Voor het Nederlandse koningshuis moet Prins Bernard in de geschiedenis worden bijgeschreven als een mislukkeling.

Dat vindt historicus Annejet van der Zijl. Zij heeft vijf jaar promotieonderzoek gedaan naar het eerste deel van Bernhards leven. Gisteren verscheen haar boek Bernhard, een verborgen geschiedenis bij uitgeverij Querido.

Buitenechtelijke kinderen, lidmaatschap van nationaal-socialistische organisaties, decadent. Nee, Bernard komt er niet goed vanaf. Toch maakt ze ook een nuance. Van der Zijl beschrijft het Duitsland van voor de Tweede Wereldoorlog waarin “antisemitisme nog een alledaags, haast vanzelfsprekend gegeven was – zeker bij de adel waar van oudsher gedacht werd in termen van bloedlijnen en ‘hogere’ en ‘lagere’ mensensoorten.”

De historicus Fasseur stelde in Bernhard en Juliana, portret van een huwelijk dat Bernhard de monarchie had gered door media-aandacht te organiseren voor de invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans op zijn vrouw.

Wat vindt u? Deelt u de conclusie dat Bernard het koningshuis meer kwaad dan goed heeft gedaan?

De reputatie van prins Bernhard is omstreden. Het is daarom de vraag of we nog wel een cultuurfonds moeten hebben dat naar hem genoemd is, stelt Reinjan Mulder vandaag in dit artikel.

Mulder, oud-kunstredacteur van NRC Handelsblad, rakelt een aantal beschuldigen op. Zoals Bernards SS-verleden en het Lockheed-schandaal.
Lees verder »

Door Carel Scharten uit Rotterdam

Mijn staatshoofd moet een gekozen president zijn. Ik ben mij daarvan bewust geworden toen ons huidige staatshoofd in verwachting was van haar eerste kind.

Ik was onthutst dat alles wat spreken of schrijven kon zich in die periode bezighield met de gewenste persoonlijkheid van een nog ongeboren individu, en met dezelfde onwrikbaar vaststaande levensopdracht. Een embryo werd reeds in de moederschoot van zijn vrijheid beroofd. Het feit dat deze onfrisse mentaliteit haar oorsprong heeft in onze Grondwet, betekent dat onze Grondwet op dit punt niet deugt. Een vrij volk moet deze grondwettelijke bepaling niet willen. Geen vrije burger moet een nog ongeboren mens willen knechten. Alles wat men tegen dit standpunt inbrengt, is voor mij onbespreekbaar.

Door Kees Hogenbirk, kunsthistoricus uit Amsterdam

Tot nu toe worden in de discussie over ons ideale toekomstige staatshoofd dezelfde argumenten gehanteerd. Het koningschap zou, ten eerste, niet van deze tijd zijn. Zijn een Russische president en premier die stuivertje wisselen om herkiesbaar te blijven, dat wel?

Dan wordt aangevoerd dat een koninkrijk niet democratisch is – alsof de constitutionele monarchie die wij kennen, niet al lang haar stabiliteit heeft bewezen. En kost een koning meer dan een president? Kijk eens naar wat de Fransen uitgeven aan representatie en de Duitsers aan beveiliging. Ik verkies het koningschap boven een presidentieel staatshoofd. Ten eerste vertegenwoordigt een gekroonde vorst de identiteit van de natie; hij is door zijn afstamming symbolisch verbonden met onze geschiedenis.

Ten tweede betekent de zittingsduur en de erfelijke overdracht van de troon dat Nederland continuïteit kent, zoals scholen baat hebben bij een amanuensis en kerken met een koster die tot zijn pensioen aanblijft. Een koning kan vanzelfsprekender ervaring en wijsheid bieden dan een tijdelijk aangesteld staatshoofd – ook bij kabinetsformaties. Ten derde vormt de koninklijke familie een voorbeeld waaraan de bevolking zich kan spiegelen. Alle vreugde en verdriet worden uitvergroot en collectief gedeeld. Zo vervult een koningshuis de functie van rolmodel. Met hun belangstelling voor sociaal-economische onderwerpen leveren de leden van het Koninklijk Huis maatschappelijke binding. Ten vierde is de monarch een visitekaartje voor Nederland in het buitenland die hoger in de hiërarchie staat dan een willekeurige president.

Al zijn hele leven wordt de kroonprins voorbereid op zijn publieke functie, iets wat van geen andere overheidsdienaar wordt verwacht. Aan zijn verantwoordelijkheidsgevoel en kwaliteiten hoeft niet te worden getwijfeld. Mijn toekomstige staatshoofd houdt, kortom, alles bij het oude.

Door J.E. de Ruiter uit Amsterdam

De niet-gekozen Vader des Vaderlands. Om die titel waar te maken zal Willem-Alexander datgene moeten doen wat gekozen politici onder druk van oprukkend populisme niet meer lijken te kunnen: afstand nemen van de waan van de dag, beschouwen, de rode draad en lange termijn in de gaten houden en ondertussen de historie in acht nemend.

Om voor de meerderheid van het volk geloofwaardig te zijn als staathoofd, zal hij een conservatief imago in stand moeten houden en, juist in Nederland, waar het de financiën betreft het imago van een oud-Hollandse huisvrouw. Wij willen geen gewoon mens als staatshoofd. Wij willen iemand die er op zijn minst blijk van geeft de antwoorden wel te hebben. Niet iemand die een mening over Jan en Yolanthe heeft, maar iemand met een gezonde afstand tot het volk, juist om het volk bij elkaar te houden.

