Een zakcentje naar de klant toewerpen wekt enkel financieel vertrouwen op, meent hoogleraar bedrijfsethiek David de Cremer. Vandaag betoogt hij in dit artikel dat herstel van vertrouwen komt met het sluiten van een emotionele verbintenis.

“Bij echt vertrouwen moet je ook als het eens fout loopt uit kunnen uitgaan van oprechte intenties. Om langetermijn relaties te krijgen heb je dus een vertrouwen nodig dat gebaseerd is op een wederzijds loyaliteitsgevoel – iets dat meer emotioneel is. Zonder deze basis zullen we steeds het risico lopen dat de relatie tussen bank en klant elke keer dat er een crisis opduikt onmiddellijk onder het vriespunt zakt.” (lees hier het volledige artikel)

Ondanks de belofte van de financiële wereld om aan strengere zelfregulering te doen, ziet hij nog geen verbetering. Onverantwoord hoge bonussen zijn volgens De Cremer nog steeds heilig in het internationale bankverkeer.

“Verschillende bankiers hebben mij toevertrouwd dat ze wel degelijk wroeging voelen en zich hebben afgevraagd of ze niet uit de dwang van het systeem moeten stappen, maar dat ze zich dat niet kunnen permitteren. Ze zouden in de concurrentie omkomen.”

Aldus Bart Nooteboom in dit opiniestuk. De hoogleraar innovatiebeleid aan de Universiteit van Tilburg betoogt dat bankiers niet op eigen houtje kunnen besluiten een meer verantwoorde koers te varen.

“Ze zouden het wel willen maar alleen als alle anderen het ook doen, en dus doet niemand het. Dat is een klassiek voorbeeld van het zogenaamde prisoner’s dilemma.”

Politieke maatregelen op nationaal niveau zijn niet de oplossing, meent Nooteboom. Want landen lijden aan economisch nationalisme.

“Banken beperkingen opleggen zou betekenen dat de banken het land verlaten om ergens anders betere voorwaarden te krijgen. Banken nationaliseren zou betekenen dat in vergelijking met andere landen die dat niet doen de kapitaalmarkt in eigen land verslechtert (leningen, hypotheken en aandelen tegen slechtere voorwaarden).”

Juist daarom moeten er mondiale maatregelen komen, vindt de hoogleraar. Bijvoorbeeld van het Internationaal Monetair Fonds, dat na de Tweede Wereldoorlog werd ingesteld om economisch nationalisme te voorkomen. “Gezien de knel van de prisoner’s dilemma’s op het niveau van zowel banken als nationale overheden is dat de enige oplossing.”

• Lees hier opinies over publieke excuses van bankiers. De auteurs zijn David de Cremer (hoogleraar behavioural business ethics), Willem F. Korthals Altes (vicepresident van de rechtbank Amsterdam), Thijs Jansen (werkzaam bij Stichting Beroepseer) en Floris Deckers (bestuursvoorzitter Van Lanschot Bankiers, die als eerste excuses aanbood). En lees hier alle opinies over de economische crisis in het algemeen.

Wat vindt u? Bent u het met Nootebeen eens dat bankiers niet op eigen initiatief maatschappelijk verantwoorder kunnen opereren? Kan ‘de’ markt altijd als excuus gebruikt worden om niet te veranderen?

Zowel de institutionele als de op het gedrag gerichte antwoorden op de crisis zijn problematisch. Toch zijn pogingen om de menselijke gedragingen te veranderen veel gevaarlijker.

De wereldwijde financiële crisis heeft bijna de bodem bereikt. Niettemin nemen de politieke frustraties toe, omdat het dieptepunt van de crisis een laatste kans lijkt te bieden voor het doorvoeren van drastische veranderingen, en die kans zou weleens gemist kunnen worden. De chef-staf van president Obama, Rahm Emanuel, zei vorig jaar dat je een goede crisis nooit onbenut mag laten. Rampspoed stelt je nu eenmaal in staat na te denken over manieren om de wereld fundamenteel beter te maken – en tevens toekomstige crises te voorkomen.

Reageer op nrc.nl/expert

“Toptalent moet je koesteren, en mag dus veel verdienen”, vindt Jort Kelder. Hij waarschuwt: multimiljonairs en multinationals stemmen met hun voeten, maak je het ze lastig dan vertrekken ze.

Frank Ankersmit, hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, constateert dat Kelder geen onderscheid maakt tussen privaat en publiek. De Balkenendenorm is, zo legt Ankersmit vandaag op de opiniepagina uit, ingesteld voor de overheid. “Ingegeven door de volstrekt plausibele gedachte dat het idioot is wanneer de baas van de overheid minder zou verdienen dan hordes van zijn ondergeschikten.” De hoogleraar merkt tevens op dat Kelder niet helemaal tegen bemoeienis met bankiers is. De journalist en tv-presentator vindt het namelijk prima bankiers “te grijpen” als zij bonussen blijven uitkeren ondanks staatssteun.

Ankersmit gaat nog een stuk verder. Banken, zo benadrukt hij, bleken in staat tekorten op te bouwen van vijf- tot zevenmaal het bruto nationaal product van de landen waarin zij gevestigd zijn. “De incompetentie van bankiers kan een natie aan de bedelstaf brengen”, aldus de professor. En daarom, zo stelt hij, moeten we banken behandelen als instanties die een publiek belang dienen en dus aan publieke controle onderworpen moeten worden. Trekken we deze gedachte door, dan is bemoeienis met het salaris van bankiers ook niet zo’n gek idee.

