Jermal is een verhalende, klassiek gecomponeerde film met overtuigende rollen van de Indonesische kindacteurs. Het jongetje Jaya wordt na de dood van zijn moeder naar een visplatform voor de kust gestuurd. Daar regeert de nurkse opzichter Jorah, die niet erkent dat Jaya zijn zoon is. Hij grijpt niet in als de verlegen schooljongen hard wordt ontgroend door de kindarbeiders; pas als Jaya zijn plaats heeft bevochten, begint Jorah zijn eigen verleden onder ogen te zien.

In Pusan, waar ik de film zag, associeerde ik Jorah met het Bijbelse Jonas-motief: de vader wordt bevrijd uit een zelfgekozen schemerwereld, uit de buik van de walvis. Het geïsoleerde houten visserseiland versterkte die associatie, de walvis die uit de zee opduikt eveneens. Maar dat bleek veel te ver gezocht. ‘Wij zijn moslims, wie is die Jonas?’, was de verbaasde tegenvraag van regisseur Bharwami. Zo zie je maar weer hoeveel onzin je op een film kan projecteren.

De grote man achter Jermal is de naar Jakarta uitgeweken Orlow Seunke: u herinnert zich hem van De Smaak van Water, Pervola of Gordel van Samaragd. Regisseur Bharwami is zijn leerling: Seunke hielp het script ontwikkelen en - volgens zijn assistente – met ‘bedelen, smeken en diefstal’ de benodigde vier ton bijeen te schrapen.

Maar tijdens de opnames ging van alles mis: behalve mist en regen bleek de hoofdrolspeler een onhandelbare diva, verstijfde de jonge regisseur en ging het ernstig spoken op het visplatform. Seunke: ‘De vissers die normaliter op het platform werken, vertelden dat er een echtpaar met klein kind rondspookte. Een van de kindacteurs, nogal een drama queen, werd door de man bezeten en raakte in trance. Hij kroop als een tijger over het dek. Daarna raakte een ander jongetje in trance, hij vocht met apen. Enfin, de assistent-cameraman ging kungfu-vechten om de geesten weg te jagen en de hoofdrolspeler hing de exorcist uit. Hij trok de geest uit de jongen, wreef ze in met spuug.’ Zuchtend: ‘En dat gedoe kost dan weer drie draaidagen.’

Vervolgens verdween de editor wegens een sterfgeval in de familie, zodat Seunke de film ook monteerde. Eigenlijk moet deze vakman gewoon zelf weer eens een film maken: Jermal  toont aan hoe goed Seunke is.

1) ‘Een krachtig verbeelde en geacteerde film met een uitstekend gevoel voor realiteit in het portretteren van een situatie die zelden voorkomt in de filmkunst. Wij waren ook verrast door een uiterst verontrustend thema, behandeld met een welkom gevoel van warmte en humor. ‘

2) ‘Een uiterst creatieve film van de meest veelzeggende eenvoud; een film die, van moment tot moment en met elke ademtocht, ontstaat uit een gevoel van urgentie; een film die een absoluut unieke vorm van spanning opbouwt; een film die van begin tot eind trouw aan zichzelf blijft.’

3) ‘Wij zijn erg onder de indruk van de artisticiteit en de kracht van deze film – het niveau van de kunstzinnige en filmische intelligentie aan de ene kant, de toewijding om de realiteit van een bepaalde manier van leven weer te geven aan de andere kant. Voor ons doet deze film waar alle films naar streven: het verbeelden en dramatiseren van een levenswijze met middelen die niet alleen meteen specifiek en universeel zijn, maar zeker ook levendig.’

De andere jury’s kwamen gelukkig veel beter uit hun woorden.

‘Het Iraanse Be Calm and Count to Seven van Ramtin Lavafipour speelt zich af in een visserdorp dat zich, bij gebrek aan vis, tot smokkel heeft bekeerd. De film opereert in twee versnellingen: extreem hectisch tijdens smokkeloperaties, extreem verstild de rest van de tijd, als de hoofdrolspelers opgaan in de weidsheid van zee, strand en woestijn.’ Zo schrijf ik in de krant. De film werkt het best als beeld van een smokkelkolonie, de karakters meanderen na een hoopvol begin nogal de leegte in. Het begint en eindigt met een gedicht waar ik geen touw aan kon vastknopen. Iets over verloren zielen op zee die je terugvindt door een boom te bewateren en de wind fluistert … en de golven ruisen … Enfin, je mond valt open over zoveel Perzische mystiek, maar het riekte ook wel een beetje naar gewichtigdoenerij.

