Dit weblog heeft in de loop van de afgelopen jaren geprofiteerd van de reacties van vele lezers waaronder verscheidene hoogleraren, bewindspersonen en Kamerleden. De laatsten hebben ook Kamervragen aan het log ontleend. Daarmee schaarde dit weblog zich onder de weinige politiek invloedrijke blogs. Bovendien heeft het weblog een vaste lezerskring aan zich weten te binden. Ik merk dat een deel van hen nog steeds de weg via het oude webadres weet te vinden., vandaar dit afsluitende blog.

Alle lezers en mensen die hebben gereageerd, wil ik hartelijk danken voor hun inbreng en ondersteuning.

Aertjan Grotenhuis

De Nationale ombudsman heeft de wettelijke taak te toetsen of de overheid behoorlijk optreedt. Dat doet hij in de eerste plaats naar aanleiding van klachten van burgers.  Maar hij kan ook ongevraagd zijn mening geven. De huidige ombudsman doet dat met verve. Hij geeft zijn functie daarbij zonder meer kleur en oogst lof. Maar ook kritiek; soms felle kritiek zoals toen hij commentaar leverde op het vuurwapengebruik van de politie tijdens de rellen in Hoek van Holland of toen hij burgers en overheid voorhield toleranter tegenover elkaar te zijn. In de loop van de tijd hebben vooral PvdA, VVD en PVV de ombudsman bekritiseerd op zulke politieke stellingnames. Zo willen PVV en VVD op sommige terreinen waar de ombudsman tolerantie bepleit, juist een zero-tolerancebeleid.

Het is aan de Tweede Kamer om ter voorbereiding van de benoeming van een Nationale ombudsman per oktober 2011 het beleid van de ombudsman te evalueren. Voordat ze daar stappen voor kon zetten,  bleek dat de ombudsman zelf al een evaluatie had uitgezet. . Dat rapport werd in een besloten zitting met de Tweede Kamer door de ombudsman aangeboden en toegelicht. Daarop volgden andere besloten en openbare besprekingen met de ombudsman.

De benoeming van de ombudsman is zo’n belangrijke zaak dat de wet in detail beschrijft hoe dat moet gebeuren. De vice-president van de Raad van State, de president van de Hoge Raad en de president van de Algemene Rekenkamer moeten bij de Tweede Kamer een voordracht doen van drie geschikte personen. Daar kan de Kamer dan uit kiezen. Maar er is een ontsnappingsclausule. Bij een herbenoeming kan de Kamer de drie tussenpersonen overslaan. Voor die weg heeft de Kamercommissie die over de ombudsman gaat nu in een procedurele vergadering gekozen, met alleen de PVV tegen. De Kamer bespaart zich daarmee een discussie over de geschiktheid van drie kandidaten. Het lijkt steeds lastiger te worden kandidaten van het kaliber van een ombudsman te vinden. Denk aan de problemen rond de verkiezing van een nieuwe voorzitter van het CDA. De partijprominenten Wim Deetman en Ferdinand Grapperhaus wilden beiden die functie wel bekleden. Maar ze wilden niet beiden tegelijk kandidaat zijn. Dat risico is bij een net zo zware functie als die van ombudsman ook aanwezig. Een concurrentiestrijd met de zittende functionaris kan bovendien ontaarden in een ongelijk strijd. Dat alles kan het aanzien van het ambt schaden. Maar als deze argumenten doorslaggevend zijn, vindt een benoeming van een nieuwe ombudsman in 2018 meteen voor een periode van twee maal zes jaar plaats, tenzij de ombudsman disfunctioneert of er de brui aan wil geven.

Het besluit van 16 december 2010 van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken moet nog door de Tweede Kamer worden bevestigd. Bij die gelegenheid wordt het woord gevoerd door dezelfde Kamerleden die nu het besluit hebben genomen, zo het door de Kamervoorzitter al dan niet tot een hamerstuk wordt verklaard.

Er is overigens geen noodzaak deze procedure zo snel af te wikkelen. Het evaluatierapport was maar twee weken geleden in alle stilte openbaar gemaakt. Er was nog geen gelegenheid voor een maatschappelijke discussie over het rapport terwijl de ombudsman toch middenin de maatschappij staat.

