Links heeft de komende jaren even niks meer te vertellen, zei Geert Wilders (PVV) gisteravond bij het bereiken van een akkoord met VVD en CDA. Vooralsnog staat het oppositiepartijen echter nog vrij om een regering het vuur aan de schenen te leggen. Michiel van Hulten en Marcel ten Hooven buigen zich daarom over de vraag hoe de PvdA haar verhaal moet gaan vertellen.

Ten Hooven, voormalig redacteur van dagblad Trouw en Vrij Nederland, ruikt een kans voor de sociaal-democraten. Nu het CDA haar ziel heeft verkocht aan de PVV, ligt het politieke midden braak. “De stemmen in het midden liggen voor het grijpen”, schreef hij op 22 september in deze krant. In dat speelveld kan de PvdA zich profileren als gematigde, middenpartij. “Vanuit het landsbelang geredeneerd is er behoefte aan een partij die stem geeft aan de kiezers die het ruwe klimaat van politieke en maatschappelijke polarisatie beu zijn. Tot haar kern teruggebracht is de democratie een vreedzame manier van omgaan met verschillen.”

Van Hulten, oud-voorzitter van de PvdA, voelt er ook wel wat voor de teleurgestelde CDA-kiezers onderdak te geven. “Maar dat betekent niet dat samenwerking met andere linkse partijen geen optie of zelfs onverstandig is”, betoogt hij vandaag in dit opiniestuk. En die voorkeur had de PvdA al voor de verkiezingen moeten uitspreken, vindt hij. “Was een stem op Bos ook een stem op Balkenende? Betekende kiezen voor de PvdA ook kiezen voor de VVD? De PvdA bleef en blijft het antwoord schuldig.”

Door nu wel duidelijk te kiezen voor linkse samenwerking slaat de PvdA volgens Van Hulten twee vliegen in één klap: de kiezer krijgt een duidelijke keuze voorgeschoteld tussen een progressief en een behoudend kabinet, en de PvdA kan zich onbekommerd richten op de kiezers in het politieke midden, en het bestrijken van de linkerflank overlaten aan GroenLinks en SP. “De PvdA moet kiezen voor het midden én voor links.”

Is dat wel een duidelijk keuze? In ieder geval gelooft de PvdA dat de PVV, als gedogende partij, wel wat in de melk te brokkelen heeft. Uit een interne notitie bleek dat de sociaal-democraten het beoogde kabinet van Mark Rutte consequent Wilders-I gaan noemen.

Joris Voorhoeve scheidt van de VVD, de partij waarvan hij ooit leider en minister was. Hij ging al in juni 2009 vreemd met D66 omdat de VVD destijds de ontwikkelingshulp halveerde en nu scheidt hij omdat de liberalen in zee willen met de PVV. Door deze administratieve beweging kon hij twee keer een statement maken.

Op basis van één geval kun je geen conclusies trekken, maar opmerkelijk is het wel: bij het CDA klommen prominenten in de pen maar bleven trouw en bij de VVD zegt Voorhoeve zonder aankondiging meteen op. Net als het Rhedense VVD-raadslid Bas Geerdink overigens. Hij verliet de lokale liberalen op 1 september omdat de landelijke PVV volgens hem een “gevaarlijke ondemocratische beweging” is. Hij haalde het landelijke nieuws, wat opmerkelijk is voor een raadslid.

Opzeggen is de laatste jaren in. Vooral bij coryfeeën. Want wie niet meer kan opstappen, kan altijd nog opzeggen, en plaatst zich daarmee gegarandeerd in de kijker. Laten we het rijtje even af gaan:

• Marcel van Dam: brak in 2003 met PvdA en stemde in 2006 openlijk op SP: statement over AOW.
• Professor Frank Ankersmit: keerde in februari 2009 de VVD de rug toe vanwege aanpak kredietcrisis.
• Professor Anton Zijderveld: verliet in april 2009 het CDA vanwege toenadering PVV.
• Oud-hoofdcommissaris Eric Nordholt: in mei 2010 van PvdA naar VVD omwille van veiligheidsprogramma.
• Voormalig VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali deed het andersom: één van haar eerste grote nieuwsmomenten was haar overstap in 2002 van een PvdA-instituut naar de VVD-kandidatenlijst. Door op te zeggen en over te stappen wérd zij een prominent.
• Datzelfde geldt voor Geert Wilders: zijn opmars begon toen hij in 2006 de VVD-fractie verliet.

