Is het echt zo erg gesteld met het klimaat?
Door Bjørn Lomborg (Directeur van het Consensus Center in Kopenhagen. Hij is docent aan de Business School aldaar en auteur van The skeptical environmentalist en van Cool it: the skeptical environmentalist’s guide to global warming) en Femke Bartels (Campagnedirecteur Greenpeace) en Theo Bouma (directeur Programma’s Oxfam Novib).
Natuurlijk niet. Waarom is het nodig om de opwarming van het klimaat zo te overdrijven? Zo wordt het probleem zeker niet geloofwaardiger en wordt nodeloos paniek gezaaid, stelt Bjørn Lomborg.
De stroom griezelverhalen over de opwarming van de aarde die de media ons voorschotelen, boezemt ons onnodig angst in. Erger nog, hij jaagt onze kinderen de schrik op het lijf.
Al Gore heeft veel indruk gemaakt met een stijging van de zeespiegel van zes meter, die bijna heel Florida, New York, Nederland, Bangladesh en Shanghai onder water zou zetten, ook al houden de Verenigde Naties het erop dat de zeespiegelstijging twintig keer zo klein zal zijn, en niets van dat alles zal aanrichten.
Lees het volledige artikel van Lomborg op nrc.nl/opinie.
Jawel hoor. Björn Lomborg vindt dat het klimaatprobleem vaak wordt overdreven. Maar hij steekt zijn kop in het zand, betogen Femke Bartels en Theo Bouma.
Door nodeloze bangmakerij over het klimaat denken onze kinderen dat ze geen toekomst meer hebben, aldus statisticus Björn Lomborg. Griezelverhalen zouden er voor zorgen dat kinderen denken dat de aarde gaat ontploffen en dat alle dieren sterven.
Lees het volledige artikel van Bartels en Bouma op nrc.nl/opinie.
dinsdag 21 juli 2009, 17:23 uur
Het “klimaat” is een uitermate complex veschijnsel, en dus moeilijk te begrijpen. Serieuze wetenschappers kijken dus wel uit voor ze er categorische uitspreken, laat staan voorspellingen, over doen.
Minder serieuze wetenschappers, tot zelfs uitgesproken charlatans zoals Al Gore, jagen het volk schrik aan door:
a) het “probleem” als veel eenvoudiger voor te stellen dan het is. Voorbeeld: de term “broeikaseffect”; wat CO2 ook doet, het is absoluut niet de reden dat het in broeikassen zo warm is. CO2 wordt vaak in broeikassen geblazen, niet om ze warm te stoken, maar omdat het een uitstekende meststof voor planten is. En dat het in broeikassen (en in geparkeerde auto’s) zo warm is, komt doordat het glas de inhoud van de broeikas afschermt tegen convectief warmtetransport (tocht en wind); met infra-rood absorptie heeft het niets te maken.
b) allerlei apocalyptische voorspellingen te doen zoals over zeespiegel-stijging, warmere zomers en winters (alsof dat altijd zo erg zou zijn), dode ijsberen, enz.; deze voorspellingen blijken bij voortduring niet uit te komen (zoals de voor 2008 voorspelde “ijsvrije Noordpool”).
Maar de meeste mensen zijn nu eenmaal nauwelijks wetenschappelijk geschoold, en zijn al helemaal nooit doordrongen van het principe “echte wetenschap is twijfel”. Onderwijzers op basisscholen zijn in het algemeen niet de meest geletterden, maar het onverantwoord versimpelde horror-verhaal hebben zij nog wel kunnen snappen, en met haak en lijn geslikt. En helaas horen zij tot de mensen die het wereldbeeld van de kindertjes vormen.
De grote kwaaie pieren in dit verhaal zijn de politici die wel superzaken zagen in het Hansen/Gore verhaal. Belastingen! Heffingen! Verboden (zoals op gloeilampjes)! Macht! De bange bevolking beseft nu dat zij ons nodig hebben! En er kunnen weer tal van gunsten aan vriendjes (aannemings-bedrijven, fabrikanten van dure en slecht-werkende spaarlampen, op subsidie beluste autofabrikanten) worden uitgedeeld.
