Hoort in het Rijksmuseum een afdeling islamitische kunst?
Met meer dan 1 miljoen Nederlanders met een islamitische achtergrond is het bijna gênant dat er geen afdeling islamitische kunst in het Rijksmuseum bestaat.
Dat schrijft kunstverzamelaar Bert-Jan van Egteren vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad. Zo’n afdeling is nodig om autochtonen te laten zien dat de islam prachtige dingen heeft voorgebracht. En om moslims trots te kunnen laten zijn op de voortbrengselen uit de islamitische wereld.
Van Egteren wijst erop dat Nederland met het Rijks eigenlijk al een Nationaal Historisch Museum heeft. In de statuten staat het namelijk omschreven als “het nationale museum van de geschiedenis van het Koninkrijk der Nederlanden”. En om daar recht aan te doen, kan islamitische kunst niet ontbreken. “De VOC dreef intensief handel met de Turken, de Perzen en de Moguls (de islamitische heersers over India).”
Nederland loopt achter, meent de auteur. Want in andere culturele hoofdsteden is het tentoonstellen van islamitische kunst al praktijk. “Het Victoria & Albert Museum in Londen opende na een royale gift van een islamitische familie uit Saoedi-Arabië in 2006 zijn vernieuwde afdeling islamitische kunst.”
Wat vindt u? Zou u geïnteresseerd zijn in een afdeling islamitische kunst? Doet dat recht aan de één miljoen moslims die hier wonen? Kunt u als moslim, of kenner van de Arabische wereld, enkele voorbeelden geven van islamitische kunst?
dinsdag 6 oktober 2009, 14:00 uur
Prachtig idee. Dergelijke afdelingen ben ik zelf al in Berlijn en Brussel tegengekomen. Daar gaf het een mooie kijk in de islamitische cultuur en geschiedenis.
dinsdag 6 oktober 2009, 14:33 uur
Gezien de weinig aansprekende collectie van het top Institute d’Arabe in Parijs lijkt het me beter om er hier in Nederland geen geld aan te besteden. Er zijn toch genoeg rijke arabische landen die een Islam instituut kunne oprichten. Om de cultuur toe te lichten, net als het Goethe institut.
dinsdag 6 oktober 2009, 14:52 uur
Alle Kunst is welkom, van welke herkomst of denominatie dan ook.
Zorg er echter eerst maar voor dat WIJ liefst GRATIS onze musea in kunnen. Dat vind ik veel belangrijker dan alweer een initiatief – waar ongetwijfeld commerciele motieven achter zitten; ja, ik ben wantrouwig geworden! – te entammeren.
Musea zijn haast onbetaalbaar.
Gelukkig kunnen we tegenwoordig via het WWW met fraaie afbeeldingen uit de voeten, maar toch …..
dinsdag 6 oktober 2009, 15:12 uur
Een bescheiden hoekje islamitische kunst in het Rijksmuseum lijkt mij geen bezwaar. Echter, de argumenten die de heer van Egteren aandraagt om zijn pleit kracht bij te zetten slaan kant nog wal. Is het de verantwoordelijkheid van een instituut als het Rijksmuseum om autochtonen te laten zien dat de islamitische cultuur ook prachtige dingen heeft voortgebracht? Is het de taak van het Rijksmuseum om islamitische immigranten trots op de voortbrengeselen van hun “eigen” cultuur bij te brengen? Wat mij betreft moeten deze vragen met een duidelijk neen beantwoord worden. Van Egteren suggereert hier eigenlijk dat het Rijksmuseum een zekere verantwoordelijkheid heeft voor het verspreiden van ontzag en trots voor een bepaalde cultuur. Eerlijk gezegd vind ik dat een nogal eng idee. L’art pour l’art!
dinsdag 6 oktober 2009, 21:02 uur
Heeft de kunstverzamelende auteur van dit artikel veel islam-kunst aangekocht? Als ik hem was, zou ik in dat geval ook voor grootscheepse aankopen door de Staat pleiten. Maar omdat ik hem niet ben, pleit ik daar niet voor.
