Het herstel van deze economie leidt tot een ramp
Door Wouter van Dieren (lid van de Club van Rome) en Arnold Heertje (oud-hoogleraar economie)
Dankzij de crisis maken de consumenten niet meer alles op. Eindelijk sparen ze de wereld. Nu nog investeren in duurzame technieken.
Dat aan de basis van deze recessie de zwendel van de financiële markten staat, behoeft geen verder commentaar. Maar er zijn meer oorzaken die nauwelijks worden onderkend. Die hebben te maken met het overspannen gedrag van het moderne management, dat wij de bomen-in-de-hemelillusie noemen. Een andere oorzaak is het geringe besef bij investeerders, overheden, managers en economen met betrekking tot de betekenis van het natuurlijk kapitaal. In veel economenjargon komt dat zelfs niet voor.
Lees hier het volledige artikel
maandag 16 maart 2009, 11:49 uur
Regen voorspellen is niet voldoende.
In de tijd van Noach zag iedereen dat het steeds vaker en harder regende. Ook spraken de mensen erover, en als ze toen al een NRC hadden gehad, zouden ze er ook opinieartikelen over schrijven.
Maar waar is de Noach van nu? Worden de arken al gebouwd? En zo ja, door wie? Hij neemt in ieder geval geen deel aan het coalitieoverleg over crisis in Den Haag!
In 1973 had Joop den Uijl het lef om zijn achterban uit te leggen dat “het nooit meer zou worden zoals vroeger”. Waar is de Joop van nu? Heeft hij gesproken op het PvdA congres? Of hebben de journalisten hem niet opgemerkt?
maandag 16 maart 2009, 12:29 uur
Ik heb met veel instemming dit artikel gelezen.Ik mis echter in dit verhaal een belangrijke oorzaak van onze energie en milieu crisis en dat is het demografische aspect.In hun verhaal noemen de schrijvers overbelasting van natuur en energie bronnen als gevolg van het misbruik van de aardse energie bronnen als gevolg van onze manier van leven.
Wat ze echter helemaal niet noemen is de overbelasting door de vrijwel ongelimiteerde bevolkingstoename op onze aarde.Het is toch logisch dat het verbruik van grondstoffen en voedselbronnen groter wordt naarmate er meer mensen er gebruik van maken en, sterker, meer mensen geen armoede willen lijden.Volgens mij zal de meest efficiente manier op de langere termijn zijn een drastische vermindering van de wereld bevolking en dan vooral van dat deel dat het meest ongedisciplineerd misbruik maakt van de aardse bronnen en dat zijn tot nu toe vooral de westerse economieen.Als echter China en India met hun relatief hoge bevolking groei er bij komen dan worden de voorgestelde maatregelen van de schrijvers een soort dweilen met de kraan open.De menselijke overbevolking is ook een ramp voor de dieren wereld:er is steeds minder plaats voor de dieren wat te merken is aan het toenemende aantal soorten dat op uitsterven slaat.
maandag 16 maart 2009, 18:00 uur
De bonus driven graaicultuur .. het onverantwoord gokken met andersmans geld. Wie gaat daarvoor zijn excuses aanbieden?
maandag 16 maart 2009, 19:44 uur
Geheel eens met van Dale (#2). Het probleem van de overbevolking had reeds jaren lang evenveel aandacht moeten hebben als de klimaatverandering. Triviaal natuurlijk dat deze zaken nauw samenhangen.
Het zal wel koud-watervrees zijn dat het punt van bevolkingsdruk steeds onder de tafel werd gehouden of werd weggepraat. Maar misschien is er een klein puntje van hoop. Enige dagen geleden zei Diederik Samson in een interview op de Trouw website dat de grootste vijand van een duurzame samenleving de “9 miljard” is. En vandaag zegt Jan B. Kune ook op de Trouw website, in een stukje “de economie kan niet oneindig groeien” ongeveer het zelfde. Zomaar 2 voorbeelden, maar soms komen de zaken onverwachts samen. Misschien dat het toch een pluspunt van de kredietcrisis is. Gaan ineens heel veel mensen zich ongeveer gelijktijdig realiseren waar echt de schoen wringt.
maandag 16 maart 2009, 21:56 uur
Roerend eens met de schrijvers.