Met het de afgelopen zes jaar buiten discussie en een mandaat voor opnieuw zes jaar staan er 12 jaar buiten haakjes. Anderzijds sloot de nu gevolgde procedure ook een maatschappelijke discussie over de taakvervulling van de ombudsman over de afgelopen zes jaar uit, evenals die over de gewenste richting in de komende zes jaar. Kortom, 12 jaar Nationale ombudsman buiten discussie. Het opmerkelijke van de functie van de ombudsman is dat hij geen dwang kan uitoefenen. Hij moet het van zijn gezag hebben. Het kan de parlementaire wens zijn de herbenoeming buiten de maatschappelijke discussie te houden om dat gezag niet aan te tasten. Maar door de gevolgde overhaaste en ondoorzichtige procedure tast de Kamer haar eigen gezag aan.

illustratie: binnenhof.tv

De Eerste Kamer behandelt maandag en dinsdag het Belastingplan 2011. Daarin staat de verhoging van de btw op podiumkunsten zoals theater en concerten. Die gaat van 6 naar 19%. Aan de wettekst kan de Eerste Kamer niets veranderen. Maar er zijn nog wel listen te bedenken zoals een latere invoeringsdatum of compensatie in een andere hoek.

De VVD-woordvoerder voor cultuur in de Tweede Kamer, Bart de Liefde, heeft inmiddels duidelijk gemaakt dat zijn fractie vasthoudt aan de btw-verhoging. Dat plaatst zijn partijgenoot Frans Weekers, de staatssecretaris van Financiën, voor de opgave zowel de fracties van de VVD als die van de PVV duidelijk te maken dat de wensen van de Eerste Kamer voor het kabinet zwaarder wegen. Als Weekers al aan die wensen tegemoet zou willen komen.

Het wordt de komende dagen lastig een oplossing te vinden die geen politiek gezichtsverlies oplevert. Maar misschien is Mark Rutte daar helemaal niet op uit. Het kan hem goed van pas komen de Eerste Kamer de grenzen van haar macht te laten ervaren. Rutte kan er namelijk veilig van uitgaan dat het Belastingplan in de Senaat niet wordt afgestemd. Zo’n rebelse daad zou namelijk geen Kamermeerderheid krijgen.

Foto: binnenhof.tv, vice-premier Verhagen tijdens de genoemde persconferentie

Dan lok je het als sector uit dat de politiek die voordelen aan banden legt. En inderdaad, een Kamermeerderheid steunt een motie van SP-woordvoerder Farshad Bashir om een  einde maken aan een deel van de fiscale voordelen. In het bijzonder een voordelige fiscale afschrijving die de particuliere scheepsinvesteerders eenmalig 5 miljoen euro oplevert. Staatssecretaris Frans Weekers (VVD) zit niet op die complicatie in zijn belastingwetgeving te wachten. Maar Kamermoties moet je uitvoeren. De beste oplossing is dan om te wachten tot de hitte van het debat is verdwenen.

Vervolgens is hij met de reders in conclaaf gegaan. Voor een VVD-bewindspersoon ligt het niet voor de hand om het bedrijfsleven met overheidsregels aan banden te leggen. Dus heeft Weekers, met de Tweede Kamer als boeman achter de hand, de reders gedwongen agressieve reclames vanaf 1 januari 2011 via een brachecode aan te pakken. Bashir neemt daar genoegen mee. Zijn achterban heeft hem duidelijk gemaakt dat het heel socialistisch is fiscale voordeeltjes van kapitalisten op de korrel te nemen maar dat de kleinere scheepswerven in het Noorden van Nederland door diezelfde fiscale voordeeltjes en kapitalisten nu verscheidene schepen in het orderboek hebben. Dat is schaarse werkgelegenheid te midden van veel werkloosheid. Zoiets weegt voor een SP-er met zijn thuisbasis in Friesland het zwaarst.

Dan is het niet zo belangrijk meer dat buitenlandse scheepswerven waar de grote zeeschepen worden gebouwd veruit het meest profiteren van de Nederlandse fiscale subsidie. Dat weet de staatssecretaris ook wel. Daar moeten we niet mee zitten, schrijft Weekers aan de Tweede Kamer. Een deel van de uitrusting van die schepen komt uit Nederland, net als veel bemanningsleden.

Uiteindelijk blijkt de hele parlementaire operatie een ingewikkelde manier om een paar agressieve, onhandige reclamejongens in het gareel te krijgen.

foto en video: Binnenhof.tv

foto: Premier Mark Rutte overlegt direct na de stemming met zijn partijgenoot Frans Weekers, staatssecretaris van Financiën, over de ontstane situatie.

Wie die stemming wil doorgronden, komt meteen in de hogere politiek uit. Dat zit zo:
In het gedoogakkoord van VVD, CDA en PVV zit een btw-verhoging voor podiumkunst. De VVD in de Tweede Kamer wilde die bezuiniging wel inruilen tegen iets anders maar dat wilde de PVV beslist niet. De btw-verhoging schoof ongeschonden door naar de Eerste Kamer waar het ingebakken zit in het Belastingplan 2011. Dat wordt op 20 en 21 december in de Senaat behandeld.

