Scholieren moeten leren kritisch te googlen. Maar leraren weten ook niet goed hoe ze met zoekmachines en gevonden informatie moeten omgaan. Dat zegt onderwijskundige Amber Walraven. Op vrijdag 19 december as. verdedigt zij aan de Open Universiteit haar proefschrift Becoming a critical researcher. Effects of instruction to foster transfer.

Amber Walraven verrichtte onderzoek onder vwo-scholieren. Uit haar onderzoek blijkt dat zij tijdens hun zoektochten op internet meestal niet de zoekresultaten, informatie en bronnen beoordelen. Ze kijken vooral of de informatie in het Nederlands is, of de site snel een antwoord geeft op hun vraag en er leuk uit ziet: staan er bijvoorbeeld plaatjes en foto’s op de site. Als de leerlingen wel een inschatting maken van de zoekresultaten, doen ze dat slechts op basis van de titel en de samenvatting.

Walraven ontdekte dat leraren ook niet goed met informatie om kunnen gaan. “Docenten vertonen precies hetzelfde gedrag wanneer zij iets opzoeken dat buiten hun vakgebied valt. Dan kunnen ook zij betrouwbare pagina’s niet goed onderscheiden van onbetrouwbare. Soms slaan ze bepaalde sites over omdat daar te veel plaatjes op staan”, aldus Walraven in BN/De Stem.

Samen met leraren ontwikkelde Walraven een lesmethode waarmee scholieren wel kritisch leren zoeken op internet.

(Foto van Martin Kingsley)

Het Drenthe College verbiedt met ingang van vandaag Hyves en YouTube op school “i.v.m. het verstorende karakter tijdens de lessen en werkzaamheden”. Willem Karssenberg, adviseur van de dienst Bedrijfsvoering van het Drenthe College, spreekt op zijn weblog Trendmatcher zijn verontwaardiging uit over het verbod. Karssenberg probeert in zijn werk voor het Drenthe College en Stichting Kennisnet, waar hij ambassadeur is, de kloof tussen het onderwijs en de nieuwe media te overbruggen. Hij doet dat op een bevlogen manier. Karssenberg geeft regelmatig enthousiasmerende presentaties over de vele mogelijkheden van Web 2.0 in het onderwijs. Nu op zijn eigen school Hyves en YouTube zijn verboden, heeft Karssenberg het gevoel dat zijn enthousiasme niet meer geloofwaardig is. “Al deze mensen [die zijn presentaties hebben bijgewoond; mjk] wil ik mijn excuses aanbieden als ik ze teveel heb meegesleept in mijn ideeën over hoe je nieuwe media in je onderwijs kunt inzetten. De realiteit blijkt niet zo mooi te zijn als ik soms heb doen voorkomen”, schrijft hij op zijn weblog.

Karssenberg vergelijkt het verbieden van nieuwe media op school met het verbieden van papier. “Als er vroeger in de vierde klas bij Meester Homburg achter zijn rug om met propjes papier gegooid werd kon hij vreselijk kwaad worden, maar het was voor hem nooit reden om alle papier op school te verbieden! We kregen vreselijk op ons donder en ons werd verteld wat wel en wat niet mocht. Wie zich daar niet aan hield kon naar de bovenmeester.”

De internetambassadeur pleit voor mediawijsheid en het afspreken van spelregels over het gebruik van nieuwe media in de klas. Bij het Nova College in Amsterdam pakken ze de lessen mediawijsheid iets vernieuwender aan dan in Drenthe. In het kader van de bevordering van mediawijsheid maken leerlingen van het Nova College in samenwerking met de bibliotheek en de actualiteitenrubriek NOVA reportages die ook op televisie worden uitgezonden. NovaLocal heet het project. Na het project wordt een lespakket mediawijsheid samengesteld dat wordt aangeboden aan de bibliotheken en scholen. Misschien ook iets voor het Drenthe College?

