‘Niemand praat meer zo”, schreef Marjoleine de Vos in het oudejaarsnummer van deze krant. „De hele wereld was toen anders.” Ze heeft het over het „tijdperk ver achter je”, een tijdperk waarin overleden vrienden van je nog leefden, waarin je zelf ook nog geleefd hebt. Toen ik het artikel overlas waarmee ik op 4 januari 1960 de rubriek opende die ik nu nog schrijf – en dat op deze pagina opnieuw staat afgedrukt – dacht ik: „Niemand schrijft meer zo. Wat een plechtstatige taal!”

Lees verder »

‘Niets bestaat zonder een geschiedenis. In principe zijn we allemaal afhankelijk van het verleden om te overleven. Elke handeling die we uitvoeren, heeft een vracht aan geschiedenis achter zich.” Deze uitspraken vatten min of meer de teneur van de jaarlijkse Huizingalezing samen die Marita Mathijsen onlangs in de Leidse Pieterskerk hield.

„Ik was, dus ik ben” is de nog kortere samenvatting die boven de sterk verkorte versie stond die daags daarna in de krant te lezen was (Opinie & Debat, 19 december). Ik zou liever zeggen: „Ik ben, dus ik was”, maar dit bijna filosofische geschilpuntje doet niet af aan de betekenis van die rede, die nog even lang zal nagalmen als Karel van het Reves Huizingalezing uit 1978.

Lees verder »

De antisemitische uitbarstingen in Duitsland herinneren er ons weer aan met wat voor land wij ons lot verbonden hebben. Goed, die uitbarstingen zijn het werk van een kleine minderheid. En wij geloven graag, dat de meeste Duitsers het er niet mee eens zijn.

Maar zij zouden niet denkbaar zijn geweest zonder een nog zeer vers verleden dat, hoezeer de meeste Duitsers het ook zouden willen vergeten, wel degelijk door een grote meerderheid werd geduld. (Om van de actieve instemming van zeer velen maar niet te spreken.) In dat verse verleden heeft het Duitse volk – om het nu maar zachtjes uit te drukken – blijk gegeven van een ontstellend gebrek aan publieke moraal. Is dat nu anders geworden? Is de verontwaardiging over de antisemitische uitbarstingen echt? Of vloeit zij meer voort uit bezorgdheid over wat het buitenland daar nu wel weer van zal zeggen? Is de reactie van de meeste Duitsers ten aanzien van het verleden niet: Schwamm drüber? En zijn zij niet juist kwaad op die antisemitische kwajongens, omdat dezen niet de spons maar de verfkwast hebben gehanteerd?

Lees verder »