Wie de negentig is gepasseerd, is een overlevende uit een vervlogen tijdperk, sterker: vervlogen tijdperken. Hij heeft de karaktervormende jeugdjaren in het vooroorlogse Nederland doorgemaakt, misschien er nog gestudeerd. Dan: de voor een Nederlander toen zeldzame ervaring van oorlog en bezetting. Daarna: wederopbouw en soms uitzending als militair naar Indonesië. Wat vervolgens kwam, heeft hij met jongeren gedeeld.

Zo’n overlevende was Max Kohnstamm, die op 20 oktober, 96 jaar oud, overleed. Maar in hem kristalliseerde zich deze bijna-eeuw geschiedenis zich als ’t ware. Opgegroeid in een professoraal gezin; in het lustrumjaar 1937 rector van het Amsterdamsch Studenten Corps (ASC); daarna – wat uitzonderlijk was – een reis naar Amerika om daar Roosevelts New Deal te leren kennen en – wat nog uitzonderlijker was – de zuidelijke staten, waar Jim Crow nog regeerde, te bezoeken.

Lees verder »

Sinds ik, een jaar of tien geleden, de helft van mijn boeken van de hand heb gedaan omdat we kleiner gingen wonen, koop ik vrijwel geen boek meer. Er is gewoon geen plaats voor. Maar soms bezwijk ik voor de verleiding, bijv. wanneer iemand wiens oordeel ik op prijs stel, mij een boek aanbeveelt of wanneer ik een erg lovende recensie lees.

Het laatste gebeurde onlangs, toen in de Times Literary Supplement het laatste boek van een zekere William Marx zo’n recensie kreeg. Ik wist niets van deze man met een Engelse voor- en een Duitse achternaam, maar een Fransman bleek te zijn, althans in het Frans publiceerde. Het geprezen boek heette Vie du lettré (Edition de minuit, Parijs)

Lees verder »

‘Politiek is Nederland een dwerg, maar economisch een reus”. Aldus werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes in Trouw van 2 oktober. Het is een motto dat het kabinet-Rutte kan meenemen op zijn hachelijke tocht door de komende jaren. Maar er zijn een paar kanttekeningen te maken bij deze uitspraak.

Dwergen heb je in formaten. Er zijn landen wier politieke betekenis nog kleiner is dan die van Nederland. De grootste van de kleinen? Misschien, maar wie dit van zichzelf beweert, maakt zich niet populair bij de andere kleinen, wier steun hij wel eens zou kunnen gebruiken. Bovendien: de laatste tien jaar heeft Nederland moeite gehad met het uitleggen van fenomenen die het traditionele beeld dat anderen van Nederland hadden, danig tegenspraken: Pim Fortuyn en de moord op hem, gevolgd door de moord op Theo van Gogh, en nu een kabinet dat afhankelijk is van een onberekenbare figuur als Wilders. Ons prestige lijdt daaronder.

Lees verder »

De laatste week van september stonden de kranten – althans hun financiële pagina’s – vol van artikelen over de plannen tot aanscherping van de regels van het Stabiliteitspact, dat de Europese munt, de euro, sinds haar ontstaan begeleidt. Na de Griekse crisis was iedereen het erover eens dat zo’n schandalige veronachtzaming van die regels als van de Grieken was gedoogd, niet meer toelaatbaar was. Anders zou dat het einde van de euro zijn.

Het was al vroeg duidelijk dat zich een strijd begon af te tekenen tussen die leden van de Economische Monetaire Unie die een stringente naleving van de regels nastreefden en anderen die de nationale regeringen nog min of meer ruimte voor manipulatie wilden laten. De scheiding liep, grofweg, tussen noordelijke en zuidelijke leden, met respectievelijk Duitsland en Frankrijk als de prominentste antagonisten.

Lees verder »