(Foto van NOVA)

Scholen krijgen de opdracht kinderen mediawijzer te maken. Maar hoe doe je dat? Hoe leer je leerlingen beter met media omgaan? Een nieuwe campagne moedigt leraren op basisscholen en middelbare scholen aan hun leerlingen ‘mediawijs’ maken met behulp van een nieuwe site: Medialessen.nl. Op de nieuwe website Medialessen.nl kunnen leraren kant-en-klare lessen downloaden. Stichting Kennisnet, de Vereniging van Openbare Bibliotheken en stichting Mijn Kind Online zijn de initiatiefnemers van Medialessen.nl.

(Foto van Barrett Hall)

TU Delft Library en DOK hebben samen met studenten van de TU Delft, het Grafisch Lyceum Rotterdam en de Haagse Hogeschool de game Dark Ink ontwikkeld. Het verhaal heeft als thema ‘mediawijsheid’  en speelt zich af in en rond de bibliotheek. Deelnemers worden mediawijzer door tijdens het spelen informatie te verzamelen die zij later in het spel nodig hebben bij het oplossen van vragen. Al gamend leren zij de relevantie van deze gevonden informatie bepalen.

De game Dark Ink werd ontwikkeld binnen het samenwerkingsverband UGame-ULearn, een samenwerkingsproject van TU Delft Library en DOK (Openbare Bibliotheek Delft). Een dergelijke samenwerking tussen een universiteitsbibliotheek en een openbare bibliotheek is uniek in Nederland.

Door de digitale samenleving krijgen bibliotheken en informatiecentra te maken met veranderingen in lees-, leer- en informatieprocessen. Dit maakt het verkennen van nieuwe mogelijkheden van informatieverwerking noodzakelijk.

TU Delft Library ziet gaming als een middel tot het zoeken naar nieuwe samenwerkingsverbanden, de implementatie van nieuwe media en een betere toegang tot de doelgroepen. TU Delft Library neemt temidden van andere universiteitsbibliotheken in Nederland het voortouw in het verkennen van de mogelijkheden van gaming.

(Afbeelding van The Shifted Librarian)

Scholieren en studenten hebben moeite met het zoeken naar en het verwerken van informatie. Het pas verschenen boek Deskresearch: informatie selecteren, beoordelen en verwerken van Kees Westerkamp en Maarten van Veen biedt tips en oplossingen. Het is een studieboek geworden voor studenten die een studie volgen op het gebied van communicatie, informatiedienstverlening en management (IDM), marketing, media, bedrijfskunde, journalistiek en economie. “Het internet heeft veel jongeren wat ‘lui’ gemaakt. Regelmatig te snel in elkaar geflanste artikelen en rapporten waarvan het informatiegehalte soms niet om over huis te schrijven is”, schrijft informatiespecialist Westerkamp op zijn weblog. Het nieuwe boek biedt onder meer zoekplannen en methoden om gevonden informatie kritisch te beoordelen.

(Foto van MaraB.)

Ik heb al eerder geschreven over zoeken en mediawijsheid. In de Washington Post van gisteren staat een interessant artikel over zoekstrategieën van scholieren en studenten in de Verenigde Staten, met de mooie kop: Truth: Can you Handle It? Jongeren hebben weinig geduld als ze naar antwoorden op vragen zoeken en als ze bronnen bestuderen voor werkstukken en opstellen. Opmerkelijker is, aldus het artikel, dat het ze weinig kan schelen of de gevonden informatie waar is en of een bron betrouwbaar is. Jongeren zijn ook niet mediawijs genoeg om de betrouwbaarheid van bronnen te beoordelen. Ze gaan ervan uit dat informatie die het meeste voorkomt waar is, of ze kiezen voor informatie van een .gov of .org site omdat ze denken dat de overheid en (non-profit) organisaties wel de waarheid zullen spreken. Kwam nog een interessant begrip tegen in het artikel: wikiality. Wikiality betekent zoveel als een gezamenlijke aanname van een notie als waar. Als genoeg mensen vinden dat iets waar is, dan is het ook waar. Google, de meest gebruikte zoekmachine ter wereld, werkt wikialiteit in de hand. Uit een onderzoek van een wetenschapper aan het Hoover Institution blijkt dat van de 100 termen uit geschiedenisboeken die bij Google worden ingetikt er 87 rechtstreeks naar een Wikipedia-artikel verwijzen.