Maar de natuurlijke bronnen zullen nooit echt opraken, alleen schaarser worden. Overbevolking wordt vanzelf afgestraft door de natuur, waar wij deel van uit maken.
Het is mijn inziens dan ook wachten op “DE uitvinding” op het gebied van energie. Alleen die uitvinding is denk ik instaat om de werkelijke transitie te bewerkstelligen van onze piramide economie tot een krinkloopeconomie.
Die uitvinding komt denk uit onverwachte hoek: de kernfysica.
Een andere mogelijkheid is het efficient omzetten van warmte in een hogere vorm van energie, zodat een daadwerkelijk kringloop van energie ontstaat aangevuld door de zon.
Maar niemand die het weet…dus ik ook niet.
dinsdag 17 maart 2009, 10:54 uur
Bij een groei van 1% per jaar zal de tijd voor verdubbeling 70 jaar zijn. Bij 2% is dat 35 jaar. Bij 5% is dat 14 jaar. Ik denk dat vanaf de huidige situatie 2% te groot is om na te streven, met name als het om drinkwater, landbouw en grondstoffen gaat. Als Adam en Eva in het jaar nul waren geboren, zou bij een netto groei van 2% de wereld bevolkt zijn met precies 1 miljard x 1 miljard mensen in 2100. Dat is niet houdbaar. Technologische oplossingen zoals kernenergie helpen hier niet aan. Verspreiding van Uranium en Plutonium over de wereld zal tot een nogal ongewenste oplossing van het probleem leiden. Dat kun je mensen niet toevertrouwen. Ik ben het eens met de stelling dat we op duurzaamheid moeten investeren, maar wel met gezond verstand
dinsdag 17 maart 2009, 12:43 uur
Kernachtig en begrijpelijk weergegeven hoe raar het allemaal in elkaar zit. Chapeau.
Ik deel de mening van A.L. van Dale niet dat er sprake is van overbevolking. Als men de moeite neemt net zo simpel en logisch te rekenen als de beide heren van het stuk kan men vaststellen dat de oppervlakte van Iran theoretisch voldoende is om de huidige mensheid te huisvesten. Uiteraard moet men dan wel massaal afscheid nemen van het in de toekomst sowieso onhaalbare idee dat iedereen recht heeft op een huis met een tuintje.
Ik deel wél de mening van de auteurs dat een rechttoe, rechtaan herstel van de economie tot een ramp leidt omdat dat herstel wordt aangestuurd door de mensen die het min- of meer veroorzaakt hebben. Zij die jarenlang gestreefd hebben naar een groeiscenario en dat nu met geweld zien krimpen kunnen weinig anders dan hun inspanningen richten op het weer optuigen van dat scenario. De uitspraak ‘eerst de brand blussen en dan naar de oorzaak zoeken’ klinkt logisch maar draagt het gevaar inderdaad in zich dat als deze brand eenmaal geblust is, dat dan de pijn weer weg is, de verdeeldheid terug komt (is nog niet eens echt weg) en dat men als vanzelf op de oude voet verder gaat.
Na de krediet en economische crisis hoop ik op een politieke. Er gaat, dat moet ook want het kan niet anders, een eind komen aan de huidige politieke inrichting die een ingebouwd korte termijn mechanisme heeft. Immers, waar men om de vier jaar herkozen moet worden om verder te kunnen regeren wordt als vanzelf gekozen voor korte termijn successen waarmee men een politieke toekomst koopt. Ook hier regeert eigenbelang, ook al gaat die niet gepaard met exhorbitante bonussen.