Breathless, daar kon ik geen speld tussen krijgen. De jonge Yang Ik-June maakte een vreugdedans op het podium, zijn Koreaanse gezelschap was al snel ver heen in de gangen van de Schouwburg: erg sympathiek allemaal. Zijn film is dat op een rare, bloedige manier ook. ‘Held is Sang-Hoon, een bruut die debiteuren molesteert in opdracht van een incassobureau. Schelden, spugen en slaan zijn de enige communicatie die Sang-Hoon kent, tot hij een scholiere uit een even disfunctioneel gezin als het zijne ontmoet. Zijn blijkt allerminst geïntimideerd als hij haar bij wijze van kennismaking bespuugt en tegen de grond slaat: anders is ze niet gewend. Gaandeweg vormt zich merkwaardig surrogaatgezin rond Sang-Hoon en hervindt hij iets van zijn menselijkheid. Maar dat is nogal een handicap in zijn beroep.’

Dan was er nog de internationale juryprijs voor Blind Pig Who Wants to Fly. Een ‘onderzoek’ heet zo’n associatiebrij al snel, hier naar de verwarring van de Chinese minderheid in Indonesië over de eigen identiteit. Edwin wint de prijs waarschijnlijk ook omdat zijn film in de Indonesische context best dapper is. En filmisch doet hij iets goed, want er zijn veel scènes in mijn achterhoofd blijven hangen sinds ik hem een half jaar geleden zag. Maar Blind Pig puilt uit van de symbolen die al te persoonlijk zijn, of onbegrijpelijk zonder grondige kennis van de Indonesische verhoudingen.

En soms ook te grof. De sleutelscène, waarin een blinde en bejaarde Chinese tandarts op een tandartsstoel genomen wordt door twee mannen in Indonesisch uniform – een metafoor voor de slaafse houding van oudere Chinezen – maakt de film minder geschikt voor lokale distributie. Daardoor krijgen Indonesiërs, die de film op waarde kunnen schatten, hem zeker nooit te zien. Lef heeft Edwin zeker, of hij controle heeft, durf ik na deze verwarde film nog niet te zeggen.

Over de winnaar van de KNF-prijs, Tony Manero, hadden we het al op dit weblog, en ook in de krant…

Trailer Blind Pig Who Wants to Fly:

Er deugt weinig aan Je Veux Voir.De film kampt met een voltrekt gebrek aan focus. Soms gaat het om het glorieuze Libanese landschap, dan om de relatie tussen Deneuve en  Mroué, dan over de politieke situatie, en nu en dan wordt er onder ambientmuziek een gedicht voorgedragen. De delen komen nooit samen, het rommelt maar wat door.

Je vraagt je bij dit soort films af of de filmmakers weten wat ze doen. Dat ligt anders bij Eldorado van de Waalse komiek/regisseur Bouli Lanners. Ook een road movie, maar dan van iemand die exact weet wat hij doet: een echte road movie maken. De Waalse vlakte is Lanners’  Midwest, voeg daar snerpende Tex Mex-gitaren aan toe en Chevrolet uit 1979. Lanners toon is consistent bitterzoet, waarbij het bitter na het zoet komt; de situaties worden steeds absurder, en daarna treurig; de twee karakters groeien onderweg naar elkaar toe, zoals dat hoort in road movies, maar verwacht er niet teveel van. Lanners gelooft niet in de grote geestelijke transformatie die je in Amerikaanse road movies zo vaak aantreft.  Zijn reis voert terug naar het beginpunt.

Eldorado is niet erg vernieuwend, maar veel sprankelender dan zijn ongelijkmatige, grauwe en wat pretentieuze debuut Ultranova. Lanner daarover; ‘ Een komiek die plots anderhalf miljoen euro krijgt voor een debuutfilm wil serieus genomen worden. Dus werd Ultranova een beetje verkrampt. Bij Eldorado was ik ontspannen en deed ik precies wat ik van wilde, daarom is deze film zoveel frisser.’  (Volgende woendag meer in NRC)

Trailer van Eldorado:

Wat u niet weet, is dat de piepkleine Italiaanse film Pranzo di Ferragosto daar slechts een promille achter zit. Een biljet met een scheurtje op de 5 erbij, en hij is Slumdog gepasseerd. Wie laat u winnen? Slumdog Millionaire, die onweerstaanbare underdog die richting Oscars opstoomt, maar in Rotterdamse verhoudingen de macht belichaamt? Of de charmante kleine film over een Italiaanse vijftiger die bejaarde dames huisvest?  De underdog, of de under-underdog?

