Binnen de overheid moet een cultuur van zuinigheid gaan heersen. Nu zijn er juist prikkels om tijdig al het beschikbare geld op te maken want anders krijg je volgende keer minder. Dat zegt de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, een adviesorgaan over sociale verhoudingen. Hij signaleert dat het snel opmaken van je budget leidt tot promotie en het overhouden van geld als slecht management wordt veroordeeld.

Daarnaast wil de Raad herwaardering voor vakmanschap; nu zwijmelen de overheidsgoeroes bij ‘professionaliteit’. Ruimte geven aan de kwaliteiten van de beroepsbeoefenaar is veel goedkoper. Dat wil niet zeggen dat elke ambtenaar maar zijn gang moet gaan. Vakmensen moeten open staan voor kritiek. “Maar de verantwoordelijkheid ligt bij de vakmensen zelf en niet bij hun protocol of toezichthouder”.

Maar professionaliseren betekent “het voldoen aan procedurele regels van de organisatie: nauwkeurig tijdschrijven, zich houden aan protocollen en zich schriftelijk verantwoorden aan chefs en toezichthouders met behulp van de door de organisatie voorgeschreven formats”.  Kortom: sturen op basis van wantrouwen.

De overheid houdt met een overmaat aan regeltjes innovatieve dienstverleners effectief buiten de deur. Bevredigend voor de pennenlikkers, maar onnodig duur voor de samenleving. Met toezichthouders heeft de RMO het niet erg op, dat is duidelijk. Hij ziet veel meer in zogenoemd horizontaal toezicht.

“Als we verticaal toezicht kunnen vervangen door horizontale feedback, kan niet alleen dure verantwoordingsbureaucratie worden voorkomen, maar ontstaat tevens een noodzakelijke en natuurlijke dialoog tussen organisatie en gebruikers,” aldus de Raad.

De Raad wil ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid van de burger.
• Eigen verantwoordelijkheid betekent dat het primaat ligt bij de burger en zijn verbanden. De burger beslist, samen met andere burgers, wat hij privaat wil regelen en waarvoor hij publieke arrangementen prefereert, al dan niet opgezet en gefinancierd door de staat;
• Een burger die beslissingsmacht en beschikkingsmacht heeft, vraagt om een pluricentrisch perspectief op macht en gezag. Legitimiteit is dan gelegen in een stelsel van ‘checks and balances’, van macht en tegenmacht;
• Eigen verantwoordelijkheid kan niet worden ingekaderd door allerlei gewenste uitkomsten. Wel kan de overheid door regelgeving onaanvaardbare uitkomsten vermijden.

Klik >hier< voor het volledige advies van de Raad aan de minister-president over ‘sociaal bezuinigen’.

illustratie: jaarprogramma RMO

Dit verhaal is geplaatst op dinsdag 19 januari 2010 om 10:42 uur.