‘De band met Amerika verwaarlozen is uitermate onverstandig.” Aldus besluit Frits Bolkestein in de krant van 10 december zijn vernietigende kritiek („waardeloos”) op Aan het buitenland gehecht, het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), waarvan de hoofdauteur, dr. Ben Knapen, intussen staatssecretaris van Buitenlandse Zaken (BZ) is geworden.
Tussen Nederland en Amerika ligt een oceaan, tussen Nederland en de rest van Europa helemaal niets
‘Regeren is kiezen.’ De uitspraak van Pierre Mendès-France, die medio jaren 50 de starre structuur van de Franse samenleving wilde doorbreken – zo moesten de Fransen melk leren drinken – had kunnen dienen als motto voor het rapport Aan het buitenland gehecht van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), dat vorige week aan minister Rosenthal en staatssecretaris Knapen is aangeboden.
Minister Rosenthal moet vooralsnog het voordeel van de twijfel worden gegund wanneer hij zich niet uitspreekt
Een gewild onderwerp voor krijgsspelen die in de jaren zeventig op militaire academies en denktanks gehouden werden was: wat gebeurt er wanneer Tito sterft en Joegoslavië uiteenvalt? Zal de Sovjet-Unie ingrijpen om het verlies van 1948, toen Tito met Stalin brak, proberen goed te maken? En wat staat de NAVO dan te doen (want Joegoslavië was geen bondgenoot)?
Met dit kernwapen achter zich weet Noord-Korea de buitenwereld te dwingen telkens hulp te geven
In een artikel over conservatisme in Nederland in het laatste nummer van Ons Erfdeel schrijft de Amsterdamse historicus prof. Piet de Rooy dat ik aandacht blijf vragen voor „de soms perverse effecten van idealisme”. Ik protesteer niet. Integendeel, in een reportage in Vrij Nederland van 20 november over de vroeger rode wijk Knutteldorp in Deventer – ‘Moskou aan de IJssel’ – vind ik bevestiging van deze observatie.
‘Ontdaan van de retoriek en de apocalyptische toon heeft het conservatisme een sterk punt’
Twee weken geleden verscheen een artikel waarin ik mij afvroeg of enkele premisses waarvan de democratie uitgaat – meer informatie leidt tot betere besluiten, mensen verlangen een maximum aan vrijheid, democratie leidt tot vrede – wel juist zijn. Sinds die dag kwamen mij drie referaten onder ogen die ogenschijnlijk over hetzelfde thema gingen. Is dit toeval?
Machtsverschuivingen plegen ook politieke stelsels en staatsvormen niet onberoerd te laten
Van iemand die ruim vier jaar in Amerika heeft gewoond, wiens jongste dochter daar geboren is en wiens oudste zoon daar al vele jaren werkt en Amerikaanse kinderen en kleinkinderen heeft – van zo iemand zou je verwachten dat hij met bijzondere belangstelling de tussentijdse verkiezingen heeft gevolgd die president Obama zo’n forse nederlaag hebben bezorgd.
Die belangstelling zou nog groter moeten zijn als degene over wie we het hebben, gedurende de hele periode van de Koude Oorlog eerder tot de atlantici dan tot de Europeanen heeft behoord. En toch betrap ik, degene die aan deze beschrijving beantwoordt, mijzelf erop dat dit bij mij niet het geval is. Ik volg de Amerikaanse politiek slechts op een afstand.
Tabus sind jetzt tabu stond er boven een artikel in de Frankfurter Allgemeine van 12 oktober over hoe de „politieke cultuur van Nederland in twintig jaar totaal veranderde”. Het is van een zekere Andreas Ross (meestal schrijft Dirk Schümer over ons land, maar dan wel uit Venetië) en is een goed overzicht (alleen heeft hij het een paar keer over ‘Leefbar Nederland’ – u weet wel: die club waarvan Pim Fortuyn korte tijd de leider was).
Maar zijn taboes tegenwoordig echt taboe? Er is één onderwerp dat nog grotendeels taboe is: de democratie – waarschijnlijk omdat we niet weten wat een goed alternatief zou zijn. Alle -ismes hebben gefaald. Zo blijft ons weinig over dan door te modderen met de democratie, al is ook zij feilbaar. Maar moeten wij haar daarom voor sacrosanct verklaren?
Wie de negentig is gepasseerd, is een overlevende uit een vervlogen tijdperk, sterker: vervlogen tijdperken. Hij heeft de karaktervormende jeugdjaren in het vooroorlogse Nederland doorgemaakt, misschien er nog gestudeerd. Dan: de voor een Nederlander toen zeldzame ervaring van oorlog en bezetting. Daarna: wederopbouw en soms uitzending als militair naar Indonesië. Wat vervolgens kwam, heeft hij met jongeren gedeeld.
Zo’n overlevende was Max Kohnstamm, die op 20 oktober, 96 jaar oud, overleed. Maar in hem kristalliseerde zich deze bijna-eeuw geschiedenis zich als ’t ware. Opgegroeid in een professoraal gezin; in het lustrumjaar 1937 rector van het Amsterdamsch Studenten Corps (ASC); daarna – wat uitzonderlijk was – een reis naar Amerika om daar Roosevelts New Deal te leren kennen en – wat nog uitzonderlijker was – de zuidelijke staten, waar Jim Crow nog regeerde, te bezoeken.
Sinds ik, een jaar of tien geleden, de helft van mijn boeken van de hand heb gedaan omdat we kleiner gingen wonen, koop ik vrijwel geen boek meer. Er is gewoon geen plaats voor. Maar soms bezwijk ik voor de verleiding, bijv. wanneer iemand wiens oordeel ik op prijs stel, mij een boek aanbeveelt of wanneer ik een erg lovende recensie lees.
Het laatste gebeurde onlangs, toen in de Times Literary Supplement het laatste boek van een zekere William Marx zo’n recensie kreeg. Ik wist niets van deze man met een Engelse voor- en een Duitse achternaam, maar een Fransman bleek te zijn, althans in het Frans publiceerde. Het geprezen boek heette Vie du lettré (Edition de minuit, Parijs)
‘Politiek is Nederland een dwerg, maar economisch een reus”. Aldus werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes in Trouw van 2 oktober. Het is een motto dat het kabinet-Rutte kan meenemen op zijn hachelijke tocht door de komende jaren. Maar er zijn een paar kanttekeningen te maken bij deze uitspraak.
Dwergen heb je in formaten. Er zijn landen wier politieke betekenis nog kleiner is dan die van Nederland. De grootste van de kleinen? Misschien, maar wie dit van zichzelf beweert, maakt zich niet populair bij de andere kleinen, wier steun hij wel eens zou kunnen gebruiken. Bovendien: de laatste tien jaar heeft Nederland moeite gehad met het uitleggen van fenomenen die het traditionele beeld dat anderen van Nederland hadden, danig tegenspraken: Pim Fortuyn en de moord op hem, gevolgd door de moord op Theo van Gogh, en nu een kabinet dat afhankelijk is van een onberekenbare figuur als Wilders. Ons prestige lijdt daaronder.