Dennis Weber neemt het voor Kelder op. “Hij wijst er terecht op dat de recessie met name hard aankomt bij de rijken”, aldus de hoogleraar Europees ondernemingswinstbelastingen. “De rijken zijn namelijk degenen die risico durven te nemen. Door ondernemingen op te starten en hun kapitaal daar in te steken. Dat kan slecht gaan en dat kan goed aan. Gaat het slecht, en komen ze in de schulden terecht, dan hoor je niemand (dat hoort erbij, bij ondernemen), gaat het ze te goed, dan moet hun kop eraf.”

Wat vindt u? Moeten we banken behandelen als ondernemingen of als instanties met een publieke taak? Indien u dat laatste meent, is het dan ook reëel om paal en perk te stellen aan de bonuscultuur?

Extra links:
Meer stukken over de economische crisis
Reactie van Rob Wijnberg op Kelders artikel

Macro-economen geven volstrekt tegengestelde adviezen en dat bemoeilijkt het oplossen van de crisis. Zij moeten de rationele consument vaarwel zeggen.

Het lijdt weinig twijfel: de macro-economie als wetenschap is in grote problemen. De knapste koppen uit het vak maken ruzie over de meest elementaire vraagstukken. Neem de begrotingstekorten die in landen als de VS en Groot-Brittannië inmiddels meer dan 10 procent van het bruto nationaal product belopen. Het ene kamp van macro-economen stelt dat deze tekorten als ze niet snel worden teruggedraaid, tot een stijgende rente en een onderdrukking van de particuliere investeringen zullen leiden. In plaats van de economie te stimuleren, zullen de tekorten tot een nieuwe recessie leiden, die gepaard zal gaan met een stijgende inflatie. Mis, zegt het andere kamp. Er is geen inflatiegevaar. Deze grote tekorten zijn noodzakelijk om deflatie te voorkomen. Een beperking van de tekorten zou de deflatoire krachten versterken en tot een nieuwe en nog heviger recessie leiden.

Lees het volledige artikel van De Grauwe op nrc.nl/opinie.

Om kredietverstrekking vlot te trekken hebben banken nu een gevaarlijk trucje bedacht: een lagere marktwaardering vanwege de crisis hoeft niet in de boeken verwerkt te worden. Daardoor lijken banken rijker en mogen zij meer geld uitlenen. Maar het werkt eerder een nieuwe kredietcrisis in de hand.

De international accounting standard board (IASB) heeft voorgesteld om banken toe te staan uitstaande leningen te waarderen tegen de door het management verwachte opbrengst: de indirecte opbrengstwaarde.
Tot voor kort schreef de regel van fair value accounting voor dat deze op basis van marktwaarde werden gewaardeerd waardoor bij een lagere marktwaardering enorme afboekingen op deze bezittingen moesten worden doorgevoerd. Behalve dat deze afschrijvingen de banken tot verliesrapportering noopten, was het effect dat de betrokken banken hun uitleencapaciteit zagen krimpen. Immers, banken mogen geld uitlenen naarmate zij over een groter eigen vermogen beschikken. De verliezen op hypotheken raken het eigen vermogen rechtstreeks en daarmee de leencapaciteit van banken. Dus hebben banken en overheden een monsterverbond gesloten om de kredietverstrekking vlot te trekken.

Lees het volledige artikel op nrc.nl/opinie.

Hoe slechter het gaat, hoe meer men bereid is risico’s te nemen. Helemaal tijdens een crisis worden onethische zaken sneller normaal gevonden.

De huidige economische crisis is voor velen het resultaat van fraude en onverantwoord gedrag door bedrijven, banken en machtige individuen zoals Bernard Madoff.

Nu de crisis langer blijkt te duren dan verwacht wordt er weer volop aandacht besteed aan de schuldigen die tot deze crisis geleid hebben. Zo wil Cor van Zadelhoof bijna letterlijk de handen van degenen die achter de miljoenenfraude rond het Philips Pensioenfonds en het Rabo Bouwfonds zitten, afhakken.

Lees op nrc.nl/opinie het volledige artikel.

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland stapten op voordat zij verantwoording hadden afgelegd voor de verdwenen miljoenen in IJsland. Een absurde vertoning.

In Haarlem wordt een vreemd en duister spel gespeeld. De zeven gedeputeerden lieten vorige week weten hun portefeuilles ter beschikking te stellen in verband met de teloorgang van het provinciale spaardeposito bij de gefailleerde IJslandse bank Landsbanki en het kritische rapport dat een commissie van de Provinciale Staten daarover had uitgebracht.

Lees op nrc.nl/opinie het volledige artikel

Premier Balkenende wil dat bankiers meer hun excuses gaan aanbieden. Die wens uitte hij deze maand op een CDA-verkiezingsbijeenkomst in Alkmaar. Hij staat daarin niet alleen. Excuses herstellen relaties en beloven gedragsverandering.

oor je excuses te maken laat je merken dat je het gebeurde betreurt, dat je de consequenties voor de andere partij begrijpt en dat je hiervoor verantwoordelijkheid wil dragen. Excuses kunnen met andere woorden mensen motiveren om tijdens een crisis de relatie niet te verbreken en een verdere toekomst uit te bouwen.

Lees op nrc.nl/opinie het volledige artikel

Het morele appel van onze premier om maatschappelijk verantwoord gedrag te bevorderen volstaat dan ook niet. Er moet een nieuwe politieke koers komen. In het betoog van onze minister-president is daar helaas nog niets van te zien.

Lees op nrc.nl/opinie het volledige artikel