Jan Snaas uit Schagen mailt:

Langs deze weg de vraag over een film waar ik jaren geleden eens geïntrigeerd door ben geraakt, maar die ik later niet meer heb weten te vinden. Het is een Duitse film over een schaker die volledig manisch bezig is met het schaakspel. Uiteindelijk komt hij in een gekkengesticht terecht, waar hij niet mag schaken. In het geheim maakt hij van broodkruimels een deegbal, waarvan hij dan schaakstukken maakt en op een plaatje karton zijn breinbrekers toch uitprobeert. Ik vermoed dat het een Gunther Grass rol is, maar weet het niet zeker. Wat me er zo aan interesseerde is dat deze man het hele dagelijkse bestaan verlaat en volledig opgaat in de theorie van het spel, en de geestelijke uitdaging daarmee gepaard gaand, die hem uiteindelijk zijn verstand kost.
Zo uit het hoofd ken ik twee Duitstalige schaakfilms. De ene is een verfilming van Stefan Zweigs Schachnovelle (Gerd Oswald, 1960), met een klein rolletje van Rijk de Gooijer, die toen in Berlijn aan de UFA Akademie voor acteur studeerde en in zijn vrije tijd spionagewerkzaamheden verrichtte voor CIA en BVD. Hij vertelde later in een interview dat het niet veel om het lijf had, af en toe rapporteerde hij over ontmoetingen in Oost-Berlijn met kunstenaars, zoals die Nederlandse regisseur die veel in China werkte. Dat moet dus Joris Ivens geweest zijn, maar dit terzijde, want deze film is het zeker niet.

Günter Grass (Danzig, 1927) is ook een dwaalspoor. De schrijver van onder meer Die Blechtrommel (Volker Schlöndorff, 1979) heeft bij mijn weten nooit een rol gespeeld in een fictiefilm. Bedoeld wordt waarschijnlijk de Zwitserse acteur Bruno Ganz (Zürich, 1941), die al een vooraanstaand toneelspeler was, toen hij de hoofdrol speelde van de fictieve grootmeester Thomas Rosemund in Schwarz und weiß wie Tage und Nächte (Wolfgang Petersen, 1978). Oorspronkelijk was dit een televisiefilm, die in sommige landen, waaronder Nederland, ook in de bioscoop werd uitgebracht. Petersen (Emden, 1941) werkt toen voornamelijk voor het kleine scherm. maar drie jaar later scoorde hij een wereldhit met het spectaculaire Das Boot, gevolgd door Hollywoodproducties als Air Force One (1997), The Perfect Storm (2000) en Troy (2004).

In vergelijking is Petersens vroege schaakfilm kamermuziek, al wordt er wel spetterend geacteerd door Ganz, als een bezeten wiskundige die een computerprogramma ontwikkelt om de wereldkampioen te kunnen verslaan, en uiteindelijk zelf grootmeester wordt, ten koste van zijn geestelijke gezondheid. Op de site van Schaakclub Utrecht wordt wat historische achtergrond gegeven en het personage van Rosemund vergeleken met de allereerste wereldkampioen Wilhelm Steinitz (1836-1900), die ook zijn laatste dagen sleet in een zenuwinrichting.

Dit verhaal is geplaatst op dinsdag 22 november 2011 om 23:39 uur.