De meeste weldenkende NRC-lezende ouders zijn waarschijnlijk wel alert op allerlei soorten kletskoek (zoals over god, over de hel, over spoken, enz.) waarvoor hun kinderen op school worden bang gemaakt door onderwijzers en mede-leerlingen. Maar op het gebied van “global warming” (pardon, “climate change”) hebben ook de meeste ouders geen geestelijke weerstand, omdat dit een “wetenschappelijke” kwestie is, en dus “te moeilijk”. Ouders, het is niet te moeilijk. Begin eerst zelf met twijfelen. Dat is de wetenschappelijke grondhouding. Laat u niets wijsmaken; bescherm uw kinderen tegen deze nieuwe orthodoxie.
dinsdag 21 juli 2009, 19:33 uur
De argumenten die in dit artikel gebruikt worden zijn ronduit onrelevant om te bepalen of de berichtgeving over klimaatverandering overdreven wordt. Dat klimaatverandering veroorzaakt wordt door de mens kan allang niet meer ‘slechts’ een theorie genoemd worden. Dat Al Gore’s ‘Inconvenient truth’ niet de meest wetenschappelijk verantwoorde documentaire is over klimaatverandering, zijn wetenschappers het vaak wel over eens. Het is dan ook hét favoriete voorbeeld van klimaatsceptici dat klimaatverandering inderdaad overdreven wordt door de pers. Het ijzersterke wetenschappelijke bewijs voor klimaatverandering los van deze documentaire kan blijkbaar daarom ook vergeten worden.
Misschien is het het ook waard om het om te draaien. Het idee van klimaatverandering bestaat al veel langer dan de documentaire van Al Gore en alle aandacht die de mainstream-pers gegeven heeft aan heeft aan het fenomeen. Het feit dat je het zo vaak tegenkomt in de pers geeft eerder aan hoe geaccepteerd en geïntegreerd het is. Het maakt het niet minder geloofwaardig, maar integendeel. Het sensationalisme mag men met een korrel zout nemen, maar dat er een groot probleem is en dat er nú wat aan gedaan moet worden mag geen enkele twijfel over bestaan.
woensdag 22 juli 2009, 09:07 uur
@ mr. Lomborg,
If your analysis is that information dissimination to the furthest level of society is not optimal, then the conclusion should be that there must be a better way to dissiminate information to the public. Fear mongering should not be part of it. Any scientist does know this and realises this and is well aware of the dangers of exagaration. If newspapers are incorrect, please urge them to stick to the correct data. But if schoolchildren, or general public (who may be fourth, fifth or sixth in the line to receive information) do not correctly understand the climate problem, who are you going to blame?
You know the game of chinese whispers? The last one in the row does receive different information from the that the first one has given. A very common mistake in every day life. So introducing more data and converting more scientific knowledge and insights inro the media is very welcome. But please, do not blame scientist for the inappropiate level of understanding of american schoolchildren.
Concerning fearmongering, your article does contribute its part to fearmongering as well, fearmongering scientists in this case. And as such not a terrific contribution to the discussion either.
Why would the current debate on global warming be damaging? This seems to me a strange conclusion, not correct and not logically forthcoming from the preceding paragraphs.
Sir, if you are going to analyse the analyse the political discussion on climate change you are welcome to contribute, but there is no need for another fearmongering within the debate.
@redactie
Waarom werd dit artikel geplaatst? Het is een erg eenzijdig verhaal met bangmakerij en draagt niet echt bij tot meer inzicht. U heeft zelf al een goed klimaatblog, en sceptici komen er al ruim aan bod. Auteur is politicoloog, en geen betawetenschapper, moet hij ons komen vertellen dat betaas overdrijven? Naar mijn bescheiden mening geen goede beurt van de redactie.
woensdag 22 juli 2009, 10:53 uur
Er wordt denk ik inderdaad nogal wat overdreven over de klimaatverandering. Het voorbeeld van Lomborg dat er zo’n 9000 jaar geleden (begin van het Atlanticum) geen Noordpoolijs was en de IJsbeer toen ook niet is uitgestorven is wellicht het meest treffende.
Ik ben het met hem eens dat er niet zo overdreven moet worden, omdat dat tot moedeloosheid bij de bevolking leidt. Als ik er toch niets aan kan doen, kan ik dus net zo goed een energie slurpende plasma televisie kijken en in een grote SUV gaan rijden, zodat ik, tot ik in de Noordzee verdrink, kan genieten van super beeldkwaliteit op televisie en veel veiliger ben op de weg (een auto die meer weegt is veiliger voor de inzittenden bij botsingen — een simpele natuurwet).
