Geen enkele beursgenoteerde onderneming beschikt over een harde kern van aandeelhouders die voor rede vatbaar is. En zo zijn er nog wel meer zaken die de commissie-De Wit onvoldoende heeft onderkend.

Dat betoogt Donald Kalff, auteur van het boek Modern Kapitalisme, vandaag in NRC Handelsblad.

Niet dat de parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van Jan de Wit (SP) er volkomen naast zit. Nee, dat zegt Kalff niet. Maar ze is volgens hem wel naïef geweest en komt met bevindingen die eigenlijk iedereen al wist. Dat bankiers niet tot kritische zelfreflectie in staat zijn en dat de volgende crisis de huidige in de schaduw zal stellen. De roep om cultuurverandering noemt de auteur een “slag in de lucht”.

In zijn opiniestuk komt Kalff met een aantal concrete voorstellen. Commissarissen moeten hun toezichthoudende functie als hoofdtaak beschouwen en zich niet uitsluitend laten informeren door de bestuursraad die zij moeten controleren. Verder moet er collegiaal bestuur ingevoerd worden, omdat het grote risico’s met zich meebrengt als het vertrouwen in de bank wordt opgehangen aan één CEO.

Kalff is stellig over de verantwoordelijkheid die banken hebben. “Het zijn geen ondernemingen. Ze vervullen een maatschappelijke taak.”

Vorig jaar draaide de samenleving op voor het redden van banken. Nu gaan er stemmen op om een aparte risicobelasting bij banken te heffen.

Dat is een simpel plan dat aanslaat bij de gewone man, schrijft hoogleraar Financiële Economie Sylvester Eijffinger. Maar daarmee is het volgens hem nog geen goed plan. Hij vermoed dat het bankdirecteuren juist aanspoort meer risico’s te nemen. “Voor een individuele bank maakt het geen verschil of die uit zo’n pot of door overheidsgeld gered wordt straks: in beide gevallen gaat het niet ten koste van de aandeelhouders van die bank.”

Eijffinger voelt meer voor het idee van Piet Moerland, de bestuursvoorzitter van de Rabobank. Die stelde voor om banken te verplichten speciale obligaties uit te geven. Die kunnen in tijden van nood automatisch in eigen vermogen veranderen.

“Verschillende bankiers hebben mij toevertrouwd dat ze wel degelijk wroeging voelen en zich hebben afgevraagd of ze niet uit de dwang van het systeem moeten stappen, maar dat ze zich dat niet kunnen permitteren. Ze zouden in de concurrentie omkomen.”

Aldus Bart Nooteboom in dit opiniestuk. De hoogleraar innovatiebeleid aan de Universiteit van Tilburg betoogt dat bankiers niet op eigen houtje kunnen besluiten een meer verantwoorde koers te varen.

“Ze zouden het wel willen maar alleen als alle anderen het ook doen, en dus doet niemand het. Dat is een klassiek voorbeeld van het zogenaamde prisoner’s dilemma.”

Lees verder »

Welk scenario ook gekozen wordt voor de verhoging van de AOW, de impact voor pensioenuitvoerders zal groot zijn, betoogt Bart ter Huurne.

Aanpassing van de pensioenregeling betekent dat diverse processen en systemen moeten wijzigen. In het bijzonder geldt dat wanneer de pensioenleeftijd gaat verschuiven naar 67 en deze één op één meebeweegt met de verhoging van de AOW-leeftijd. Dit betekent dat bijvoorbeeld 24 nieuwe pensioenleeftijden worden geïntroduceerd (als de AOW-leeftijd in 24 stappen verhoogd wordt). Dit heeft een enorme impact op de organisatie vanwege de complexiteit. Om deze reden is bij een verschuiving van de pensioenleeftijd naar 67 een verhoging van deze leeftijd in één keer te prefereren.

Ter Huurne pleit daarom voor een flexibele AOW, waarbij mensen zelf mogen kiezen wanneer ze stoppen met werken.

U kunt hier het hele betoog lezen.

Door B.M.S. van Praag (emeritus universiteitshoogleraar van de Universiteit van Amsterdam)

Laten de pensioenfondsen niet te snel nee zeggen tegen het verzoek van minister Bos om deel te nemen in het bankwezen. Ze kunnen nu eisen stellen.

