De formatie van een rechts kabinet van VVD, PVV en CDA is mislukt, een poging een Paars Plus kabinet te formeren lijkt nu de meest reële optie. Maar in hoeverre doet dat recht aan de verkiezingsuitslag?

De VVD (+9) werd de grootste en de PVV was de grootste winnaar (+15 zetels), maar ook D66, GroenLinks en de VVD wonnen (in totaal +19). Aan de andere kant kun je ook betogen dat bijvoorbeeld het CDA (21 zetels) ondanks het forse verlies meer recht heeft op deelname aan een coalitie dan bijvoorbeeld D66 (10 zetels).

Hoe dan ook, het is interessant om tijdens de formatie nog eens nader naar de verkiezingsuitslag te kijken. Josse de Voogd (student internationale betrekkingen en werkzaam bij het wetenschappelijk bureau van GroenLinks) heeft een interessante kaart gemaakt op basis van die verkiezingsuitslag. Lees verder »

Fractievoorzitter Maxime Verhagen (CDA) heeft nog niet gezegd dat hij er geen zin in heeft, maar zijn terughoudendheid richting de vorming van een rechts kabinet heeft hem al de bekende kwalificaties opgeleverd.

Volgens PVV-leider Geert Wilders – die zeer compromisbereid is – heeft Verhagen “de stekker eruit getrokken” en “de boel opgeblazen”. Maar Verhagen zegt pas aan te willen schuiven als PVV en VVD een “akkoord op hoofdlijnen” gesloten hebben. En daarin heeft VVD-leider Mark Rutte geen zin, want dat zou de christen-democraten op voorsprong zetten in de onderhandelingen. Maar de grootste drempel is waarschijnlijk de belofte van het CDA aan haar achterban: die mag op een congres stemmen over mogelijke regeringsdeelname.

Zover komt het waarschijnlijk niet meer. Voor informateur Uri Rosenthal is het smeden van een rechtse coalitie – één die het meest recht doet aan de verkiezingsuitslag – al een gepasseerd station.

Wat vindt u? Is het u duidelijk wat het CDA precies wil? Moet Verhagen duidelijker zijn over zijn bezwaren? Hebben de christen-democraten de democratische plicht om een kabinet mogelijk te maken dat het meest recht doet aan de verkiezingsuitslag?

De VVD heeft maar nipt gewonnen van de PvdA. En het is nog een broze overwinning ook. Partijleider Mark Rutte hoeft maar een paar foutjes te maken en zijn nieuwe kiezers lopen terug naar het CDA en D66.

Daarvoor waarschuwen Gerrit Voerman en Paul Lucardie vandaag in NRC Handelsblad. Ze zijn verbonden aan het Documentatiecentrum Politieke Partijen van de Rijksuniversiteit Groningen en maken vanuit die hoedanigheid een analyse.

In de top van de omstreden DSB Bank zaten vier VVD’ers, weten de auteurs. “De roep om regulering van het kapitalisme, die een logische reactie leek op de crisis, vond natuurlijk weinig weerklank bij de liberalen. Tot hun geluk werd de crisis – mede door de problemen rond Griekenland en de euro – niet meer als probleem van de banken, maar als probleem van de overheid geduid: de overheid gaf te veel geld uit en moest het tekort terugdringen.”

De crisis sloeg daarom terug op de zittende regeringspartij het CDA, waarvan leider Jan Peter Balkenende een weinig stabiele indruk maakte. “De kiezers associeerden hem met de crisis en niet met de oplossing.”

En daar ligt de valkuil voor Rutte, wiens partij sterke banden heeft met bankiers en beleggers. “Als het economische tij keert, of als Rutte en zijn partij niet goed met de crisis omgaan, kunnen de kiezers zo weer terugkeren naar CDA of D66. Het is immers een mooie maar ook broze overwinning voor de VVD.”

Dankzij de verkiezingsoverwinning van Wilders staat Nederland weer op de kaart. ‘Hoe gevaarlijk is Hollandse Haider voor Europa?’, kopte het Duitse boulevardblad Bild. Maar ook serieuze media zoemen in op Wilders’ overwinning.