Internationale samenwerking met lange termijn plannen onder aansturing van technocraten, zonder politiek democratische besluitvorming, zou daar het antwoord op kunnen zijn. Dat alles gebed in een wereld die, idealiter, als uitgangspunt heeft dat ieder mens recht heeft op voeding, behuizing, zorg, scholing en vervoer, losgekoppeld van het hebben van (betaald) werk en dat de maatschappij in zijn geheel de plicht heeft dat te garanderen, van de wieg tot het graf. Staatshoofden zouden onafhankelijk moeten zijn, dus niet meer gekozen, en als taak moeten hebben hun technocraten in die richting aan te sturen. Niets minder dan een revolutie op wereldschaal dus.
Economische groeiscenario’s brengen ons nergens. Alleen een rechtvaardig verdeeld duurzaam gebruik van de aarde, waarvoor eigenbelang dient te worden uitgebannen, is het antwoord op de vragen, de oplossing van de problemen en de ‘gouden’ weg naar de toekomst. Het wordt hoogtijd dat men gaat inzien dat échte waardering immateriëel is. Het beste gevoel krijgt met van een schouderklopje, van een compliment, niet van een gevulde enveloppe.
dinsdag 17 maart 2009, 14:13 uur
De analyse is helder genoeg en m.i. grotendeels correct. Echter de ramp die de schrijvers voorzien mag die naam niet hebben. Dat is slechts de inleiding tot het verdwijnen van de mens als soort, hetgeen een logische doorontwikkeling is van het leven op aarde. De soorten met het beste aanpassingsvermogen hebben de grootste kans op overleving. Het gedrag van de mens toont overduidelijk aan dat onze soort daar niet toe behoort. Wij hebben weliswaar een overdosis aan hersencapaciteit, kunnen vooruitdenken maar zijn niet in staat het individuele handelen af te stemmen op collectieve belangen. Iedereen beseft allang wat hij/zij eigenlijk anders zou moeten doen, maar toch gebeurt dat niet. Dat wordt onze ondergang en van de wereld zoals wij die kennen. Na deze teloorgang worden wij opgevolgd door levensvormen die zich effectiever hebben aangepast aan hun omgeving. Dat geeft niks : ik wens die insecten veel sukses !
dinsdag 17 maart 2009, 16:41 uur
Wellicht kunnen de auteurs van het stuk iets concreter worden omtrent het vermijden van onnodige en schadelijke groei. Bijvoorbeeld uitleggen in de krant dat net zoals Antarctica onder internationaal beheer staat en mensenvrij gehouden wordt ook het Amazone-oerwoud, delen van de Noordamerikaanse prairie, oostelijk Siberie, de Himalaya, de Sahara, het land der chimpansees en het Dreamland der Aboriginals losgemaakt moeten worden van staten terwille van ongestoorde flora en fauna. Op kleinere schaal zijn grenslijnen te vervangen door mensenvrije grenszones, zodat de beer weer heer wordt op de Golan en de leeuw zal brullen in de Sinai. Of misschien zijn ze juist hierop tegen omdat het maar zou uitdraaien op een wildernis zonder vooruitgang en met weinig vakantievoorzieningen.
Omdat de wereldbevolking nog steeds groeit is economische expansie onvermijdelijk, wil er voor mens en dier voldoende van het nodige beschikbaar komen. Maar nieuwe metropolen, die werk, recreatie en huisvesting bieden moet je niet meer op vruchtbare grond bouwen, doch liever aan de rand van de woestijn nabij zee. Met een groene ring gedrenkt in afvalwater rondom.
Almere gaat, in de te volle Randstad zonder voldoende plek voor je bootje, 60.000 nieuwe woningen bouwen, waarschijnlijk de meeste onder zeenivo. Voor hetzelfde geld kun je aan de rand van de Sahara tegenover de Canarische eilanden drie maal zoveel realiseren en tweederde ervan weggeven aan Marokko en de West-Saharanen. Alternatief ginds verblijven lukt pas goed als het NL Rijk met een tienduizend vierkante kilometer woestijnzand vergroot wordt en mag dat in ruil voor de miljoen Marokkanen die in de Benelux hun home hebben maar het oude paspoort niet wensen op te geven?