Vorige week debatteerden de senatoren over het gedoogakkoord. Daarbij viel de btw-verhoging heel slecht. In een motie wordt de regering gevraagd het plan in te trekken. Dat kan in deze fase juridisch alleen nog door met een spoedwetje (novelle) via de Tweede Kamer het Belastingplan aan te passen.

Die motie wordt dinsdag met één stem verschil aangenomen als alle ondertekenaars voet bij stuk houden én aanwezig zijn bij een eventuele hoofdelijke stemming. Die is overigens niet voorzien, dus het hangt er om. (Dinsdag om 13:40 uur is de stemming live te volgen). Bij verwerping is er voor Rutte even niets aan de hand. Als de motie wordt aangenomen, zit Rutte met een probleem. Zolang de PVV niet meewerkt aan een compromis, kan hij geen kant uit. Feitelijk zijn dan de Eerste en de Tweede Kamer met elkaar in conflict. De Tweede Kamer verwierp immers een reeks amendementen (wetsaanpassingen) om de btw-verhoging terug te draaien. In zo’n patstelling komt het aan op de behandeling van het Belastingplan in de Eerste Kamer. Daar staat de btw-verhoging immers in.

De Eerste Kamer kan het Belastingplan alleen aannemen of verwerpen. Dat laatste zit er niet in omdat  SGP, ChristenUnie en D66 nu al duidelijk maken dat ze dat onverantwoordelijk vinden. Het verwerpen van het Belastingplan leidt tot fiscale chaos. In de Eerste Kamer kan wel een meerderheid ontstaan om (als de motie wordt aangenomen) de behandeling van het Belastingplan een paar dagen uit te stellen tot er een bevredigende oplossing voor de kunstsector op tafel ligt.

Ook dan weer ligt de sleutel van de oplossing bij de PVV. Als die geen centimeter beweegt, bederft dat de kerstsfeer in Den Haag. Maar dan gaan de kunstbezuinigingen door en heeft de Eerste Kamer in het stof gebeten. Gaat de PVV wel door de bocht, dan loopt de partij -die al reputatieschade heeft opgelopen – makkelijk opnieuw averij op. Wil Wilders als een softie de Provinciale Statenverkiezingen in?

PVV-woordvoerder Roland van Vliet doet in onderstaand interview in elk geval niet helemaal de deur dicht, al biedt hij evenmin een opening:

[interview]

interview: Binnenhof.tv

Carl ter Beek

Illustratie: binnenhof.tv

VIDEO-interview staatssecretaris Frans Weekers

video: Binnenhof.tv

onderstrepen de tegenstelling die vorig jaar bestond tussen Klink en De Jager. Daar kwamen ze zelfs op het hoogste ambtelijke niveau op beide ministeries niet uit. De Financiënambtenaren wisten al zeker dat in welk Europees land dan ook, de toegezegde belastingvoordelen juridisch volstrekt onhaalbaar waren. Maar dat mocht niet naar buiten komen om de Fifa niet kopschuw te maken. En zo ging het in elk Europees land.

Toen werd op ambtelijk niveau de oplossing gevonden, zo onthullen de documenten. ‘Laten we eerst maar eens afwachten of de kandidatuur het haalt, dan zien we wel weer‘. Diplomatieke bronnen maakten toen al duidelijk dat de Nederlandse kandidatuur niet zo kansrijk was. Dat bleek een vooruitziende blik. Het probleem is nu van tafel; analyses van fiscale wetenschappers kunnen de kast in.

Nu de nieuwe belastingprivileges van de baan zijn, gaat de politiek zich weer buigen over de bestaande: die van het Koninklijk Huis. Een Kamermeerderheid wil daar van af. Maar dat zegt niets. In de eerste plaats wordende koninklijke privileges grondwettelijk beschermd. Het vergt uiteindelijk een tweederde Kamermeerderheid om daar verandering in te brengen. In de tweede plaats maakt de PVV deel uit van die Kamermeerderheid. Maar de PVV wil zich niet aansluiten bij initiatieven van anderen, zeker niet bij die van D66. De PVV komt met een eigen plan waar anderen bij mogen aanschuiven. Daarom bestaat de oppositie tegen de bestaande privileges uit twee kampen die elkaar niet steunen.

Met de Fifa buiten Europa en de PVV op een solistische toer zit er voorlopig een uitbreiding noch een beperking van de bestaande belastingprivileges in.