Bij het CDA blijven critici, uitgezonderd Zijderveld, trouw de contributie betalen. Maar enkele daden zijn er wel. Jan Schinkelshoek, die bij regeringsdeelname van het CDA nog kans maakte op een zetel, staakte in augustus zijn politieke loopbaan vanwege de toenadering tot de PVV. En Ab Klink verliet de CDA-fractie nadat hij obstructie pleegde in het formatieproces. Ook Willem Aantjes zorgde voor beroering: de voormalig fractievoorzitter van het CDA kondigde in april aan op de ChristenUnie te stemmen. Maar opzeggen, dat is niets voor de christen-democraten. Waarom eigenlijk niet?

Volgens de Rotterdamse politicoloog Rinus van Schendelen doet alleen een college van PvdA en Leefbaar Rotterdam recht aan de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen (Opiniepagina, 6 april).

Hij laakt de opstelling van de PvdA, omdat die partij niet met Leefbaar Rotterdam wil samenwerken. De PvdA heeft vóór de raadsverkiezingen al gezegd om inhoudelijke redenen niet met Leefbaar samen te willen werken. De PvdA werd vervolgens, zij het nipt, de grootste partij.

Het zou heel vreemd zijn om na de verkiezingen zomaar terug te komen op dat standpunt. Belangrijker nog is dat de democratie in een grote stad als Rotterdam behoefte heeft aan een constructieve, maar vitale oppositie. Een situatie waarin geen grote partij in de oppositie zit, is theoretisch mogelijk, maar op de lange duur geen bijdrage aan een levendige democratie.

Omdat Van Schendelen een tamelijk bestuurlijk-technocratische invalshoek hanteert, kan hij niet anders dan de verklaring van de opstelling van de PvdA elders zoeken. Die zou liggen in de interne verhoudingen in die partij. De positie van PvdA-voorman Dominic Schrijer zou kwetsbaar zijn, omdat veel raadsleden met voorkeurstemmen zijn gekozen, daarmee een eigen machtsbasis hebben en zich dus weinig van Schrijer hoeven aan te trekken.

Acht van die raadsleden zijn van allochtone afkomst en juist zij zouden tegen samenwerking met Leefbaar Rotterdam zijn. Hier wordt zo veel gespeculeerd dat je bijna een eigen politieke agenda van Van Schendelen zou gaan vermoeden. Voor alle duidelijkheid: Schrijer heeft zich al in december 2009 duidelijk tegen mogelijke samenwerking met Leefbaar Rotterdam uitgesproken.

Lees hier het volledige opiniestuk van Ruud Koole

Wouter Bos is opgestapt als partijleider van de PvdA. Vanmiddag geeft Job Cohen, burgemeester van Amsterdam, een persconferentie waarin hij zich zeer waarschijnlijk kandidaat stelt als lijsttrekker voor de komende Kamerverkiezingen.

Al in januari 2007 begon Bos “intensieve gesprekken” met Job Cohen. Volgens Bos heeft Nederland een premier nodig die ons land niet “uiteen laat vallen in mensen die wel en niet mee doen”.

Als reden voor zijn vertrek gaf Bos het vaderschap op. De komende jaren wil hij meer aandacht besteden aan zijn drie jonge kinderen. “Dat verhoudt zich slecht met het partijleiderschap”. Cohen is volgens Bos “bij uitstek de premier die dit land nodig heeft de komende jaren.”

Wat vindt u? Respecteert u de keuze van Bos of laat hij volgens u de sociaal-democraten juist in de steek zo vlak voor de verkiezingen? Hoe kijkt u terug op Bos’ inzet voor de publieke zaak en de PvdA in het bijzonder? Denkt u dat Cohen in staat is het premierschap binnen te halen? Wat betekent de komst van Cohen voor de strijd met het CDA en met CDA-lijsstrekker Balkenende?

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

De PvdA-afdelingen in Almere en Den Haag hebben de PVV uitgesloten. In Den Haag is de PvdA de grootste en in Almere de PVV.

De collegeonderhandelingen lopen stuk op principiële punten, zoals het verbieden van hoofddoeken en minaretten. Ook in de forse bezuinigingen die de PVV voorstelt kunnen de sociaal-democraten zich niet vinden.

Wat vindt u? Moet de PvdA in Almere, als tweede partij, er alles aan doen om de vele kiezers in het college te vertegenwoordigen? En bent u het eens met de keuze van de Haagse PvdA om de PVV, als tweede partij, uit te sluiten? Hoe zwaar mogen principes wegen als dit de vorming van een representatief college in de weg staat?