Een groot probleem in deze tijd van crisis is dat we geen regering hebben die selectief weet af te remmen en te stimuleren, zodanig dat benedenmodaal en de Derde Wereld tevreden zullen zijn en de overmatig rijken, waaronder beide schrijvers wel flink gepakt worden maar toch nog voldoende overhouden voor hun levensonderhoud. Je kan dit laatste goed democratisch funderen door te stellen dat de een de ander niet in een afhankelijke positie hoort te brengen en te houden, zoals via te ongelijke financiele speelruimte met bijvoorbeeld uitbuiting via verhuur aan mensen die te weinig verdienen om een eigen huis te bekostigen. Let hierbij vooral op de zwaar onderbetaalde jeugd.
dinsdag 17 maart 2009, 20:52 uur
Regen voorspellen is inderdaad niet voldoende. Over de genoemde problemen in dit artikel wordt overigens al heel lang gefilosofeerd, ook op de webfora. Dat het ergens in het huidige tijdgewricht tot een apocalyptische crisis zou komen is dan ook al ongeveer een halve eeuw – zo niet langer – min of meer bekend.
De noodzakelijke diepteinvesteringen in duurzaamheid (offers!) zijn nauwelijks op basis van gangbare economische overwegingen te verantwoorden, zeker als handelspartners niet meedoen waardoor valse concurrentie ontstaat. Het is een klassiek ‘prisoners dilemma’.
Mijns inziens is het kernprobleem de complexiteit en schaal van de problematiek. Ze is daardoor moeilijk voor het grote publiek toegankelijk en bespreekbaar te maken, laat staan effectief en tijdig te bestrijden. Daardoor kan er geen breed politiek draagvlak ontstaan totdat de crisis zich onmiskenbaar manifesteert. Een nadeel wellicht van de ‘minst slechte’ staatsvorm genaamd democratie?
De twee strategische scenarios tot 2050 van Shell heten ‘scramble’ en ‘blueprints’. Treffender kun je de twee routes die we nu als mensheid kunnen gaan bewandelen niet beschrijven. Laten we hopen dat de nieuwe Noach van onze tijd in staat is om mensen wereldwijd te motiveren voor een ‘blueprints’ benadering. Of hebben we daarvoor eigenlijk een nieuwe Messias nodig?
woensdag 18 maart 2009, 00:26 uur
Net als de schrijvers van dit artikel zie ik een verband tussen de economische crisis en het gebrek aan milieubesef. Sterker nog: volgens mij zijn deze onlosmakelijk met elkaar verbonden. Deze samenleving is opgebouwd uit systemen waar niemand zich echt verantwoordelijk voor voelt, omdat ze te groot en gecompliceerd zijn om te overzien voor individuen. Toch zijn we er allen afhankelijk van. Men stelt alleen vragen over het hoe en niet over het waarom. Men kijkt alleen naar de directe omgeving, korte termijn en persoonlijk belang. Dat doen niet alleen de overheden, banken en andere grote instellingen, maar dat doet iedereen.
Ikzelf ben pas klaar met mijn opleiding aan de kunstacademie. Om rond te kunnen komen, neem ik voor af en toe opdrachten aan in de jachtbouw. Ik doe tekenwerk: ik ontwerp de mallen die door een ander gebruikt worden om metalen platen te vormen die vervolgens in elkaar gezet worden in een scheepswerf. Een beroep met weinig feedback, heel anders dan waar ik voor gestudeerd heb.