Deze hype doet mij denken aan die over de Nucleaire Winter in de jaren tachtig. Dat was de tijd van de massawerkeloosheid in het — volgens het ook niet zo geloofwaardige Moskou corrupte en failliette — Westen met als toekomst een nucleaire oorlog tussen de Verenigde Staten van Ronald Reagan (het Star Wars anti-raketschild) en de gerontocraat van de dag — seniel of dronken — in Moskou. De generatie die toen op de middelbare school zat of studeerde (waar ik toe behoor) wist dat zij wer dopgeleid tot werkeloze en dat er eigenlijk geen toekomst was waar je veilig kinderen in kon laten opgroeiien.
Het militair-industrieel complex (een term van de Republikein Eisenhower — and he ought to know) had belang bij de wapenwedloop die het gevolg was van de Koude Oorlog retoriek die de bevolking bang maakte en het mogelijk maakte daar absurd veel belastinggeld aan uit te geven. Het militair industrieel compex heeft de werkelijkheid vertroebeld door te overdrijven.
Thans hebben we te maken met een olie- en gasindustrie die er geen enkel belang bij heeft om grootschalig over te schakelen van fossiele brandstoffen — waarop miljarden investeringen zijn gedaan die de komende dertig jaar nog moeten worden afgeschreven — naar schonere energie uit zon, wind of water. Deze olie- en gasindustrie vertroebelt de discussie net zozeer als de milieulobby die de klimaatverandering overdrijft om de bevolking bang te maken.
Wie nu vreest dat er geen toekomst meer is vanwege de klimaatverandering zal ook wel ongelijk hebben.
woensdag 22 juli 2009, 12:29 uur
In aansluiting op de eerste vier bijdragen in deze gedachtenwisseling:
Ik begrijp uit dit Opinie-stuk dat het waarschuwt tegen stemmingmakerij. Het gaat niet over wetenschappers (zoals # 3 suggereert) maar over de kwaliteit & verantwoordelijkheid van de wetenschapsjournalistiek (#2 is daarover nogal gemakzuchtig) en andere soorten van voorlichting (zie # 4). Het stuk gaat over voorlichting voor kinderen, in het bijzonder.
Ik zie niet wat daarmee mis is. Het is waar, de auteur van het stuk slaagt er al lang niet in om indrukken van querulantisme te vermijden. Maar het gaat gaat in een discussie om de ‘s mans argument, niet om de man zelf. De oproep van # 1, dat ouders hun kinderen dienen te beschermen tegen stemmingmakerij, onderschrijf ik.
Laat me daartoe een paralel trekken: incidentele pathologische gevallen daargelaten, schotelt niemand zijn kind een heftige vrijscène voor ter sexuele voorlichting. Daar zijn gegronde redenen voor die ik vanwege hun evidentie hier niet opsom. Heftige doemscenario’s ter ecologische voorlichting zijn evenmin geschikt. Een kind dien je het best met het geven van informatie en vervolgens antwoorden te geven op evt. vragen. Niet met stemmingmakerij. En nu de kern van mijn bijdrage aan deze gedachtenwisseling: juist omdat het bij sex, bij ecologisch besef en bij nog een aantal basale levenskwesties, au fond om de stemming gaat, ga je die een kind niet opdringen maar laat je die aan hem/haarzelf over. Het staat niet met zveel woorden in Lomborg’s stuk maar het doet me er onvermijdelijk aan denken.
woensdag 22 juli 2009, 16:13 uur
Het simplistische is:
Neem een literkan als maat van de atmosfeer.
20 % is zuurstof
80 % is stikstof
0.04% IS CO2
De aardatmosfeer bestaat op zeeniveau uit:
* N2 (stikstof) 78,084% (78,1 %)
* O2 (zuurstof) 20,946% (20,9 %)
* Ar (Argon) 0.934% (0.9 %)
* H2O (waterdamp) (wisselende hoeveelheden)
* CO2 (kooldioxide) 0.037% (0,04%)
* sporengassen: Ne (Neon) 0,001818 % (0.002%), CH4(methaan) 0,0002 % (0,0%), He (helium) 0,000524 % (0,0005%), Kr (krypton) 0,000114 % (0.0001%), H2 (waterstof) 0,00005 % (0,0001%), Xe (xenon) 0,000009 % (0,00001%), N2O (Distikstofoxide) 0,00005 % (0,0001%), Overige 0,00124 % (0,001%)
CO2 EEN ZEER KLEIN PERCENTAGE IN DE ATMOSFEER ! 0,04 %
De duitse wetenschapper Ernst-Georg Beck gooit nu echter roet in het gefundenes fressen. Deze maand publiceert hij in het wetenschappelijk tijdschrift Energy & Environment een historisch onderzoek naar 180 jaar chemische CO2 analyses. Volgens Beck is deze historische data door het IPCC altijd genegeerd. Maar de bibliotheek met historische chemische CO2 analyses is omvangrijker en betrouwbaarder dan het IPCC ons wil doen geloven, aldus Beck. Tegenwoordig meet men CO2 met een infrarood spectrometer, maar vroeger gebeurde dit via een (voldoende) nauwkeurige chemische analyse. Beck verzamelde ongeveer 90 duizend chemische CO2 metingen en kwam tot de conclusie dat het CO2 gehalte in de atmosfeer in de afgelopen 180 jaar sterk heeft gefluctueerd, in 1942 was er zelfs een maximum van 420 ppm (t.o.v. 367 ppm in 1999) en er waren meerdere pieken rondom 1915, 1905 en 1870. Verder trekt Beck de CO2-reconstructies m.b.v. ijskernen waarop het IPCC zich baseert in twijfel.
