijsjes eraan afvegen. Maakt niet uit, de wurgslang trekt zich er niets van aan, ze is een toegewijd moeder.

python

Nu alleen nog van eieren, maar stil en geduldig is ze dat aan het veranderen – als een eend op het nest. Alleen is de pythonmoeder zelf het nest. Ze windt zich om haar eieren heen en vormt zo een kom waar de eieren in liggen.

Zelf is het reuzenreptiel altijd op omgevingstemperatuur. Ze is ‘koudbloedig’, geen warme vogel. Hoe kan ze dan toch broeden?

Lees verder »

De tirannieke bloedzuiger

Geplaatst op 01-05-2010.

Een bek als een gemeen glurend oog, met daaronder acht flinke tanden… Er is een nieuw dier. Tyrannobdella rex is de naam. De Tirannieke Koning van de Bloedzuigers dus, en die zou graag in je neus leven. Hij werd gevonden door een jong meisje, dat in Peru ging baden in een rivier in regenwoud.

bloedzuiger

Een dokter plukte de bloedzuiger daarna uit haar neus. Hij vond het maar een rare bloedzuiger en stuurde hem op naar een kenner in Noord-Amerika. En ja hoor, een helemaal nieuwe soort. Nou ja, nieuw – oeroud is hij, maar nu pas ontdekt. Hij was er al toen een naamgenoot van hem rondliep, die andere T. rex: Tyrannosaurus rex. Dat is de nu populairste dinosaurus met zijn grote bek en kleine armpjes.

Lees verder »

Au!, denkt de heremietkreeft

Geplaatst op 24-04-2010.

Per ongeluk op een brandende kachel gaan zitten? Het is wel handig als je dat merkt. Ook goed om te weten: je vingers kun je beter niet tussen dichtslaande deuren laten zitten of je door wespen laten steken.

kreeft

Nee, pijn is vervelend, maar ook goed: zij regelt heel veel van ons gedrag. Het zou dus óók handig zijn als dieren pijn voelden, op die punten waarop zij gevoelig zijn. Maar ja, mensen vinden zichzelf al gauw gevoeliger en beter dan dieren. Juist heel knappe mensen hebben daarom vaak gezegd: dieren voelen geen pijn. En toen ze ontdekten dat zelfs vissen pijn voelen, zeiden ze: maar ongewervelde dieren, zoals garnalen en kreeften, voelen geen pijn! Maar dat klopt niet, want heremietkreeften hebben laatst laten zien dat ook zij pijn voelen.

Lees verder »

Ho! Stop! Bijenalarm!

Geplaatst op 06-03-2010.

NRC_060310_bij_web2

Als honingbijen een fijne plek met voedsel gevonden hebben, maken ze thuis een dansje. Ze beelden daarmee in een codetaal uit waar die plek is. Welke kant op, hoever weg. En ook hoe enthousiast ze zijn over hun vondst. Zo maken ze in de korf reclame voor hun plek. Een reclamemaakster met het beste aanbod krijgt volgelingen. Erop uit!

Lees verder »

Hamerhaai heeft arendsogen

Geplaatst op 12-12-2009.

Soms hebben tandartsen een rare bril. Met speciale glazen waardoor het net lijkt alsof hun ogen wat naar buiten geschoven zijn. Zo zien ze meer diepte in monden. Gaatjes lijken wel ravijnen.

Handig. Maar eigenlijk zouden tandartsen de kop van een hamerhaai moeten hebben. Idioot breed, met de ogen helemaal aan de zijkant. Dan zie je pas diepte!

NRC_121209_hamerhaai_web

De vreemde kop van de hamerhaai was altijd een raadsel. Nou ja, voor de meeste mensen. Sommigen waren ervan overtuigd: dat is om beter te kunnen ruiken.

Lees verder »

Wesp met mopsneus

Geplaatst op 21-11-2009.

NRC_211109_wesp_web

Insecten van één soort aan hun gezicht herkennen? Dat moet lukken. Bij sommige soorten wespen tenminste. Want die kunnen het zelf ook.
Onderzoekers met een goed vergrootglas ontdekten dat bepaalde Amerikaanse papierwespen heel verschillende gezichten hebben. Al binnen één volk is er veel variatie, als je er eenmaal op let. Gele plekjes op het voorhoofd of juist niet, streepjes als wenkbrauwen boven de ogen, gele oogschaduw, een donkere ‘neus’, of juist een roodbruine of zelfs gele – het kan allemaal. In verschillende combinaties die de wespen leren kennen. ‘Oh, daar heb je haar weer.’

Lees verder »

Lieve spin

Geplaatst op 16-10-2009.

spinSpinnen zijn fanatieke roofdieren. Maar nu is er een spin ontdekt die voorbeeldig leeft. Bijna vegetarisch. Hij leeft in Costa Rica op acaciabomen. Die bomen maken speciale knobbeltjes (‘de lichaampjes van Belt’) op hun bladeren waar mieren graag van eten.

Maar de spinnen profiteren mee, en eten ook van die knobbeltjes. Alleen af en toe eten ze een mierenlarve, voor de afwisseling. De spinnen zijn verder  ongewoon sociaal: ze leven allemaal samen, zonder eigen gebied. Als in een commune. En, uniek voor spinnen: de vaders besteden veel tijd aan het grootbrengen van hun jongen.

Lees verder »

Wolventroost

Geplaatst op 09-10-2009.

wolventroost2Een merelzusje dat haar kop heeft gestoten, een mede-egel die zijn neus in de brandnetels gestoken heeft…. Dieren blinken meestal niet uit in medeleven met elkaar. Maar wolven zijn anders. Italiaanse onderzoekers hebben gezien dat wolven elkaar troosten.
In een roedel wolven is er af en toe ruzie, met stevige schermutselingen. En de verliezers daarvan? Die worden daarna opvallend vaak benaderd door bevriende groepsgenoten. Die zijn dan extra vriendelijk. Ze geven aandacht.

Lees verder »

Linkse papegaaien zijn het slimst

Geplaatst op 26-09-2009.

nrc_260909_papegaai_webLinkse papegaaien zijn het slimst. Maar  rechtse papegaaien ook. Als ze maar een keuze maken dus, en veel papegaaien doen dat.  Zeker, er zijn soorten waar bijna geen enkel dier een voorkeurspoot heeft. Maar bij sommige soorten kaketoes zijn juist bijna alle dieren linkspotig of rechtspotig.
Papegaaien met zo’n voorkeurspoot zijn niet alleen handiger, maar ook slimmer dan, tja, gelijkpotige papegaaien. Australische onderzoekers ontdekten dat laatst toen ze allerlei Australische papegaaien proefjes lieten doen waarbij ze problemen moesten oplossen. Buiten hun bereik opgehangen zaadjes te pakken zien te krijgen, bijvoorbeeld. Echte links- of rechtspotigen deden het veel beter dan vogels die het niet uitmaakt welke poot ze gebruiken.

Dat komt misschien door knapper gebruik van hun twee hersenhelften. Die hebben een taakverdeling. Terwijl de ene helft vol concentratie die voorkeurspoot bestuurt, kan de ander iets anders doen. Nadenken, bijvoorbeeld. En dat scheelt.

Lees verder »