Trailer Slumdog Millionaire:

Trailer Pranzo de Ferragosto:

Zo sober als Gomorra is, zo visueel exuberant en luidruchtig is Il Divo. Dat moet wel, want tegen het Napolitaanse straatrumoer staat hier de sfinx, de onbewogen beweger van de Italiaanse politiek. Giulio Andreotti heeft slechts één gelaatsuitdrukking: een melancholieke pokerface. En daarmee is hij zo’n twee uur in beeld.

Zevenmaal was Andreotti premier van Italië, hij had een vinger in alle onsmakelijke schandalen van de jaren zeventig en tachtig, was de ultieme insider die paus Johannes Paulus belerend toevoegde: ‘Uwe Heiligheid, dan kent U het Vaticaan niet’. Met zijn val in 1992 spatten de almachtige Christen-Democraten uiteen – en volgde de nieuwe orde van Berlusconi.

Machtswellust is een raar ding: voor de ene man is het seks, voor de ander komt het in plaats van seks. Andreotti is van dat tweede type. Net als Nixon in het recente Frost/Nixon heeft hij die perverse uitstraling: het lichaam verkrampt als een schildpad, het hoofd vooruitgestoken als een gier. Buiten politiek bestaat er niets. 

Andreotti’s wereld van discreet gefluister onder zuilengalerijen en kolossale schilderijen zou wat saai worden met een sobere aanpak á la Gomorra. Dus heeft Il Divo een luide soundrack, originele camerastandpunten, hectische montage, onnavolgbare tijdsprongen, Godfather-achtige sequenties van politieke moorden en zelfmoorden: Falcone, Della Chiesa, Calvi. 

De factie-Andreotti wordt geïntroduceerd met een serie luxe auto’s die een binnenplaats oprijdt,  machtshebbers die er in slowmotion uitstappen: ‘De Haai’, ‘De Citroen’, ‘De Minister’, ‘Zijne Gezondheid’. Inderdaad, politici met maffia-achtige bijnamen. En niemand heeft er meer dan Andreotti zelf: Goddelijke Julius, De Vos, de Moloch, de Eerste Letter van het Alfabet, de Zwarte Paus, om er een paar te noemen.

De man is een enigma, en blijft dat ook. ‘De grootsheid van het raadsel’: macht houdt van stilte. Andreotti’s  zelfbeeld, zo suggereert de film, was het goede te doen door het kwade te controleren. De geschiedenis zal hem waarschijnlijk zien als bron van corruptie.

Andreotti’s  val heeft weinig veranderd: Berlusconi kwam en in de straten van Napels regeert nog altijd de Camorra.  Wat Gomorra en Il Divo ookverbindt: Tony Servillo, die Andreotti speelt en de malafide afvalverwerker Franco in Gomorra.

Trailer Gomorra

Trailer Il Divo:

Dat zijn de vragen die opkomen bij het zien van Tony Manero – dus wat je er verder ook over kunt zeggen: dit is geen doorsnee-film.

Tony Manero gaat over de straatarme Raúl die zijn midlife-crisis probeert te overwinnen met behulp van  zijn obsessie met John Travolta in Saturday Night Fever (we schrijven 1978). Zijn droom is van dansen zijn beroep te maken, en mee te doen aan een talentenjacht op televisie, die op zoek is naar de ,,Chileense Tony Manero” (de naam van Travolta’s swingende personage in de film). Tot die tijd verdient hij zijn brood met het doodslaan van oude vrouwtjes, en houdt hij zich bezig met het begluren van zijn tienerdochter.

Bij toeval stuit hij op een in elkaar getrapt lid van de oppostie tegen het regime van Pinochet, maar dat is slechts aanleiding om zijn horloge te stelen; als de regisseur met dit personage het morele failliet van de dictatuur in zijn land wil schetsen, dan is dat niet heel erg overtuigend, aangezien Raúl volstrekt apolitiek is. Of wil hij misschien de armoede aanklagen, die mensen aanzet tot de meest vreselijke dingen? Tja. Daarvoor is Raúl weer wat te gestoord.