Een paar jaar geleden was er een tentoonstelling over “5000 jaar cultuur in Marokko” in de Grote Kerk in Amsterdam. Na een interessante paar duizend jaar archaïsche, Griekse, en Romeinse kunst schakelden we over naar het islamitisch tijdperk. Kameelzadels, geelkoperen waterpijpen, en olielampen van gekleurd glas, met de onvermijdelijke Koran-calligrafie. Veel geluk met uw investering, heer Van Egteren, maar ik denk niet dat die islamitische kunst overheidsaankopen rechtvaardigt. Het is gewoon te weinig kunst.
dinsdag 6 oktober 2009, 21:35 uur
Ik vind het een onzalig idee van de heer Van Egteren.
Er zijn misschien nog wel oude tapijten te koop om in een museum tentoon te stellen. Maar welke andere kunstuitingen zijn er door de islam gemaakt? Tegels en tapijten zijn de enige twee kunstuitingen die mij te binnen schieten. Geen schilderijen, geen beelden. Dat mag nu eenmaal niet. Kortom het zal een saai museum worden. Een afdelinkje inrichten in het Rijksmuseum lijkt me het hoogst haalbare. Anders krijg je heel veel van hetzelfde en dat kan men niemand aandoen.
woensdag 7 oktober 2009, 09:05 uur
Wat een onzin! Een afdeling Mediterraan, Noord-Afrikaans, Nabij of Midden Oosters, Indonesisch, Pakistaans: akkoord. Er is toch ook geen afdeling katholieke kunst of hervormde kunst of homokunst in het Rijksmuseum? Door het Islamitisch te noemen, worden weer een hoop groepen, landen, volkeren en tijdvakken op één hoop geveegd. Dat is lekker stigmatiserend. De meeste Perzische kunst in de musea is trouwens niet-islamitisch.
woensdag 7 oktober 2009, 10:32 uur
Zodra de een of andere rijke Islamiet een afdeling islamitische kunst in het Rijks of een ander Nederlands museum wil financieren, lijkt mij de tijd rijp om die in te richten. Eerder niet. Zo is het tenslotte ook gegaan bij het British Museum en het Louvre.
Verder alleen voor zover de islamtische kunst onze cultuur historie direct raakt.
woensdag 7 oktober 2009, 11:03 uur
De argumenten van Bert-Jan van Egteren vind ik niet sterk. Daarnaast vind ik het neuzelgehalte in de reacties ook schrikbarend hoog.
Een voorbeeld: Spanje is een aantrekkelijk vakantieland. Steden als Granada, Cordoba en Sevilla trekken veel bezoekers. Andalusië is bepaald geen onbekend gebied. De invloed van de islam is daar onmiskenbaar. Dat maakt deel uit van de geschiedenis van Europa.
Bezoek voor de aardigheid het Alhambra eens. Prachtige mozaïeken en beeldhouwwerk: http://nl.wikipedia.org/wiki/Alhambra
Nu hoef je niet per se kunstschatten van daar hier permanent tentoon te stellen; enig benul van de geschiedenis kan toch geen kwaad.
woensdag 7 oktober 2009, 11:18 uur
Kijk voor de aardigheid eens op deze website: http://www.oudweb.nl/index_bestanden/alhambra_vazen.htm
woensdag 7 oktober 2009, 13:48 uur
Tot 1950 was het Koninkrijk der Nederlanden de grootste moslimstaat ter wereld. Een afdeling Islamitsiche kunst zou dan ook zeker op zijn plaats zijn.
woensdag 7 oktober 2009, 13:49 uur
Tot 1950 was het koninkrijk der Nederlanden de grootste moslimstaat ter wereld. Een afdeling Islamitische kunst zou op zijn minst gepast zijn.
woensdag 7 oktober 2009, 16:30 uur
Meent Van Egteren dat allochtonen liever naar “hun” kunst komen kijken? De Nachtwacht hangt er ook voor Nederlanders wier ouders in Marokko zijn geboren.
woensdag 7 oktober 2009, 18:11 uur
De islam is een religie waarvan een groot deel van de aanhang een aantal extreem duistere kanten etaleert in de vorm van aanslagen, onderlinge moordpartijen en intolerantie. Ik vind de term “islamitische kunst” dan ook niet passend voor dit pleidooi. Er is in het rijksmuseum ook geen afdeling gereformeerde kunst en ook geen afdeling katholieke kunst. Ik begrijp trouwens toch niet dat veel allochtone ondernemers zich tooien met bv. de term “islamitische slager, of islamitische bakker”.