Al fietsend naar mijn werk heb ik mij talloze keren afgevraagd hoe de lijntjes die ik trek in de virtuele rompen in de computer er uit zouden komen te zien in het echt. Wat is mijn aandeel in het eindresultaat en tot hoever heb ik daar invloed op? Ik ben slechts een spil in het traject. Eigenlijk heb ik helemaal niets met het megajacht te maken, toch werk ik er aan mee. Het is jammer dat ik zo ver verwijderd ben van het resultaat van mijn daden, maar het is niet cruciaal. Ik ben blij dat megajachten veel tijd kosten om te bouwen, want zoals het nu lijkt heb ik ondanks de financiële crisis voorlopig nog werk. Ik word niet gelukkig van mijn werk maar dat hoeft ook niet want dat is niet de functie die het werk heeft, het heeft alleen als functie mij te voorzien in mijn levensonderhoud. Een extra schakel in het systeem, want met het geld dat ik verdien kan ik mijn geluk kopen, of toch niet? Ik weet niet of ik er gelukkig van word. Het is een goede bron van inkomsten, hopelijk van tijdelijke aard. Wat ik mij ook afvraag is hoe die lijntjes die ik teken op computer in verhouding staan tot hetgeen ik consumeer: het lijkt niet te kloppen. Het lijkt niet reëel, het is net alsof er iets is dat er voor zorgt dat de hoeveelheid die ik kan consumeren en het werk dat ik daar voor hoef te doen niet met elkaar in verhouding staan. Het moet ergens vandaan komen. Komt het niet uit de lengte dan komt het wel uit de breedte en in mijn geval komt het denk ik uit de gasbel en uit de lage lonen landen. (In Nederland kwam de welvaart pas echt goed op gang toen het aardgas werd aangeboord, heb ik van horen zeggen.) Alles wat ik consumeer en bezit is in wezen irreëel. Het is het gevolg van externe factoren zoals een aardgasreservoir en het feit dat er in andere landen mensen hard werken en daar minder geld voor krijgen dan ik krijg voor mijn werk. Ik leef in overvloed, niet zonder gevolgen voor mijn omgeving en het stomme is dat ik niet eens weet of ik daar zelf nou wel zo gelukkig van word!
Michael Braungart, vooraanstaand ecologisch chemicus en een van de schrijvers van het boek Cradle to Cradle, noemde in een van zijn lezingen een schrikbarend feit: in borstvoeding zitten gemiddeld 2000 chemicaliën. Wat zijn hier de gevolgen van? Is er een verband te vinden tussen de chemicaliën in moedermelk en het hoge percentage kinderen dat een allergie of andere auto immuun ziekte ontwikkeld? Als dat zo is, kunnen er dus veel gevallen van astma, reuma en spierziekten worden voorkomen door schoner te produceren. Maar wie zal het zeggen, het is slechts een vermoeden. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat er geen reden is voor farmaceutische bedrijven om dat te onderzoeken, laat staan waarom er zo veel chemicaliën in moedermelk zitten en waar deze in godsnaam allemaal vandaan komen. Wel is er echter een reden om onderzoek te doen naar medicatie tegen allergieën en auto immuun ziekten. Weer een extra trap toegevoegd aan het vehikel van de vrije markteconomie. Dat is het vrije markt mechanisme: om een economie draaiende te houden moet hij voortdurend groeien. Het systeem moet steeds groter worden, gecompliceerder, onpersoonlijker en onmenselijker.
Overigens zie je dat dingen als deze niet alleen gebeuren op het gebied van milieu. Neem de identificatieplicht, de overdaad aan camerabeveiliging of bijvoorbeeld het feit dat chirurgen c.a. 30% van hun tijd kwijt zijn met het invullen van formulieren om te verantwoorden wat ze aan het doen zijn, het zijn soortgelijke tendensen. Ik kan mij heel kwaad maken om zulke dingen maar daar zal ik nu verder niet op in gaan. Dingen zoals hier omschreven gebeuren niet omdat iemand dat wil, maar gewoon omdat het zo gaat. Weinigen vragen zich af waarom en degenen die zich wel afvragen waarom weten niet wat ze er aan moeten veranderen of achten zichzelf niet in staat om er iets aan te veranderen.