Al dat gedoe over hoofddoeken, boerka’s en handenschudden is Haags. Lokale afdelingen van de PvdA kennen veelal een andere integratiekoers.

Dat betoogt Ella Vogelaar, oud PvdA-minister voor Wonen, Wijken en Integratie, vandaag in dit opiniestuk.

Ze reageert op hiermee op de oproep van Mohammed Benzakour en andere vooraanstaande moslims om niet op de PvdA te stemmen. Vogelaar toont echter wel begrip voor hun onvrede met de koers van de landelijke PvdA.

“Net als de schrijvers geneer ik me regelmatig voor de standpunten die de partijleiding en leden van de Kamerfractie innemen of vaak juist niet innemen als Wilders of, in zijn voetspoor andere populisten, weer eens een van hun haatzaaiende luchtballonnen oplaten.”

Juist omdat dit de landelijke koers is, raadt ze het negatieve stemadvies van Benzakour c.s. af. Het gaat op 3 maart om gemeenteraadsverkiezingen, aldus Vogelaar.

“Vaak kwam ik wethouders van de PvdA tegen die verzuchtten: ‘Ella, we vinden de wijze waarop je probeert tegenwicht te bieden aan dat hyperige en polariserende Haagse debat rond integratie een verademing.”

Zolang deze opvattingen nog consequent worden uitgedragen door grote aantallen lokale PvdA-ers, is het volgens Vogelaar nog de moeite waard om binnen de partij voor zo’n benadering ook de partijleiding te winnen.

• Lees hier het volledige opiniestuk.
• Opiniestuk van John Leerdam e.a. (‘Meneer Benzakour, kijk eens naar ons’)
• Meer discussies over de PvdA

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst.

De PvdA heeft de allochtoon niets meer te bieden, schreven verschillende moslims, waaronder schrijver Mohammed Benzakour, maandag in NRC Handelsblad. Zij adviseerden om voortaan progressiever te stemmen, de PvdA heeft hen teleurgesteld:

Waar van een sociaal-democratische partij verwacht mag worden de misstanden in een sociaal-historische context te kaderen, is het cultuur en religie wat de modieuze klok slaat. Beseft de partij dan niet dat een culturele focus al gauw als excuus werkt voor een racistisch discours (…). ?

Diverse allochtone PvdA’ers, raadsleden, Kamerleden en ook wethouders, reageren vandaag op de kritiek van Benzakour e.a. Onder hen onder meer John Leerdam (Kamerlid), Freek Ossel (wethouder in Amsterdam) en Fouad el Haji (raadslid Rotterdam).Volgens hen is de emancipatie van allochtonen juist zichtbaar bij de PvdA. En het integratiedebat wordt door de PvdA niet langer genegeerd, maar openlijk gevoerd, betogen zij.

Geen enkele andere partij durft dat aan. Het was nodig en het is goed geweest. De illusie dat het vanzelf allemaal wel goed zou komen, hebben we terzijde geschoven.

De PvdA maakt de religieuze identiteit van allochtonen verdacht. Ze houdt moslims verantwoordelijk voor criminaliteit en werkloosheid, terwijl ze weet dat er sociaal-economische oorzaken aan ten grondslag liggen.

Daarom vinden allochtonen niet meer vanzelfsprekend onderdak bij de PvdA, betogen vooraanstaande moslims vanmiddag in NRC Handelsblad. Onder de auteurs bevinden zich Halim el Madkouri (programmamanager Forum), Brahim Bourzik (Landelijk Beraad Marokkanen), Layla Hacena (voorzitter Participatie Team Rotterdam) en Mohammed Benzakour (schrijver).

Integratie gaat goed

De PvdA zou een weerwoord moeten hebben tegen de Telegrafisering en de volksmenners van de burgerlijke verongelijktheid, vindt het schrijverscollectief. In een land waar het integratiedebat is vernauwd tot een handjevol boerka’s en een zittende advocaat zit het namelijk wel snor met de integratie, menen zij.

“En feitelijk is dat ook zo: het is een prestatie van formaat als al binnen twee generaties de contouren zichtbaar zijn van een heuse allochtone middenklasse; ondernemers, nieuwslezers, advocaten, ambtenaren, bewindvoerders, journalisten, voetballers, promovendi én schrijvers die soms sterker dan hun Nederlandse vakgenoten als erfgenamen optreden van Reve en Couperus.” (lees hier het volledige artikel)

Allochtone stem van groot belang

Het steekt de auteurs dat PvdA-leider Wouter Bos bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 het allochtone electoraat niet bedankte, maar een koude douche gaf. “Toen de winsten geteld waren haastte Bos zich te excuseren dat de PvdA beslist ‘geen allochtonenpartij’ is en dat de volgende keer meer op ‘kwaliteit’ moest worden gelet.”