Een kat in het nauw maakt rare sprongen. Daar moest ik aan denken toen ik las dat minister Bos (Financiën, PvdA) de pensioenfondsen en verzekeraars wil bewegen tot steun aan het bankwezen en aan de infrastructuur. De nood moet dan wel hoog gestegen zijn.
Het is duidelijk dat de overheidsfinanciën in zwaar weer verkeren. Er zijn miljarden aan steun verstrekt aan het bankwezen en er dreigt een begrotingstekort dat meer dan tweemaal zo groot is als het Stabiliteitspact toelaat. Dat is treurig, maar het was onvermijdelijk – het was de enige manier om ineenstorting van het financiële systeem te vermijden. En nog is het niet duidelijk of de maatregelen afdoende zijn geweest.

Lees het gehele artikel op nrc.nl/opinie.

Door Jan Bouwens (hoogleraar Accounting aan de universiteit van Tilburg)

Om kredietverstrekking vlot te trekken hebben banken nu een gevaarlijk trucje bedacht: een lagere marktwaardering vanwege de crisis hoeft niet in de boeken verwerkt te worden. Daardoor lijken banken rijker en mogen zij meer geld uitlenen. Maar het werkt eerder een nieuwe kredietcrisis in de hand.

De international accounting standard board (IASB) heeft voorgesteld om banken toe te staan uitstaande leningen te waarderen tegen de door het management verwachte opbrengst: de indirecte opbrengstwaarde.
Tot voor kort schreef de regel van fair value accounting voor dat deze op basis van marktwaarde werden gewaardeerd waardoor bij een lagere marktwaardering enorme afboekingen op deze bezittingen moesten worden doorgevoerd. Behalve dat deze afschrijvingen de banken tot verliesrapportering noopten, was het effect dat de betrokken banken hun uitleencapaciteit zagen krimpen. Immers, banken mogen geld uitlenen naarmate zij over een groter eigen vermogen beschikken. De verliezen op hypotheken raken het eigen vermogen rechtstreeks en daarmee de leencapaciteit van banken. Dus hebben banken en overheden een monsterverbond gesloten om de kredietverstrekking vlot te trekken.

Lees het volledige artikel op nrc.nl/opinie.

Alleen al uit mijn huidige positie als voorzitter van een middelgrote bank, en als bankier, volgt een grotere verantwoordelijkheid dan voor die instelling alleen.

Dat er 64.000 effecten door de rating agencies met een triple A rating zijn vereerd, en dat er maar een handvol niet-staatsbedrijven met zo’n rating zijn, wisten we niet allemaal. Maar wij hadden het moeten weten. Dat de kredietmarges zo laag waren dat zelfs het normale bedrijfsrisico er niet meer in tot uitdrukking kwam, wisten al veel meer banken en bankiers. Maar ik heb mijn mond gehouden.

Dat Van Lanschot complexiteit die het niet begreep, vermeden heeft, moge een voortreffelijke beslissing zijn geweest. Dat ik het ongemakkelijke gevoel, dat ik daarbij had, niet breder uitgemeten heb, verwijt ik me, en vind ik ook verwijtbaar.

Voor het niet nemen van die verantwoordelijkheid, past tenminste bescheidenheid. Maar in de huidige recessie, bij de omvang van de problemen in de bancaire sector, en van iemand die ook de rest van zijn werkzame leven met recht een fatsoenlijke bankier wil zijn, passen verontschuldigingen. Die bied ik hierbij aan.

Lees het volledige arikel op nrc.nl/opinie

Door Uwe Becker (politicoloog, UvA)

Het is belangrijk de economische crisis niet alleen als ramp te zien, maar ook als kans op een nieuw begin. In de tussentijd moet er worden opgeruimd en getracht het ergste crisisleed te voorkomen.

Het grootste probleem op korte termijn zal, afgezien van de bankencrisis, de stijgende werkloosheid zijn en het gevaar van toenemende sociale ongelijkheid door het ontstaan van een groep van verliezers. Het is van belang dat de politiek daar een oog voor heeft en blijft houden.

Lees hier het gehele artikel

Door J. Th. Degenkamp

De huidige crisis is naar algemeen gevoelen een kind van veel vaders, maar een aantal centrale veroorzakers is toch wel aan te wijzen.

In de financiële sfeer is jarenlang sprake geweest van leven op de pof, dat mede mogelijk werd gemaakt door het goedkoopgeld-beleid in Amerika onder leiding van de heer Greenspan en de dereguleringsdruk van het Bush-regime.

Lees hier het volledige artikel