Els Stumpel mailt:

Jaren geleden heb ik een Franstalige film gezien waarvan ik de naam echt niet meer kan herinneren. Ik zou heel graag de titel willen weten, want in Hoorn is er een nieuw filmhuis en ik zou hem graag laten draaien op mijn verjaardag. Het is een zwart-wit film, gebaseerd op een werk van Bertolt Brecht en speelt zich af in Parijs. Een oudere mevrouw is zojuist weduwe geworden. Zij komt in contact met een veel jongere kapster(?) die in de buurt werkt en de twee vrouwen raken bevriend. In plaats van thuis te zitten, gaat oma met haar vriendin overal naar toe en er wordt zelfs een deux-chevaux gekocht. De kinderen vinden deze ontwikkelingen maar niets en willen moeder het liefst onder curatele plaatsen.Na een aantal maanden overlijdt de oudere vrouw. Moraal: bijna haar hele leven werd ze geleefd en het laatste deel leefde ze zelf. Ik zou het ten zeerste op prijs stellen als U me hiermee kunt helpen.

Verfilmingen van Brecht zijn relatief zeldzaam. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de theatrale vervreemding die hij nastreefde en die loodrecht staat op het realisme of liever: de geloofwaardigheid die in film meestal beoogd wordt. Brecht wilde dat we ons er steeds bewust van waren dat zijn werkelijkheid een illusie was, de meeste filmmakers hopen juist dat we dat onderscheid vergeten. Een filmer die creatief met deze tegengestelde ‘grammatica’s’ speelde was Lars von Trier in het tweeluik Dogville (2003) en Manderlay (2005), waarin de kijker voortdurend herinnerd werd aan de theatrale parameters van de vertelling.

Een uitzondering op de regel dat Brecht en film elkaar slecht verdragen is wellicht de meeslepende dramatiek van Die Dreigroschenoper, waarvan de eerste verfilming (G.W. Pabst, 1931) nog steeds de beste is. Ook voor televisie, waar de totale illusie voor de kijker veel minder geldt. is Brecht relatief meer geschikt.

Franstalige Brechtfilms zijn nog schaarser, misschien is de hier beschreven film zelfs wel de enige, althans onder de bioscoopfilms. Het gaat om een vrije bewerking van het zeer korte verhaal Die unwürdige Greisin uit de bundel Kalendergeschichten. De Franse vertaling was vrij letterlijk: La vieille dame indigne . Regisseur van de zwart-witfilm uit 1965 is René Allio (1924-1995), oorspronkelijk een theaterregisseur, die bij het brede publiek nooit erg bekend is geworden, maar in cinefiele kring wel veel waardering ondervond voor zijn films, vaak met een marxistische of brechtiaanse strekking. Bekendste titels: Rude journée pour la reine (met Simone Signoret, 1973), Moi Pierre Rivière, ayant egorgé ma mère, ma soeur et mon frère (1976), Retour à Marseille (1980) en een verfilming van Anna Seghers’ roman Transit (1991).

De meeste aandacht kreeg echter de 82-jarige actrice die de rol van de schaamteloze oude dame speelde. Sylvie (pseudoniem van Louise Pauline Mainguené, 1883-1970) was een veteraan van de Franse cinema. die veelal kleinere rollen had gespeeld in films van bijvoorbeeld Bresson, Carné, Cayatte, Duvivier en Clouzot, maar nooit eerder zo opviel als in deze late triomf.

Om een in een filmhuis vertoonbare kopie van La vieille dame indigne op te sporen, dat zal nog niet meevallen. Op het web zijn nauwelijks bewegende beelden te vinden uit de film, alleen een fragment uit het begin, afkomstig van een slechte vhs-kopie van een televisie-uitzending in de jaren tachtig. Daarin zien we eerst een fotomontage van het oude Marseille, begeleid door het chanson La montagne van Jean Ferrat, bij ons vooral bekend als de oorsprong van Wim Sonnevelds Het dorp. Ook zijn er veel klachten van andere mensen die de film zochten en nergens ter wereld een dvd vonden, omdat die gewoon niet bestaat. Heel misschien bezit een enkel filmarchief wel een kopie, bijvoorbeeld EyeFilm, maar ook dat zou me verbazen, want ik kan geen bewijs vinden dat de film ooit in de Nederlandse bioscoop te zien zou zijn geweest.

http://www.dailymotion.com/videoxlbvnb

 

Dit verhaal is geplaatst op dinsdag 29 november 2011 om 23:39 uur.