“Het zou dwaas zijn een man die zulke opzettelijk opruiende uitspraken heeft gedaan, een belangrijke positie in het kabinet te geven”, adviseert de Financial Times. “Grote partijen. Ze bestaan niet meer”, constateerde de Vlaamse krant De Standaard.

De meeste kranten betrekken de uitslag ook op zichzelf. Het hoofdcommentaar van het Spaanse El Pais noemt het een “waarschuwing aan Europese democratieën”. De krant vindt dat populisten niet al te serieus genomen moeten worden. Want op de vragen die populisten opwerpen geven ze “onaanvaardbare” antwoorden. “De politieke agenda kan niet in handen blijven van de populisten”

De Waalse krant Le Soir noemt Nederland “een beetje als wij”. Ze meent dat de achterban van Wilders is uitgedijd met mensen die zich de verliezers van de economische crisis voelen. Toch nog een compliment aan Nederland: “Voor het oordeel werd geveld, heeft de Nederlandse verkiezingscampagne een fatsoenlijke en serieuze indruk gemaakt. Zij contrasteerde met onze wanordelijke communautaire ruzies.”

De campagne is voorbij. Iedereen is woordmoe. Onze tekenaars krijgen de ruimte voor een laaste politieke boodschap aan de (zwevende) kiezer. Geef hieronder uw commentaar.

Illustratie: Bas van der Schot
Lees verder »

Een onvoorspelbare verkiezingscampagne. Zo zou je de afgelopen maanden kunnen duiden. De Yes we can-stemming rondom Job Cohen bleek van korte duur en zowel de neergang van Wilders als de opmars van Rutte had niemand verwacht.

De integratieproblematiek bleek geen heikel agendapunt meer en de VVD wierp zich op als de partij die de beste aanpak voor de economische crisis zou hebben. Dat terwijl voormalig PvdA-leider Wouter Bos in het heetst van de strijd (het redden van banken) een enorme, maar kortstondige populariteit genoot. Die personificatie van de politiek werd ook zichtbaar in de debatten. Het leken wel premiersverkiezingen.

De redactie is benieuwd naar hoe u de campagne heeft ervaren. Bent u goed geïnformeerd? En door wat – de televisie, de stemwijzers, de kranten, uw omgeving, de folders of het internet? Heeft u als zwevende kiezer op tijd kunnen landen? Zijn al uw zorgen aan bod gekomen? Wat waren de beslissende momenten in de campagne? Wat vond u van de breekpunten en de voortijdige coalitiebesprekingen? Is uw stem strategisch of juist principieel? En kunt u die keuze beargumenteren?

John Vinocur, columnist van de International Herald Tribune, kan de Nederlander even niet meer volgen. Nu Europa en zijn munt middenin een economische crisis zitten, de staat banken overeind moet houden, kiest de Nederlander opeens voor de markt van de liberalen.

Althans, zo wijzen de peilingen uit: de PvdA heeft met Job Cohen een vrije val gemaakt en de VVD van Mark Rutte lijkt op een verkiezingszege af te stevenen. Een opmerkelijke ontwikkeling, aldus Vinocur.

Volgens de columnist, die vandaag in NRC Handelsblad publiceert, trekt Nederland zich terug als Europees gidsland. Dat terwijl wij in moeilijke tijden altijd voorop liepen. In marsen tegen de plaatsing van kruisraketten en in kritische vragen over het multiculturalisme.

Maar nu kan het buitenland niet op ons varen als politieke graadmeter. Zelfs de reden waarom het kabinet viel doet er niet meer toe. “Afghanistan? Vrijwel vergeten.” En als het al over de economie gaat, dan alleen over onze eigen beurs. Niet het grotere geheel. Het aloude recept om de crisis op te lossen door een herstel van het primaat van de staat wordt volgens Vinocur door Nederlanders nu “geminacht”.