woensdag 22 juli 2009, 20:34 uur
n.a.v. # 6 van v.d. Burg: het ontgaat mij wat de toegevoegde waarde is van deze ongetwijfeld correcte cijfers aan de kwestie van een goede eco-voorlichting aan kinderen. Dat is toch waar Lomborgs Opinie-stuk over gaat. # 6 is in deze context een losse flodder, hoogwaardig neem ik aan, maar niettemin een flodder.
donderdag 23 juli 2009, 20:44 uur
In de atmosfeer is momenteel 0,04 % CO2 in de lucht (379 PPM)
Ik wil de schooljeugd hier mee aantonen dat het CO2 verhaal bangmakerij is.
Vulkanen spuwen meer co2 in de lucht dan alle boerderijen, mensen, bedrijven of dieren samen ! Vallende bladeren die aan het verotten zijn produceren bv co2, uitwerpselen van dieren, en natuurlijk, de uitlaatgassen van autos en fabrieken.
De groootste co2 converter is de oceaan !
Hoe warmer hoe meer co2
Hoe kouder…hoe meer er in verdwijnt !!!
Om een oceaan warmer of kouder te maken, zullen er enige honderden jaren overheen gaan en dus zal de co2 uitstoot op zich laten wachten…
Hoeveel actieve vulkanen zijn er over de hele wereld?
Beste vraagsteller,
Op de website van het Global Volcanism Program is te lezen dat er elk jaar zo’n vijftig tot zeventig vulkanen actief zijn. Over een periode van tien jaar zijn er ongeveer 160 vulkanen actief.
vrijdag 24 juli 2009, 07:27 uur
n.a.v. # 9
Mooie toevoeging en dank voor de info.
vrijdag 24 juli 2009, 19:13 uur
De mythe van de klimaatverandering past in een lange traditie van apocalyptische voorspellingen die berusten op geloof of bijgeloof en niet of onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd zijn. Gewiekste politici spinnen er goed garen bij en de media kloppen het op voor een lichtgelovig en op sensatie belust publiek. Meteoren, kometen, vulkaanuitbarstingen, en nu dus een paar mooie zomers en zachte winters. Als de einddatum is aangebroken blijkt er telkens iets niet te kloppen en zakt de soufflé in elkaar. Foutje in de berekening. Onvoldoende onderbouwde hypotheses. Gebakken lucht. Nieuw is wellicht de toenemende frequentie waarmee de hypes elkaar opvolgen. We hebben de millenniumgekte pas achter de rug, nu worden we getrakteerd op zeespiegelstijgingen en kernexplosies. Dat kinderen door sprookjes ziek kunnen worden van angst is ook niet nieuw. Voorheen ruggemergtering door masturbatie, nu uitstervende ijsberen en zuurstofgebrek. Tja.
zondag 26 juli 2009, 14:33 uur
Ik ben het niet met u eens. De notie dat het klimaatprobleem wordt overdreven is empirisch weerlegbaar. Daarnaast is de redenering die door George Bush werd gebruikt inzake de terreurdreiging van Saddam Hoessein volstrekt onvergelijkbaar met de redenering die wordt gebruikt door wetenschappers die zich bezighouden met de klimaatverandering.
dinsdag 28 juli 2009, 12:08 uur
Mag ik, als geheel ondeskundige, toch even protesteren tegen twee gebruikte formuleringen: onnodig overdrijven en nodeloos paniek zaaien.