Als hij een een film heeft willen maken gebaseerd op een spraakmakende gimmick, is hij wel geslaagd: Saturday Night Fever èn dicatuur  èn expliciete seks. Komt dat zien!

Trailer Tony Manero:

Verrassing: Native Dancer blijkt een zedenschets annex thriller, met gangsters, ontvoerde zoontjes en een schietpartij. De sjamane/heks van de hoofdrol is op de keper beschouwd ook een actieheldin die de nare gangster-zakenlieden in Landcruisers op hun nummer zet met eeuwenoude magie nadat ze van haar heilige grond is verjaagd door een pompstation met restaurant.

Een vlot geschreven, vlot geschoten, vlot gesneden film, met actieve assistentie van de Russische filmveteraan Sergei Bodrov. Hoe verliep de samenwerking? ‘Huiswerk’, zuchtte regisseuse Omarova bij de Q en A achteraf. ’Hij las wat ik had geschreven, begon dan tegen me te schreeuwen, waarna ik verder typte.’  Oude Sovjetschool.

Maar is Native Dancer wel integer en authentiek genoeg? Op de trap hoorde een bezoeker zeggen: ‘Wel een erg westerse film hoor. Gefilmd in Kazachstan, maar wel erg westers.’

Westers, dat is zoiets als ‘gelikt’ en  ’niet authentiek’.  Dat brengt mij op de Varamoederparadox. Varamoeders verwachten uit de Derde Wereld integere films, een tikkeltje rommelig en amateuristisch graag. Zeker geen films die, zoals Native Dancer, ook in het land van herkomst succes hebben. Een authentieke, niet-Westerse film is vaak een film die alleen in het Westen bekeken wordt.

Birdwatchers zal meer in smaak vallen bij Varamoeders. Ook daar draait om heilige grond en sjamanen, het conflict tussen traditie en moderniteit. Ditmaal niet op de Kazachse steppe, maar in Brazilië. Voorop gesteld: Birdwatchers is een innemende film met suspense en naturelle vertolkingen van echte Guarani-Kaiowa-indianen.  Zij verlaten hun reservaat omdat kinderen zich in wanhoop (of door de kwade geest Nagué) ophangen, bouwen met zwart landbouwplastic een dorp naast hun oude stamgrond, nu onderdeel van een Braziliaanse latifundium. Ze willen weer van het bos leven, hoewel dat allang een utopie is. Het brengt de koppige Indianen in conflict met de Braziliaanse veeboeren, die nooit gedemoniseerd worden.

Anders dan in Native Dancer, waar sjamanen onderdeel zijn van de wereld van asfalt en mobiele telefoons, zijn in Birdwatchers traditie en moderniteit onverzoenlijke vijanden. Voor indianen is de confrontatie met het moderne een soort genocide, zoals blijkt uit het lot van twee jonge vrienden. De één heeft voorspellende dromen en wordt daarom opgeleid tot sjamaan. Hoewel hij even wordt verleid door de mooie dochter van de grootgrondbezitter en haar crossmotor, kiest hij voor de traditie en overleeft. Hoe anders vergaat het zijn vriend, die op het land gaat werken en met het geld coole gymschoenen koopt. Je zult het zien: een dag later bengelt hij al gedemoraliseerd aan een boom.

Mij lijkt deze absolute afwijzing van alles dat westers is Guarani-Kaiowa-indianen op de lange duur niet te helpen. Behalve als u ze financieel onderhoudt: in de aftiteling van Birdwatchers treft u de relevante website.

Trailer Birdwatchers:

Gisteren een persvoorstelling van Un Autre Homme, en je vreest het ergste. Filmmakers moeten critici haten, sterker nog, horen ze te haten. Dan heb je twee jaar van je leven opgegeven en al je liefde gestopt in een film. Dan komen die marginale, slecht geklede types de persvoorstelling binnen met hun gratis kopje cappuchino, kijken met stenen gezichten toe, proppen de persmap in de tas en fileren diezelfde middag voor het avondeten je werk nog even in 400 woorden. Twee jaar van jouw leven, twee uur van het hunne.

Tenzij de recensie juichend is natuurlijk. Dan ligt het anders.