Door Abe van der Werff uit Den Haag

Een enkele keer mocht ik de majesteit ontmoeten. Dat was vanwege de kunst, waarbij zij zich zeer betrokken voelt.

Die verbondenheid straalt zij ook uit en zo verwarmt ze zelfs mijn republikeinse hart. Ik denk dat de belangrijkste oorzaak hiervan is dat je tegenover iemand staat die waardigheid laat samenvallen met welgemeende belangstelling. Iemand die ook nog eens nieuwsgierig is, maar door ceremoniële beheersing er een eigen en oprechte omgangsvorm voor weet te vinden.

Het publiek herkent en waardeert dit. Voor die prestatie heb je veel levenservaring nodig en zul je ‘op leeftijd’ zijn gekomen. Anders wordt het een ingestudeerd maniertje. Dat betekent dat de prins eigenlijk pas vanaf zijn vijftigste voor het koningschap in aanmerking kan komen. Kan de vorstin het zo lang volhouden? Hier wringt de schoen: wij hebben nu te maken met een conflicterende vermenging van staatshoofd en ceremonieel vorst. Het moet gauw naar het laatste.

Door Isa Weijers uit Driebergen

Het is niet meer van deze tijd en niet democratisch een niet-gekozen staatshoofd te hebben. Wat mij echter opvalt is dat mensen niet kritisch durven te zijn ten aanzien van het koningshuis.

Voor kritiek zijn veel redenen te bedenken: de kosten, het ‘geheim van Noordeinde’, de onschendbaarheid van de koninklijke familie en de verantwoordelijkheid van de minister-president.

Dat koningin Beatrix een harde werker is en over een grote dossierkennis beschikt, zullen weinigen ontkennen. Maar wat mij betreft zijn dit geen argumenten om het koningshuis te handhaven. Ik pleit dan ook voor een republiek. Een president hoeft niet altijd goed te zijn, maar kan na vier jaar bij de verkiezingen vervangen worden. En als deze stap voor velen toch een brug te ver is, dan maar een ceremonieel koningschap.

Door Roy Tholen uit Amersfoort

Hoe onze nieuwe koning zich moet manifesteren? In ieder geval als man van het volk. Maar wel een die op vele niveaus kan acteren.

Daar zal hij prinses Máxima bij nodig hebben. Zij zal ervoor zorgen dat Alexander, want zo moet hij gaan heten om internationaal bekend te blijven, zowel serieus als ontwapenend kan zijn wanneer dat nodig is.

Echter, om het koningschap nog toegevoegde waarde te geven, zal hij, net als zijn moeder nu, een staatshoofd moeten zijn dat menig handelsmissie een bepalend gezicht kan geven. Tevens een staatshoofd dat elke regering kan adviseren.

Om dit goed te kunnen doen, dient hij gebruik te maken van zijn netwerk. De diplomatie die hierbij onontbeerlijk is, zal hij verder dienen te verfijnen. Diverse commissariaten nu geven hiervoor al een vliegende start. Die adviesrol kan voor stabiliteit zorgen in tijden waarbij het electoraat aan grote veranderingen onderhevig is. Ten slotte zal Alexander ervoor kunnen zorgen dat Nederland op de kaart blijft. Sleutelposities zullen namelijk eerder gegund worden wanneer de relaties goed liggen en goed onderhouden worden.

Koning Alexander als uiterst kundig, sociaal voelend staatshoofd. Hij is er bijna klaar voor.

Door N. van der Pol uit Rotterdam

Het Koninklijk Huis heeft een warme relatie met de Nederlandse bevolking. Een breuk in die relatie zal veel weerstand oproepen. Het Koninklijk Huis is echter ook verburgerlijkt en verpolitiekt. Dat wringt met onschendbaarheid en ministeriële verantwoordelijkheid. Vóór de troonswisseling is daarom een serieuze discussie over de bevoegdheden van het Koninklijk Huis – bij voortzetting – noodzakelijk.

De kwaliteit van onze democratie is er de laatste jaren niet beter op geworden. De bevolking heeft weinig vertrouwen in de eigen vertegenwoordiging en in de overheid. Een gekozen president zou dat vertrouwen op den duur kunnen herstellen, een koning niet.

Het is echter niet verstandig om in deze crisistijd een mogelijke crisis toe te voegen en op korte termijn, zo al mogelijk, de Grondwet te willen wijzigen. Mijn keuze is dan ook: een koning met in hoofdzaak representatieve taken.

Door Milan Lucassen uit Den Haag

Het principe dat in Nederland slechts één familie het staatshoofd levert, is in mijn ogen een ondemocratisch gedrocht van jewelste. Een voorbeeld is de ministeriële verantwoordelijkheid: als het staatshoofd een uitglijder maakt, moet de minister opstappen.

Dat is de omgekeerde wereld. In de Gouden Eeuw was het huidige Nederland al een republiek. Onze meest bezongen, meest beschreven en meest geschilderde eeuw, was een eeuw van de burgerij. Misschien is het weer tijd voor een republiek. Zodat niet de juiste baarmoeder bepaalt wie de onderdanen regeert, maar dat u en ik bepalen wie de burgers van Nederland mag representeren als staatshoofd. Van één kandidaat naar 16 miljoen potentiële staatshoofden.