Er is wat mij betreft voor “kunst” geen toegevoegde waarde van het woord islamitisch.
Maak er dan marokkaanse, perzische of indonesiche kunst van, maar geen islamitische.
woensdag 7 oktober 2009, 19:29 uur
Is er al een afdeling joodse kunst in het Rijksmuseum?
donderdag 8 oktober 2009, 11:05 uur
Eva, er is geen afdeling gereformeerde en katholieke kunst? Ben je wel eens in een museum geweest? Heb je wel eens schilderijen gezien? Dan zie je toch allerlei bijbelse taferelen met heiligen, Maria’s en Jezussen.
Wat betreft islamitische kunst. Volgens de islam mag je geen mensen afbeelden. Vanzelfsprekend heeft dat gevolgen voor de beeldende kunst. Een mozaïek laat geen mensen zien, maar bijvoorbeeld bloemen of geometrische motieven. Je ziet geen heilige die symbool staat voor een of ander wonder, maar je ziet koranteksten uitgesneden in hout of steen.
Ik heb niets met geloof, maar ik kan toch echt met ontzag kijken naar mooie mozaïeken en fresco’s in Italiaanse kerken. Dan zie je toch echt kunst. Hoe katholiek geïnspireerd dan ook.
Hetzelfde heb ik als ik in het Nasridenpaleis loop in het Alhambra. Je kijkt je ogen uit. Hoewel ik niets met de islam heb.
donderdag 8 oktober 2009, 13:30 uur
@ E. Preslie :
klopt, en de nachtwacht heb ik al weer 5 keer gezien. (en mijn ouders komen uit Turkije, als dat ook ok is) Prachtig schilderij.
Maar juist omdat wij, de tweede generatie, een bekrompen idee van de Islam mee hebben gekregen, bijvoorbeeld het idee dat je geen mensfiguren af mag beelden, zou de Perzische miniaturen meer lebensraum kunnen geven aan onze interpretatie van Islam/de beleving van vrijheid. Want in de Perzische miniaturen word vaak mohammed afgebeeld.
Daarnaast stelt de schrijver kort gezegd dat er verschil is tussen “Europese” kunst en “Islamitische” kunst. Dat is misschien waar, maar google eens voor de grap “de geboorte van Mohammed”, (http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Siyer-i_Nebi_223b.jpg) en schilderijen van “Neo Rauch”. Beiden zijn surrealistisch en heerlijk verwarrend. Ik zie hier een interessante dialoog over de verbeelding van sociale realiteit: de een is ontstaan in de aftermath van de tweede wereldoorlog, de ander is onstaan tijdens oorlogen en veroveringen. Om maar iet s te noemen.
Perzische miniaturen zijn een must.
donderdag 8 oktober 2009, 20:05 uur
15 jongeling.
Wat betreft moslims hebben we het over meer als een miljoen mensen. Joodse nederlanders hoeveel? 20 000 40000? )Ik heb het over aantalllen niet over de overmatige invloed der joden)Ik denk dat er meer Hindoeisten en Hare krishna’s zijn in Nederland. Of fascistische kunst. Onze regering gaat wat betreft haar handelen ( coorporatisme, 2e kamer links laten liggen onderdanig zijn tov politiestaten als de VS of schurkenstaten als Israel.)