Overdrijven is immers per definitie onjuist en dus onnodig. Paniek zaaien heeft de tot paniek gebrachte nog nooit in de wereldgeschiedenis enig goed gedaan. Het blokkeert immers de mogelijkheid tot rationele oplossingen. Spreek dus nooit over nodeloos paniek zaaien, maar tracht het probleem helder te krijgen zonder warrig te formuleren, dan ben je al een eind op weg naar de oplossing.
woensdag 29 juli 2009, 11:54 uur
Bartels en Bouma verwijten Bjorn Lomborg in de nrc van dinsdag dat hij klimaatverandering negeert als een bedreiging voor de toekomst van onze kinderen. Wat Lomborg in zijn boek slechts heeft willen aantonen is dat er 10 strategieën zijn (waaronder bijv. malaria) die – op basis van een kosten/baten analyse – zeer aantrekkelijk zijn om de armoede in ontwikkelingslanden te verminderen. Hij is van mening dat investeren in klimaatverandering niet bij de top 10 strategieën behoort. Hij en zijn groep (de Kopenhagen consensus)komen o.a tot die conclusie omdat er te weinig kwantitatieve gegevens beschikbaar zijn over de negatieve effecten van klimaatverandering. Hij stelt verder voor om dan ook alleen in die top 10 strategieën te investeren (100 miljard) die hebben aangetoond de armoede daadwerkelijk te verminderen. Zijn groep formuleert als het ware een alternatief internationaal ontwikkelingsbeleid.
Bartels en Bouwa stellen dat voor honderden miljoenen mensen de klimaatverandering nu al voelbaar is. Hier wordt een grove versimpeling aangebracht. Deze mensen hebben inderdaad last van droogte, ziektes en natuurrampen. maar deze mensen wonen al heel lang in droge gebieden waarvan men weet dat er geen plaats meer voor ze is in de landbouw (bijv. in Noord Darfur), waar oogsten mislukken omdat al decennia lang bekend is dat de regenval zeer grillig is en waar ziektes als malaria al heel lang voorkomen. Het is zeer onzorgvuldig en niet gebaseerd op lokaal onderzoek om dit aan de recente klimaatverandering toe te schrijven. Daarmee laden zij de verdenking op zich onzorgvuldig met gegevens om te gaan. Iets wat ze Lomborg verwijten. Zo heeft onlangs in de Environmental Research Letters (aug. 2008) een grondige analyse gestaan over de regenval in de Sahel vanaf 1970. Conclusie, de regenval schommelt rond een constante waarde en de Sahel is in de periode 1982-1999 er groener op geworden.
Er moet snel veel meer gedegen en lokaal onderzoek komen naar de effecten van (recente) klimaatverandering en ons inhouden om maar iets te roepen en cijfers uit hun context halen omdat het inspeelt op de actualiteit. Daarmee is de discussie en een goede internationale aanpak niet gediend.
vrijdag 7 augustus 2009, 09:17 uur
Onthoudt de burger geen slecht weer gesprek
Volgens Bjørn Lomborg kloppen de media het probleem van de opwarming van de aarde op. Dat leidt tot massale Weltschmerz bij onze kinderen. Deze analyse klopt in ieder geval niet voor Nederland.
Volgens de enquête 21minuten staat klimaatverandering zelfs niet in de top tien van onderwerpen waar Nederlanders zich het meeste zorgen over maken. Daarnaast berichten de Nederlandse media eerder te schuw dan te extreem over klimaatverandering.
In het internationale klimaatbeleid is er een brede overeenstemming dat de opwarming van de aarde beperkt moet blijven tot twee graden. Daarboven vreest men voor onomkeerbare effecten, zoals verlies van landbouwgronden. In maart van dit jaar bespraken 2500 wetenschappers de laatste inzichten. Recente metingen van de CO2-concentraties in de atmosfeer blijken aan te sluiten bij het IPCC scenario dat uitgaat van een temperatuurstijging van vier graden.
Hebben deze sombere conclusies in Nederland geleid tot voorpaginanieuws en wekenlang discussies op de opiniepagina’s? Dus niet. Daarmee wordt de burger tekort gedaan. Burgers hebben er namelijk recht op goed geïnformeerd te worden over het klimaatdebat, inclusief sceptische geluiden, de kans op extreme scenario’s en alle onzekerheden vandien.
Het klimaatdebat in al zijn grilligheid op een correcte manier weergeven heeft niets te maken met bangmakerij, maar met het serieus nemen van de burger. Laat burgers zelf beslissen of ze wakker liggen van het klimaatprobleem of niet. Dat hoeft Lomborg, maar ook de krant echt niet voor ons te doen.
Rinie van Est,
Rathenau Instituut
zondag 9 augustus 2009, 13:49 uur
n.a.v. # 14:
Mooie anti-patriarchale blikverruimer. Dank voor de tip.