Maar waar banken belegd hebben in louche praktijken is het ook de gewone burger die de fout in is gegaan. Als ik mij niet vergis: Amerikanen gaven vóór de economische crisis gemiddeld 125% procent van hun jaarinkomen uit. Dit meenden zij te kunnen dekken door de overwaarde op hun huizen. Leningen en hypoteken zijn afgesloten uitgaande van de overwaarde op huizen. Toen de huizenprijzen gezakt waren, waren risicovolle hypotheken inmiddels op slinkse wijze doorverkocht aan andere banken en beleggingsmaatschappijen die niet wisten dat zij belegd hadden in risicovolle producten. Er zijn banken crimineel geweest, maar als men de behoefte niet had om meer te willen dan mogelijk is en waar jezelf garant voor kunt staan, dan had iets als dit nooit kunnen gebeuren. Deze subprimes zijn ontstaan in Amerika en hebben grote gevolgen gehad voor de gehele wereld. Ze zijn inderdaad het resultaat van de hoge bomen, overspannen kooprazernij. Wat fout gegaan is, is dat mensen zonder er over te hebben nagedacht hebben aangenomen dat de economie zou blijven groeien, zonder dat daar iets tegenover hoeft te staan. Het is niet vreemd dat dit is gebeurd, want het is het fundament van de westerse economie: we krijgen in de regel meer voor ons geld dan reëel is. Wij zijn niet zelfvoorzienend in onze welvaart, wij zijn afhankelijk van externe factoren. Daardoor helpen wij niet alleen de economie maar ook het milieu om zeep. We willen te veel en zijn ons niet bewust van de gevolgen. En het stomme is dat het ons nergens brengt. Hoge bomen vangen veel wind. Feedback komt vanzelf. Met grote systemen duurt het alleen wat langer.
Het is geen tijd om onze schouders op te halen en het is te laat voor conservatisme. Er is iets mis met de maatschappij en dat moet veranderd worden. Het is de tijd voor vernieuwing, bewustwording en voor bezinning. We moeten nadenken over waar we mee bezig zijn en waar het ons brengt. Bovenal moeten we inzien dat de economische crisis niet de schuld is van de banken of van het systeem, het is de schuld van ons allemaal omdat we allemaal niets doen. Misschien is het nu nog te vroeg. Hoe dan ook, de economische bel is geknapt en daarmee is de bom gebarsten. In het vooruitzicht nog vele bommen te komen! Nog nooit is een maatschappij in korte tijd zo snel veranderd als de vorige eeuw. Dingen zijn zo ingrijpend veranderd en blijven veranderen. Dit alles heeft zijn weerslag in de maatschappij. De gevolgen van de industriële revolutie beginnen steeds meer naar voren te komen. Wat zullen de vernieuwingen die daarna zijn gekomen, teweegbrengen? Nu komt het er op aan. Ik denk dat deze eeuw in het kader zal komen te staan van ingrijpende vernieuwing en revoluties. Misschien komen daar in de toekomst grote leiders uit voort, zelf zie ik meer in kleinschalige oplossingen. Ook denk ik dat zelfvoorzienendheid een cruciaal begrip zal worden. Want het falen van het ene systeem corrigeren met een ander systeem dat alles reguleert, ik heb het over de bureaucratie, dat werkt niet. Het is juist het gebrek aan feedback dat ons nekt. Bovendien moeten revoluties onderaan de piramide plaats vinden en er zijn geen formulieren voor revoluties.
Laatst in een vandaag was er een reportage over Smava, een Duits initiatief voor een burgerbank, deze bank zorgt ervoor dat burgers via internet aan elkaar geld kunnen lenen, met evenveel garanties als bij een bank. Niet alleen ontvangen de investeerders het volle pond aan rente, ook beslissen zij zelf aan wie zij het geld willen lenen. Soevereiniteit en identiteit zijn belangrijke beweegredenen. Er kan dan ook niet ’per ongeluk’ geld worden belegd in de wapenindustrie. De bank is gebaat bij zijn eigen kleinschaligheid en werkt als een trein! Als je geld kunt lenen van iemand waarmee je zelf in contact kunt komen is er geen grootschalige wetgeving en regulering nodig voor het juist functioneren van de bank. Geen taferelen zoals in Orwells “1984”. Bovendien kan de investeerder nagaan wat je met het geleende geld doet, wie weet zal hij zich gelukkig voelen dat hij iemand heeft kunnen helpen!
Tot dusver,
Marleen Andela
donderdag 19 maart 2009, 10:32 uur
Antwooord kommentaat op A.L.van Dale:
Je ziet in alle westerse landen, dat de bevolking minder of niet groeit – en waarom? In de meeste ontwikkelingslanden zijn kinderen de enige oudedagsvoorziening – dat is bij ons anders geregeld.