Dus eerder fascistische kunst. Zeker gezien de aanhang van dit gedachtengoed. Ik geniet van dat woord `gedachtengoed` Colijn vond nog in december 1940 dat het fascisme te verkiezen was boven de democratie. Colijn van van de AR Balkenende is van de AR Ergo Balkie is niet vies van fascisme. Dan maar fascistische kunst. Breker en consorten lijkt me koel!
vrijdag 9 oktober 2009, 11:41 uur
Als zóiets met islamitische oliedollars betaald wordt, zoals bij het British Museum en het Louvre het geval is, vindt ik het best. Gebeurt dat niet, dan zal zoiets beperkt moeten blijven tot de connectie tussen Nederland en de Islam, en die verloopt hoofdzakelijk via Java. en dan vraag ik me af of dat al niet in een ander museum in Nederland te vinden is.
zaterdag 10 oktober 2009, 20:43 uur
@19 Ron Batten
Als Saudi’s het gaan betalen riekt het naar propaganda. Ik vind deze discussie vreemd. Als Nederlandse moslims zoiets willen, moeten en kunnen ze het gewoon gaan regelen. Als andere Nederlanders het gaan regelen voor hen wordt het al gauw paternalistisch. Integratie ontstaat vooral als mensen zelf vanuit realisme en eigen verantwoordelijkheid hun plek vinden. Hou geloof daarbuiten. Het is hier niet heel moeilijk: school afmaken en een baan vinden genereert doorgaans veel trots en respect. Dat kan hier al in een generatie. Of maak ik het te simpel?
zondag 11 oktober 2009, 12:26 uur
Vooropgezet: Omarming van kunst is persoonlijk. Ik geef dan ook uitsluitend mijn persoonlijke mening.
Even gekeken naar de doelstelling van het museum.
-representatief overzicht van de Nederlandse kunst en geschiedenis vanaf de middeleeuwen en belangrijke aspecten van de Europese en Aziatische kunst te tonen-
Wat betreft kunstzinnigheid van stijl van moskeeën, afbeeldingen en schrift. die zijn mathematisch prachtig maar ik vind het onvergelijkbaar met de afbeeldingen van Van Gogh en Van Rijn. Daar heb ik toch het gevoel dat mijn ziel daar landt.
De geschiedenis van de Islam is breed. De islam is
vertegenwoordigd over de hele wereld. Pikant zijn de aanvallen van de kruisvaarders waar Wilders wel een Christen-fitna-film over kan maken. Lijkt me dus een lastige invalshoek voor het museum.
Mijn slotconclusie is dat de directie van het museum het vooral zelf moet uitmaken.
Als iedereen zich ermee bemoeit degradeer je kunst tot een politiek item. Dat mag je de kunst niet aandoen.
zondag 11 oktober 2009, 17:57 uur
Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 2008 zijn er in Nederland ongeveer
850.000 moslims en niet zoals gesteld ‘ruim 1 miljoen’. De helft van de nederlandse moslims is practiserend en het moskeebezoek ligt met 4% ongeveer op het landelijke gemiddelde. Wel zijn moslims (nog wel) meer practiserend dan andere gelovigen. Dat gezegd hebbende ben ik overigens van mening dat deze groep ook een plaats verdient in het Rijksmuseum. Moslims maken al eeuwen deel uit van onze cultuur (o.a. Nederlands Indië), waren aanvankelijk niet opvallend aanwezig, maar nu wel en terecht, en een ieder die hier woont verdient een plaatsje onder de zon.
woensdag 14 oktober 2009, 18:44 uur
Alleen al het feit dat de vraag wordt gesteld. Typisch een uiting van dhimmidenken, hetgeen vandaag de dag omnipresent is. Moslimse maaltijden, moslimse scholen, moslimse godshuizen en ja, nu dus moslimse kunst. Nederland is uitstekend bezig zichzelf te islamiseren. PVV hoog!
donderdag 15 oktober 2009, 10:17 uur
Het zou een geweldig idee zijn! Kunst is per definitie niet gebonden aan religieuze berichtgeving. Kunst is mooi, valt in de smaak en heeft een reflecterend effect op een bepaald tijdsbestek. Het is allerminst een spreekbuis van een bepaalde religie. Neem als voorbeeld Andalusië (voor de cultuur barbaren, het is een van de 17 autonome regio’s in Spanje). De tijd van de Moorse bezetting is duidelijk terug te zijn. Wat van oudsher grote moskeeën waren zijn nu kerken geworden. En nog is de kunst en cultuur uit die tijd te herkennen en is al sinds jaar en dag een toeristische attractie in Spanje. Hoe heeft het zo ver kunnen komen dat wij hier in Nederland er nooit eerder over hebben nagedacht?