(Via ZB Digitaal; foto van Matt Reinbold)

In het onlangs verschenen boek Me the Media van Jaap Bloem, Menno van Doorn en Sander Duivestein staat dat de gebruikers de baas zijn op het web. Middels allerlei handige toepassingen kunnen zij invloed uitoefenen en bedrijven en overheden dwingen tot ander gedrag. Die macht heeft een prijs, zeggen de auteurs. We zijn onze rust en onze privacy kwijt. De interneteconomie dwingt ons om altijd bij te blijven (zie ook deze blogposting van Jaap Bloem over de dag zonder einde) en door alles wat we met elkaar delen weten anderen veel over ons. Onderzoeker Marianne van den Boomen van de Universiteit Utrecht is een andere mening toegedaan. Zij zat onlangs in Amsterdam in een panel om te discussiëren over het boek The cult of the amateur van Web 2.0-vijand Andrew Keen. Van den Boomen stelt dat op Web 2.0 niet de mens, maar de software de baas is. Zij pleit daarom voor meer aandacht voor mediawijsheid. Kinderen, maar ook volwassenen moeten leren hoe de software, die de kern van Web 2.0 is, precies werkt. “This implies questions such as: how does a Blogger-script work, how do MySpace or Facebook earn their money? What are cookies doing? What kind of data do I give away on the fly? How do search engines compute their results?” aldus Van den Boomen. Een m.i. interessante visie omdat het gebruik van Web 2.0-toepassingen alomtegenwoordig is, maar bijna niemand precies weet hoe alles werkt en wat de gevolgen van het massale gebruik van Web 2.0 zullen zijn. Zonder gedegen kennis van de werking van het web kan niemand goed nadenken over de praktijk en de toekomst.

(Foto van Luca Conti)

Jongeren hebben gebrek aan informatievaardigheden en jong en oud zijn ongeduldig als ze naar informatie zoeken. Dat concluderen onderzoekers in een Britse studie naar het informatiegedrag van jongeren en het gebruik van bibliotheken.

Volgens het onderzoek, dat is uitgevoerd door het CIBER research team van het University College London in opdracht van de British Library en JISC, is de Google-generatie een mythe. Jongeren die zijn opgegroeid in het internettijdperk vertrouwen weliswaar volledig op digitale bronnen, maar ze hebben niet de analytische capaciteiten om bronnen te beoordelen. Ook andere informatievaardigheden ontbreken vaak.

Uit het onderzoek, dat “Information Behaviour of the Researcher of the Future” heet, blijkt ook dat alle leeftijdsgroepen bij het zoeken naar informatie gedrag vertonen dat met jongeren wordt geassocieerd: mensen die zoeken zijn ongeduldig en tolereren geen vertraging. Hun informatiebehoefte moet meteen bevredigd worden. Ze investeren geen tijd in het doorgronden van zoek- en navigatiemethoden. Volgens de onderzoekers zie je dit gedrag bij jonge kinderen, studenten en hoogleraren.

Bibliotheken moeten zich in het zoekgedrag en de informatiebehoefte van jonge en oudere gebruikers verdiepen, anders worden ze overbodig, waarschuwen de onderzoekers. Verdiepen betekent niet aanpassen. Bibliotheken zouden juist meer moeten doen op het gebied van geletterdheid, mediawijsheid en het informatievaardig maken van gebruikers.

Als de Britse overheid niet op tijd inziet dat informatievaardigheden onmisbaar zijn in de kennismaatschappij loopt Groot-Brittannië, een land dat ook een bijzonder hoog percentage voortijdige schoolverlaters kent, het risico achter te blijven in de vaart der volkeren, zeggen de onderzoekers.

Bibliotheken raden ze aan om websites en interfaces eenvoudiger te maken. De Google-generatie, en inmiddels iedereen die regelmatig zoekt via internet, is immers gewend aan één zoekveld. Websites van bibliotheken en catalogyssystemen bieden te veel mogelijkheden waardoor gebruikers snel afhaken.

(Foto van Tommy Wong)