Enfin, Un Autre Homme is een satire over filmcritici, en Lionel Baier heeft de sfeer van een persscreening uitstekend getroffen: ik hoorde de collega’s rondom soms giechelen.  Hoofdrolspeler is Francois, een mediëvist die zich erbij neerlegt wekelijks het plaatselijk sufferdje van Vallée de Joux vol te schrijven. Hij wordt ook geacht films te beoordelen, en omdat hij geen idee heeft wat goed of slecht is, besluit hij de pompeuze kritieken van het obscure filmblad Travelling maar te kopiëren.

Mocht Francois zichzelf gaandeweg serieus gaan nemen, dan snijdt de formidabele Natacha Koutchoumov  hem weer ruw op maat. Zij is Rosa, wel een echte filmcritica, die jongemannen met sardonisch plezier breekt en temt.  Francois eindigt in haar stal, of hij nu wil of niet.

Rosa is een monster, een dominatrix, die luchtig toegeeft zelf ook geen idee te hebben wat een goede van een slechte film onderscheidt. Is ook helemaal niet nodig, hou het simpel. Na de nieuwste film van Claude Chabrol, die ze best goed vindt, zegt ze dat ze hem desondanks de grond zal inboren: ’Bij Chabrol weet je dat één op de twee films slecht is, dus als je een besluit heb genomen over zijn laatste, weet je al hoe je zijn volgende gaat beoordelen.’

 Gefilmd in fris zwart-wit: ga naar Un Autre Homme als u al onze beroepsgeheimen wilt weten.

Op het filmfestival van Berlijn, dat vlak na dat van Rotterdam begint, draaien vier speelfilms van Nederlandse vrouwen. De meeste zijn in Nederland al in première gegaan, zoals Het zusje van Katia van Mijke de Jong, Calimucho van Eugenie Jansen en Winterstilte van Sonja Wyss. Eén gaat daar pas in première, zoals Kan door huid heen, het speelfilmdebuut van Esther Rots, niet in de competitie overigens, maar in het Forum.

Zouden we het een nieuwe Hollandische Welle kunnen noemen, of zelfs een Frauwenwelle? Waarschijnlijk is het toeval. De films hebben behalve geslacht en nationaliteit van de maker misschien niet veel met elkaar gemeen. Kan door huid heen lijkt soms bijvoorbeeld een beetje op Het Zuiden van Martin Koolhoven, en op Het laatste gesprek van Noud Heerkens, allebei mannen. Maar wel ook films met sterke rollen voor vrouwen.

In Het laatste gesprek, die hier vrijdag in première ging, moeten het gezicht en de stem van Johanna ter Steege anderhalf uur de aandacht vast houden. Iets anders is er nauwelijks te zien of te horen. In Kan door huid heen draait het om Rifka Lodeizen, die bijna niet van het scherm verdwijnt. Goede rollen, nog betere actrices.

Kan door huid heen van Esther Rots hoort officieel niet tot het programma van het IFFR. De film is in de catalogus niet te vinden. Toch was er zaterdagavond één voorstelling, in een uitverkocht Luxor. De regisseur kon haar tranen tijdens haar introductie nauwelijks in bedwang houden. Rots maakte eerder naam met een aantal korte films, waarvan er een een Gouden kalf won op het Nederlands Filmfestival en twee te zien waren in Cannes.

Ik vraag me af wat er gebeurd was als het festival met Kan door huid heen was geopend en niet met The Hungry Ghosts van Michael Imperioli. Het gebeurt niet vaak dat het Rotterdams filmfestival opent met een Nederlandse film. In dit geval was dat meer dan terecht geweest. Maar misschien had de film als openingsfilm wel slechter geleken. De openingsfilm is het visitekaartje van het festival en daar wordt vaak op gekankerd, zoals ook dit jaar weer gebeurde. De film die daar draait wordt kritischer bekeken dan films in een bijprogramma. De welwillendheid neemt af, de kritische zin toe.

Zoals het nu is, is Kan door huid heen een verrassing. Esther Rots is een talent. Het spel van Rifka Lodeizen en het camerawerk van Lennert Hillige zorgen ervoor dat elk beeld onder spanning staat. Het scenario werkt daar meestal ook aan mee, ook al lijkt het verhaal net te mager of juist te dik voor anderhalf uur.