donderdag 22 oktober 2009, 20:05 uur
Kunstverzamelaar Bert-Jan van Egteren schrijft op de opiniepagina van NRC Handelsblad “[….] in andere culturele hoofdsteden is het tentoonstellen van islamitische kunst al praktijk. “Het Victoria & Albert Museum in Londen opende na een royale gift van een islamitische familie uit Saoedi-Arabië in 2006 zijn vernieuwde afdeling islamitische kunst.”
Mijn eerste suggestie. Het lijkt me kunsthistorisch juist de nieuwe afdeling Islamitische Kunst te noemen naar generaal Van Swieten. Hij nam deel aan de Tweede religieuze Atjeh-oorlog in Nederlands Indië. De moslimbevolking van Atjeh zag hemen de Nederlandse soldaten niet alleen als indringers in hun machtige sultanaat, maar ook als heidenen. Voor hen was het een heilige oorlog: Nederlanders doden betekende het paradijs verwerven. De ‘heilige’ strijders van Atjeh wilden als geloofsheld (sjahid) het paradijs in. Ze waren in het wit gekleed en stortten zich op de bajonetten met doodsverlangen en in trance. ’s Morgens werden ze in de moskee ten dode gewijd.
Dr. W.F. Stutterheim leerde ons, geboren in het grootste moslimland ter wereld en de nazaten: ruim een miljoen in Nederland het volgende. De Arabische- of m.a.w. de mohammedaanse kunst is vrij primitief en is feitelijk niet meer dan een nomadenkunst. Deze kunst, met name in Iran (Perzië), is ook bekend door afbeeldingen van de profeet Mohammed. Een ‘verzonnen’ verbod van het afbeelden van dieren en mensen kwam niet van de niet historische Mohammed. Doch is volgens Stutterheim eerst later ontstaan. Enkele voorbeelden van islamitische kunst. Op pag. 16 van zijn Leerboek der Indische cultuurgeschiedenis, voor middelbare scholen (1935) mogen we een kunstwerk bewonderen met o.a. de zogenaamde profeet als middelpunt. Ook afbeeldingen van een mohammedaanse Mozes zijn bekend (pag. 24 en 25. The miniature paintings and painters of Persia, India and Turkey. Vol. I. 1912) Zouden we als kenner van de Arabische wereld Tariq Ramadan weer moeten terugroepen?
vrijdag 23 oktober 2009, 11:47 uur
De ontstaansgeschiedenis van de zogenaamde islamkunst.
De Arabieren die de oude wereld (o.a. India en mijn geboortegrond de eilanden van de Indische Archipel) gewelddadig veroverden en aldaar vele kunstobjecten vernietigden, waren volgens F.R. Martin (The miniature paintings and painters of Persia, India and Turkey. Vol. I. 1912) een eenvoudig ras. Ze waren niet behept met een groot artistiek gevoel of interesse. Om niet als onbeholpen en weinig geciviliseerd over te komen namen ze christen-kunstenaars in dienst. Aan deze christenen, ik blijf F.R. Martin volgen, werden vele kunstopdrachten gegeven. Censuur speelde in deze jaren al een rol! Stutterheim verwoordt het onbeholpen en weinig geciviliseerd overkomen aldus. In bouwkunst of andere beeldende kunsten was de bedoeïen uiteraard niet thuis; zijn woning was de verplaatsbare tent. Met een enkele uitzondering de ruïnen van Zuid-Arabië. Volgens dr W.F. Stutterheim (Leerboek der Indische cultuurgeschiedenis, voor middelbare scholen. 1935) hebben eerst latere Syrische, doch vooral Perzische (Iran) en andere invloeden de bekende, zogenaamde mohammedaanse of islamkunst doen ontstaan. De kunstuitingen via Spanje aan ons bekend zouden we kunnen plaatsen onder de naam Moorse Kunst. Onder Moren verstond men de Noord-Afrikaanse mohammedanen.
vrijdag 23 oktober 2009, 13:37 uur
‘Islamitische kunst’ in Nederland.
