Reuring met Renzo Martens
Een beetje reuring. Dat bracht Ally Derks, moeder van het IDFA, met de keuze van Episode 3: Enjoy Poverty als opening in Tuschinski. Het zet een aardig contrapunt tegen de caféwijsheid dat het Internationale Documentaire Filmfestival Amsterdam in hoge mate een ‘hulpverlenersfestival’ is, met teveel documentaires die de goede werken van westerse NGO’s in de Derde Wereld belichten, betaald door diezelfde NGO’s.
Om het effect te maximaliseren, beweerde Derks in haar openingspeech dat minister Bert Koenders van Ontwikkelingssamenwerking wegens ‘andere verplichtingen’ een uitnodiging om het IDFA te openen had afgeslagen – na het zien van deze documentaire. Dat zoeken we uit …
Enjoy Poverty heeft alles in zich om een hulpverlener tot razernij te drijven. Martens provoceert, zuigt en suggereert – maar stelt intussen een paar wezelijke vragen. Zijn stelling: armoede is de meest lucratieve natuurlijke hulpbron van Congo, het levert het land jaarlijks 1,8 miljard dollar (of was het euro?) hulpgeld op – meer dan goud en diamanten. Martens vaart de rivier af met een aggregaat en een neon-teken: Enjoy Poverty! Het is jullie grootste rijkdom! De dorpelingen vieren feest rond dit onverwachtse spektakel en begrijpen er niets van.
Maar wie is eigenaar van die hulpbron? Want net als al die andere natuurlijke hulpbronnen van Congo, verdwijnt het geld uiteindelijk naar het Westen. Los van de overhead – de terreinwagens, de kantoren, de congressen, de banen – werkt het Westen in Congo landbouwoverschotten weg en voorziet de industrie de NGO’s van tenten en andersoortig plastic met uiteraard altijd die logo’s van UNHCR, Oxfam, Artsen zonder Grenzen …
Martens meesterstuk zijn de drie Congolese dorpsfotografen die normaliter voor 75 cent foto’s van lokale bruiloften maken. Waarom, zo suggereert hij, maken jullie geen foto’s van lijken, verkrachte vrouwen en ondervoede kinderen, zoals jullie Westerse collega’s hier doen? Die verdienen daarmee 50 dollar per foto, tel uit je winst. ‘Maar we hebben geen toegang tot die markt’, klagen de fotografen.
Dus instrueert Martens de Congolese fotografen hoe kinderen met hongeroedeem te kieken (hemdje omhoog, hoe verder de ribben uitsteken, hoe beter, zweren zijn ook mooi). Enfin, hetzelfde wat Westerse fotografen doen. Om vervolgens te tonen dat de markt van visuele ellende blank is: bij Artsen zonder Grenzen blijken ze geschokt dat de Congolezen geld willen verdienen aan ellende. Maar Westerse fotografen doen dat toch ook? Nou nee, dat is nieuws, die hebben een perskaart, dat ligt anders …
Er werd na afloop in Tuschinksi schande gesproken over deze platte provocatie, de filtersigaret in de linker, de gesponsorde Jamesoncocktail in de rechterhand. Wat mij betreft: altijd mooi er weer eens aan te worden herinnerd dat de domste vragen de beste vragen zijn.
dinsdag 25 november 2008, 17:55 uur
jee, perfect omschreven wat ik gevoeld heb bij het zien van dit juweeltje (sic). een vette (nou ja heldere dan) spiegel wordt ons, westerse graaiers, voorgehouden en samen met de economische crisis, 1 van de gevolgen van onze hebzucht, komt deze film op het juiste moment, op de juiste plaats, gemaakt door de juiste persoon. ik vind het schokkend om te moeten zien dat mensen, die een politieke of hulpverlenings positie bekleden, hier de ballen van begrijpen. zo ook paul witteman, gister bij p&w. echt ik schaam me plaatsvervangend als ik opmerkingen als ‘gewetenloos’ en ‘schaamteloos’ hoor om de film te typeren. het peil van de nederlandse intelligentsia (!) is nog bedroevender dan ik al vermoedde.
intussen, renzo bedankt, dit gaat niet meer weg…..
vrijdag 28 november 2008, 16:53 uur
Renzo Martens slaat de spijker op zijn kop; armoede is een product geworden welke tegen hoge prijs verhandeld wordt over de rug van de slachtoffers. En, stel je voor dat die armoede er niet zou zijn, dan zouden al die hulpverleners geen baan hebben en geen goed gevoel hebben over het werk wat ze doen…
Als men er werkelijk op uit is om de situatie in bijv. Afrika te verbeteren, dan moeten we bereid zijn veel meer voor producten te betalen waar de locale bevolking wél beter van wordt, zoals Renzo antwoordde in de Q&A na afloop van de screening op 25 november.
Inderdaad wonderbaarlijk dat er niet afgeweken mag worden van de geldende consensus over ontwikkelingshulp, en dat in een land als Nederland.
Maar dat alles gezegd hebbende; waarom heeft niemand het over de artistieke kwaliteit van de film? Renzo Martens is toch ook kunstenaar en de film is een prachtig kunstwerk; en zoals elk goed kunstwerk controversieel van aard, aanzettend tot denken, de geest scherpend. Het camerawerk is indringend, de filmmaker verbreedt het perspectief zoals niet vaak gebeurt door ook de context van het gefilmde erbij te betrekken alsmede de cameraman zelf.. Dat de film niet unaniem gekozen wordt tot beste film van IDFA 2008, da’s een schande!
zaterdag 26 februari 2011, 21:17 uur
Vandaag, 26 februari 2011, de film op tv gezien. Nadat ik al het meesterlijk geschreven boek Congo van David van Reijbrouck in één ruk had uitgelezen, werd al die ellende door de film nog eens in beeld en geluid extra duidelijk gemaakt. Hemelschreiend dat mensen, noch instellingen in onze samenleving onmachtig zijn om hier iets aan te doen. Arm Congo, maar vooral arme wereld.