Wel een beetje verwarrend: je hebt Aleksej German, een van de grootste Sovjet-filmregisseurs; en je hebt Aleksej German, een bekende hedendaagse Russische filmregisseur, zoon van de vorige. En om het helemaal mooi te maken heeft de laatste nu een film gemaakt die heel erg op eentje van zijn vader lijkt.

“Papieren soldaat” is namelijk een tijdsbeeld van de Chroesjtsjov-jaren aan de hand van de existentiële, en amoureuze problemen van een arts die betrokken is bij de eerste bemande ruimtevlucht ooit, die van Joeri Gagarin in 1961. Een en ander speelt zich voornamelijk af op de godvergeten steppen van Kazachstan, vanwaar de Sovjet-raketten, zowel de bemande als de onbemande, tot op de dag van vandaag opstijgen. Tegelijkertijd is de film een maatschappelijk-moreel commentaar op een latere periode uit de Sovjet-geschiedenis: hij laat zien hoe scherp en getourmenteerd de overgang was van de Stalinistische terreur naar de samenleving van relatieve welvaart en rechtszekerheid onder Brezjnjev in de jaren zeventig.

Dat is niet veel anders dan wat Aleksej German sr. in 1983 deed in ‘Mijn vriend Ivan Lapsjin’, een van de beste Sovjet-films ooit gemaakt, naar mijn smaak. Daarin was een groepje lokale machthebbers en politieagenten te zien die zich anno 1934 probeerden staande te houden in een eveneens godvergeten West-Siberisch stadje. Hun psychische problematiek, volgens German dan, was voor elke Sovjet-toeschouwer een verhandeling over het geestelijk klimaat waarin later de grote terreur van 1936 zou losbarsten.

Zo vader, zo zoon dus. Jammer eigenlijk dat in Rusland film niet meer de politieke betekenis heeft van vroeger. Het uitbrengen van ‘Mijn vriend Lapsjin’ in 1983 was een teken dat onder partijleider Andropov dingen gingen veranderen – een ontwikkeling die door diens overlijden later dat jaar werden onderbroken. ‘Papieren soldaat’ is gewoon een film. Papieren soldaat is wel een beetje een zit – twee uur. Maar voor de liefhebbers is het een prachtige film. Hij heeft overigens nog geen Nederlandse distributeur gevonden, terwijl hij wel met geld van het aan het Rotterdamse festival geliëerde Hubert Bals Fonds gemaakt is.

Dit verhaal is geplaatst op vrijdag 23 januari 2009 om 2:36 uur.