In Amsterdam trof ik reeds in de vijftiger jaren van de vorige eeuw mijn indrukken van islamitische kunst in Nederland aan. Op de neo barokke gevel van het Koninklijk Instituut voor de Tropen. Overladen met de voor mij herkenbare koloniale symboliek. Een waar Indisch moslimkunstobject. Op de hoektoren aan de zijde van het Oosterpark zijn voorstellingen van het ‘onschuldige’ tropische landleven van de islamitische inlanders afgebeeld; mijn voorouders. In een typische islamitische Indische toenemende staat van ontkleding: acht steenreliëfs van beeldhouwer Louis Vreugde. De laatste taferelen tonen onder meer de duizenden jaren oude rijstcultuur. Die wordt weergegeven door drie inlandse islamitische vrouwen met ontbloot bovenlijf. Ik herkende weliswaar geen christelijke maar wel animistische en hindoeïstische en boeddhistische invloeden. Twee artistiek verantwoord uitgebeelde vrouwen buigen zich bevallig voor over om rijst te planten en onze kunstgevoelens op te wekken. De derde, ingetogen, niet orthodox maar wel wat onbeschaamd als een ware vrucht van het eilandenrijk nodigt ons uit om een greep te doen uit een mand vol andere exotische vruchten. Het drietal zal, ook in de eenentwintigste eeuw menige mannelijke Nederlandse beschouwer, al dan niet oorspronkelijk uit Turkije of Marokko, tot het inzicht brengen dat kolonisatie en de islam wonderlijke kunstuitingen heeft voortgebracht.
woensdag 4 november 2009, 18:10 uur
Waarom niet, maar pas nadat er een royale gift van een islamitische familie uit Saoedi-Arabië of daar in de buurt is gekomen. Haha!!
zondag 6 december 2009, 22:06 uur
Het is natuurlijk fijn om van islamitisch erfgoed te genieten, maar veel interessanter is te analyseren hoe vanuit Nederland eeuwenlang is gekeken naar de islamitische wereld. Het Rijksmuseum heeft ook daarvan natuurlijk al een uitgebreide collectie in de depots, vanwege de koloniale geschiedenis. Hoe zagen en zien wij de moslim? Hier zullen we onze romantiseringen en (voor-)oordelen terugvinden. En veel verrassends zien. Niet altijd hebben we hier moslims als achterlijke ongeletterden gezien – wat ‘ze’ natuurlijk ook niet zijn. Zo herontontdekte documentairemaakster Tessa Boerman de ‘edele zwarte’in de kunst van voornamelijk Rubens.
Zeer onthullend is ook het boek ‘reel bad Arabs, over arabieren in Amerikaanse films, van de Amerikaanse onderzoeker Jack Shaheen.
Ik wacht met smart op een tentoonstelling en een boek over de moslim (en onze relatie met de islamitische mensch) gezien door de ogen van de Hollander…
Reken maar dat het onthullend is het aanleiding voor debat.
Wat we nodig hebben is dus geen islamitische vleugel in het Rijksmuseum, maar een intelligente exegese van de beeldvorming door de eeuwen heen, terug te vinden in de depots van het Rijks. En dan meteen eens een goede studie, en niet enkel plaatjes en kunstvoorwerpen uit een cultuur en een gevoelswereld waar we nauwelijks een idee van hebben en waarvan de buitenkant ons bar weinig zegt.
We hebben last van een totaal verengd begrip van wat kunst eigenlijk is. Het gaat niet om de plaatjes, de potjes en de mooie letters, maar om de betekenis van al die uitingen.
Als je je daarin verdiept, komt kunst pas tot leven.
Zou dit nu echt zo moeilijk zijn?
zondag 6 december 2009, 22:09 uur
Het is trouwens wel erg ontluisterend om te lezen wat de gemiddelde nrc-lezer denkt van islamitische kunst. Tapijten, letters, architectuur, niet veel soeps eigenlijk.
Die neerbuigendheid (vanuit niets anders dan onwetendheid) mag ook wel eens onder loep worden genomen.