Laat de Amerikanen maar denken dat ze straks met Barack Obama de coolste president in de geschiedenis zullen hebben. Goed, Obama heeft de Ray-Ban zonnebril, de scherp gesneden pakken en de uitstekende smaak – hij houdt van Philip Roth èn van Jay-Z. Hij is cooler dan het hyperactieve keffertje met de bling bling, de Franse president Nicolas Sarkozy, zoals Alex Beam onlangs schreef in de International Herald Tribune in een column met de titel ‘Is your president this cool?’ Cooler ook dan de Russische president en judo-instructeur Vladimir Putin, de muscles from Moscow. Over J.P. Balkenende hier verder geen woord.

Maar of Obama ook een coolere president zal zijn dan Vaclav Havel, staat nog  te bezien. De voormalige dissident en toneelschrijver was eerst president van Tsjechoslowakije (vanaf 1989) en na het uiteenvallen van dat land van de republiek Tsjechië (van 1993 tot 2003). Gedurende tien jaar werd hij daarbij gevolgd door de documentairemaker Pavel Koutecky, die bij een ongeluk om het leven kwam voordat hij zijn film kon voltooien. Zijn film, Citizen Havel, is vervolgens afgemaakt door Miroslav Janek.

Citizen Havel is een prachtig, uniek en hartverwarmend portret. Koutechky mocht overal bij zijn: bij alle officiële plichtplegingen die de agenda van de president bepalen, maar ook bij het strategisch beraad van Havel met zijn adviseurs, bij moeizame coalitiebesprekingen, en bij staatsbezoeken, zoals van de toenmalige Amerikaanse president Clinton, die Havel meenam naar zijn favoriete jazzkelder in Praag, alwaar  Clinton de saxofoon aan zijn mond zette.

Gedurende de uitzonderlijk lange periode die film bestrijkt, wordt Havel getroffen door meerdere rampen, zoals het plotselinge overlijden van zijn vrouw Olga. Zien we hem aanvankelijk voortdurend met een bier of een borrel en een sigaret in zijn hand, nadat er longkanker bij hem is geconstateerd zien we hem alleen nog met een glas in de buurt. Havel vindt al snel een nieuwe geliefde in de mooie, veel jongere actrice Dagmar Havlova.

Havel is een man die het ceremonieel niet helemaal serieus kan nemen, maar er wel ontzettend veel plezier aan beleeft. Als hij constateert dat de Franse president Chirac onmiddellijk met zijn tweede vrouw begint te flirten, placeert hij de president bij een volgende staatsdiner onmiddellijk naast haar. ,,Dagmar heeft een goede invloed op Chirac. Dan zeikt hij misschien niet voortdurend over de Amerikanen.”

Bij presidentiële feestjes mengen Havels bohémienvrienden zich met hoogwaardigheidsbekleders. Dat is prima, zegt Havel tegen zijn veiligheidsbeambten. Let alleen een beetje op als ze dronken beginnen te worden. Ook de Rolling Stones nodigt hij uit, als ze een concert geven in Praag, om hem te bezoeken in het presidentiële kasteel, en wisselt restauranttips met ze uit.

Een rode draad in de film is Havel uiterst moeizame verhouding met de conservatieve leider Vaclav Klaus, die uiteindelijk zijn opvolger zou worden als president.
Een andere constante is Havels zachtaardigheid. Het harde politieke spel ligt hem niet echt en zijn adviseurs zijn steeds bezorgd dat hij het zich teveel op zijn kop te laat zitten door met name Klaus. Havel overwint daarop, naar eigen zeggen, zijn ,,aangeboren vriendelijkheid”, en weigert Klaus mee te nemen met Clinton naar de jazzkelder, waar Klaus hem wel om had gevraagd.

Amusant is ook hoe de morsige ex-dissident zich moet schikken in zijn symbolische rol, en nette pakken gaat  dragen voor staatsieportretten, waarbij hij zich hoogst ongemakkelijk voelt.
Na zijn presidentschap heeft Havel een toneelstuk geschreven over een ijdele oud-politicus, die de schijnwerpers mist en geen afscheid kan nemen van de macht.
Hoe cool is dat?

Geweldige film.

Dit verhaal is geplaatst op zondag 23 november 2008 om 20:03 uur.