De allochtone stem is voor de grote partijen van strategisch belang in de slag om de macht in de steden. Tien procent van de stedelingen is van niet-westerse afkomst. In Amsterdam, Rotterdam en Den Haag ligt het percentage zelfs drie keer zo hoog en vormt de jeugd her en der al een forse meerderheid, becijfert het gezelschap.

Wat vindt u? Verwijdert de PvdA zich echt van de allochtonen door cultuur en religie te problematiseren? Is dat een strategische misser? Of een doordacht besluit – met in gedachten de PvdA Integratienota waarin gesteld werd dat culturele misstanden voortaan “benoemd” en “keihard aangepakt” moeten worden? Bij welke partij kunnen moslims nog wel terecht?

• Meer discussies over de PvdA
• Lees hier het volledige opiniestuk

NB: Alleen reacties onder vermelding van voor- en achternaam worden geplaatst

Maandagavond hield PvdA-leider Wouter Bos de eenentwintigste Den Uyl lezing. Daarin bekritiseerde hij ‘De Derde Weg’, de vernieuwingsbeweging binnen de sociaal-democratie die pleitte voor meer marktwerking, ondernemerschap en een einde aan het taboe op veel geld verdienen.

Halverwege de lezing komt Bos tot de kern van zijn betoog. Lees hier de volledige versie. Hieronder een citaat:

“De grootste tragiek van de Derde Weg is echter gelegen in het feit dat de op zich noodzakelijke wending van de sociaal democratie naar een positievere houding ten opzichte van bedrijfsleven, vrije markt en ondernemerschap, plaats vond op het moment dat het moderne kapitalisme van karakter aan het veranderen was.

De normalisatie van de sociaal democratie ten opzichte van de private sector en de erkenning van de productieve kant van het sociaal kapitalisme werd daarmee slachtoffer van een tragisch timingprobleem. Om het maar eens plastisch uit te drukken, de derde weg-progressieven sliepen in met een voorheen redelijk getemde vrije markt maar werden wakker met een ontketend monster.

Nou ja, was dat wel zo? Want wie had die ketens afgedaan?”

Met dat laatste steekt Bos de hand in eigen boezem: het waren de sociaal-democraten die het kapitalisme zijn gang lieten gaan. Wanneer en hoe is het volgens u misgegaan? Of neemt Bos ten onrechte de schuld op zich voor de financiële crisis?

Hoogleraar arbeidsrecht Jaap van Slooten schrijft vandaag op de opiniepagina dat hij dat een verkeerde stap vindt:

Als je al jaren 2 ton verdient, dan moet je op grond van ‘de moraal’ vaststellen dat je te veel verdient.  Je bent dus een ‘graaier’ geweest. Het woord ‘graaien’ suggereert stelen of  het onmatig profiteren zonder dat er iemand ingrijpt. Dat is een belediging voor mensen die vaak zeer belangrijk werk doen en die meestal niets anders hebben gedaan dan wat iedere werknemer in ons land doet: een afspraak maken met een werkgever en daarna jaarlijks afwachten of er een salarisverhoging inzit.

Van Slooten zegt daarom zijn lidmaatschap van de PvdA op:

Ik heb de afgelopen jaren duizenden euro’s contributie betaald aan de PvdA. Dat was volgens Ploumen vast immoreel geld. Ik heb dan ook besloten het voortaan te geven aan een organisatie die het wel waardeert.

Al eerder was er discussie over de erecode, die sinds 4 december op papier staat. Zo liet PvdA’er Dirk Jan Verbeek (bestuursvoorzitter van Groene Hart Ziekenhuis) die boven de Balkenendenorm zit al weten er geen enkele consequentie aan te verbinden.

De PvdA zou er goed aan doen om wat meer trots te zijn op zijn leden die tegenwoordig nog omvangrijke en lastige functies willen vervullen in het hybride schemergebied tussen het publieke en het private domein.

Wat vindt u? Is de erecode van de PvdA een belediging voor goede bestuurders? En zegt deze code niet eigenlijk dat een partij die opkomt voor de zwakkeren in de samenleving, ook moet worden geleid door zwakkeren?