De columnist besluit zijn artikel met het verwijt dat wij ervoor kiezen om ons in te graven. We kiezen voor de provincie, het buitenland laten we links liggen. Is deze analyse raak of slaat hij de plank mis?

De peilingen zijn het CDA niet gunstig gestemd. En nu gelooft de partijtop volgens de NOS ook al niet meer in een overwinning. De nummer twee, Ank Bijleveld, staat al te trappelen om partijleider Jan Peter Balkenende op te volgen.

Alleen Balkenende zelf zegt er “nog alle vertrouwen” in te hebben dat hij na 9 juni in het Torentje blijft. Hij heeft het CDA immers veel gebracht: een regeerperiode van acht jaar, met drie verkiezingsoverwinningen en een consequent uitgedragen profiel van normen en waarden.

Acht jaar waarin ook de nodige hoofdpijndossiers voorbij kwamen: eigenzinnige collega-ministers, affaires met leden van het koninklijk huis, herziening van het zorgstelsel, WAO, Irak, Afghanistan, opkomst van Geert Wilders, het paspoort van Hirsi Ali en het voorzitterschap van de EU. In Brussel lijkt hij goed te liggen: zijn naam zong rond als mogelijke EU-president. En de kiezer gaf hem, ondanks grote protesten, telkens weer het vertrouwen.

Op 9 juni is dat laatste nog maar de vraag. En als het CDA niet wint, dan gaat Balkenende waarschijnlijk niet de Tweede Kamer in.

De vraag aan u: wat is de nalatenschap van Balkenende, waarop heeft hij zijn stempel gedrukt, wat zijn zijn grootste verdiensten en wat heeft hij verkeerd gedaan? Kortom: hoe zullen we zijn regeerperiode herinneren?

Wie is het meest liberaal: D66 of VVD? Mark Rutte betoogt vandaag op de opiniepagina dat de VVD wil knokken voor vrijheid, en daarom de staat wil afslanken tot één die zich concentreert op zijn kerntaken.

Tegenstrever Pechtold schrijft op dezelfde pagina dat de echte liberaal juist nu de kansen en zorg voor kwetsbaren moet garanderen. Dat vergt een staat met een breder takenpakket. “Anders dan het VVD-dogma stelt, is minder overheid niet altijd beter. Een krachtige overheid is niet alleen nodig voor onze veiligheid. Een krachtige overheid is nodig om markten te laten werken en om duurzaamheid te verzekeren.”

Volgens de D66-leider dient een overheid ervoor te zorgen dat die diensten geleverd worden waar eerlijkheid zwaarder weegt dan efficiëntie. “Bijvoorbeeld onderwijs en zorg. Dat is liberaal.” De overheid heeft een duidelijke rol bij het beschermen van zwakkeren, geeft Mark Rutte toe. “Maar dat doen we niet door ze een leven lang in de bijstand te parkeren. De VVD wil mensen stimuleren op hun eigen benen te staan.”

Van ’46 tot ’81 waren er veertien kabinetten. Zes keer kwam de premier niet uit de grootste partij. Nogal eens leverde de grootste (regerings)partij wel de premier, maar was deze niet de partijleider. Kortom, beste kiezer, u heeft geen invloed op wie de premier wordt.

En daarom vinden historicus Meine Henk Klijnsma en hoogleraar staatsrecht Hans Engels (beiden D66) het RTL-premiersdebat een aanfluiting. Schadelijk zelfs; voor het vertrouwen in de democratie.

Onbegrijpelijk ook dat Cohen, Rutte en Balkenende er aan deelgenomen hebben, menen de auteurs. “Want het D66-idee van de gekozen minister-president wijzen hun partijen al jarenlang af.”

Engels en Klijnsma bepleiten daarom een verkiezing waarin twee stemmen uitgebracht kunnen worden. Eén voor de macht (de minister-president) en één voor de controle op de macht (de Tweede Kamer). Maar zolang dat nog niet het geval is, moeten we ons volgens de D66′ers niet van de wijs laten brengen.