Nu de fracties van het CDA, de PvdA en de ChristenUnie akkoord zijn gegaan met het coalitieakkoord ‘Samen Werken, Samen Leven’, is de eerste fase van het formatieproces zo goed als afgerond. Zelf heb ik het als een verademing ervaren hoe Herman Wijffels leiding heeft gegeven aan dit proces. Hij heeft het voor elkaar gekregen rondom de media ‘een cordon sanitaire’ aan te brengen.

Coalitiekabinetten moet je in alle rust kunnen smeden, anders wordt het niets ( zie het debacle met de LPF bij kabinetsformatie Balkenende I). Gevrijwaard van de dagelijkse hitte van de TV-lampen heeft Herman Wijffels kennelijk een sfeer weten te creëren waarin de onderhandelaars elkaar gaande weg zijn gaan vertrouwen.

Vandaag hoorde ik op de radio twee onderhandelaars daarover vertellen. Wat mij het meest trof was de opmerking van PvdA-onderhandelaar Tiggelaar dat Herman Wijffels gedurende de onderhandelingen heel veel luisterde, af en toe intervenieerde met een suggestie in de trant van ‘ je zou bijvoorbeeld ook hier aan kunnen denken’ .

Zelf heb ik vorige week nog een cursus ‘leidinggevend coachen’ gevolgd. Kennelijk heeft Herman Wijffels nadrukkelijk gekozen voor de stijl van non-directief leidinggeven: je concentreren op de ander, persoonsgericht en trachten het inzicht bij de ‘coachee’ te vergroten over de complexiteit van de situatie. Sleutelbegrippen waren ongetwijfeld: versterken, exploreren en vrijmaken, aan de coachingsleer ontleende begrippen. Mijn moeder zei vroeger gewoon: ‘ Spreken is zilver, zwijgen is goud’ .

Toch zie ik het voor mij: de coach Wijffels met om hem heen de gecoachten: Balkenende, Bos , Rouvoet, Verhagen, Tiggelaar en Slob. De kracht van de coach is dat hij de “coachees” tot een team heeft gesmeed, ieder de ruimte heeft gegeven en ze gemeenschappelijk heeft laten scoren. Chapeau! Een klasse apart!

Tijdens de verkiezingscampagne was dat allemaal wel anders. Campagnestrategen zetten dan graag beelden (imago’s) neer van politici. De politici fabriceren dan bij voorkeur oneliners. In die campagnes wordt soms onnodig hard op de man gespeeld teneinde een maximaal verkiezingsresultaat te kunnen boeken. De opgeklopte tegenstelling CDA-PvdA werd naar mijn mening helemaal niet gerechtvaardigd door de inhoud van de verkiezingsprogramma’s.

Sterker nog, beide kozen voor investeren in de samenleving, dus het zoeken van de dialoog, na de jaren van een polariserend hervormingsbeleid (zorg, sociale zekerheid, pensioen) wilde het CDA ook nadrukkelijk toe naar investeren in de samenleving. De electorale paradox was echter wel dat er een ogenschijnlijke tegenstelling werd gecreëerd, terwijl iedere waarnemer al kon bevroeden dat na de verkiezingen beide partijen min of meer tot samenwerking met elkaar waren veroordeeld. Veel kiezers zullen het overigens niet begrijpen.

Overigens blijft de vraag of er tijdens die campagne niet onnodig diepe wonden zijn geslagen. Politici zijn ook gewoon mensen en sommigen houden zelfs boekjes bij met aantekeningen en citaten van tegenstanders, zo vernam ik ooit van een leidinggevende CDA-politicus. Kennelijk zijn die boekjes nodig om tezijnertijd rekeningen te kunnen vereffenen. Ik hoop niet voor het CDA dat Wouter Bos thuis van dergelijke boekjes bijhoudt.

Was Herman nu slechts coach of heeft hij inhoudelijk ook nog een inbreng gehad? Ik herken zijn hand in de teksten van het regeerakkoord. Zelf leerde ik hem kennen toen ik als CDA-partijvoorzitter eind 1999 de commissie Bovenberg c.s. instelde waarvan Herman Wijffels ook lid was. Deze commissie kwam met beleidsadvies ‘Budgettair beleid in de volgende kabinetsperioden’ (middellange termijn 2002-2006 en lange termijn , na 2006). De analyses die Herman Wijffels ten beste gaf over de trends ‘modernisering (over de emancipatie van de burger en de hogere levensstandaard,grotere varieteit van wensen, grotere diversiteit in levensloop en taakverdeling binnen het gezin), ‘arbeidsmarkt’ (toenemend belang van kennis en relationele vaardigheden op de arbeidsmarkt) en ‘internationalisering’ (over de vorming van nieuwe collectiviteiten). Deze lijnen kom je in het regeerakkoord weer tegen.

Kortom, ook inhoudelijk is Wijffels een klasse apart. Jammer dat hij weer naar Washington afreist. Het lijkt erop dat Nederland iets te klein voor hem is. Het Nederlandse politieke bedrijf in ieder geval wel, dat heeft hij meerdere malen verklaard.

Marnix van Rij

Marnix van Rij is oud-voorzitter van het CDA

Dit verhaal is geplaatst op donderdag 8 februari 2007 om 23:14 uur.