China heeft momenteel met 1.3 Milliard mensen de zelfde CO2 uitstoot als de Amerikanen met hun nog niet eens 300 Milioen mensen. Dus: wat moet er gebeuren? De Amerikannen (en alle andere ontwikkelde landen) moeten drastisch CO2 uitstoot en alle andere vervuiling verminderen – voor een bepaalde tijd moeten wij toelaten, dat de ontwikkelingslanden voor CO2 en andere vervuiling nog een stijging hebben om hun welvaart te laten groeien (en de bevolkinsgroei te verlagen / stoppen). Tegelijkertijd kunnen de ontwikkelde landen hun technologie aan die zich ontwikkelende landen exporteren en daarmee economisch vooruitgaan.
donderdag 19 maart 2009, 16:53 uur
Pleidooi voor een nieuwe levensstijl en een gelukkiger toekomst in tijden van crisis
Dr. Henk Smeijsters, lector Vaktherapieën aan de Hogeschool Zuyd
Het artikel van Wouter van Dieren en Arnold Heertje (NRC Opinie, 14/15 maart 2009) over het herstel van de economie laat een verfrissend geluid horen. De auteurs benoemen de zwakke plekken in het huidige financieel economische systeem. Zij maken gewag van plunderende elites die in het global casino risicovol met kapitaal spelen, management dat zichzelf en anderen opjaagt tot overmatig productie en consumptie die tot een absurde situatie leidt waarin auto’s, vliegtuigen en asfalt onze leefruimte inperken en onze grondstoffen uitputten. Verfrissend is dat zij niet kiezen voor de bekende oplossingen en de bekende paden waar het kabinet zich deze weken het hoofd over breekt. Zij leggen de vinger op systeemfouten.
Mijn betoog begint waar hun betoog stopt. “Waar gaat het in de echte wereld om” vragen zij zich af. Ik stel de vraag als volgt: waar gaat het in de wereld (en het leven) echt om? Ik pak hun gedachte op dat de natuur de vijand van het kapitaal is omdat de natuur niks kost. Als mensen gebruik maken van het gratis kapitaal van de natuur valt er niks aan te verdienen. Dat is een vloek in de huidige economische kerk. De economie draait bij de gratie van produceren en consumeren waaraan verdiend kan worden.
Van Dieren en Heertje bekijken dit vanuit de economische kant en bevelen investeringen aan in wind en zon. Ik bekijk het vanuit de persoonsgerichte kant. De vraag waar het in het leven echt om gaat is niet zo moeilijk te beantwoorden. Ieder streeft zoveel mogelijk geluk na. Uit onderzoek blijkt dat geluk slechts ten dele afhangt van de materiële voorzieningen. Nadat materieel een bepaalde basis gelegd is neemt het geluk niet meer toe. In de Verenigde Staten, maar niet alleen daar, zijn aan de hand van een geluksthermometer de jaren 50 uit de vorige eeuw met latere decennia vergeleken. Het geluksgevoel blijkt niet toe te nemen. Dat is frappant in een land dat suggereert alsof geluk alleen te bereiken is met meer en risicovolle kredieten. Een land waarin kredietverstrekkers en kredietverorberaars, de rupsjes nooit genoeg, het financiële stelsel opblazen door risico’s aan te gaan die niet gedekt zijn. Het betreft hier blijkbaar een hardnekkige disfunctionele overtuiging. En dan hebben we het over de mentaliteit en beleving van mensen die aan de economie ten grondslag ligt..
Wat we tegenwoordig nodig hebben is een “Umwertung aller Werte”, waarin de mens afstapt van het foutieve idee dat hij elke week moet fun shoppen, drie keer per jaar vliegreizen naar verre landen moet maken, elke twee jaar zijn auto moet inruilen, elke vijf jaar zijn huis moet verbouwen en elke tien jaar een nieuw huis moet kopen. Mensen houden zichzelf en de anderen voor de gek. Op deze wijze dendert de economie door, aangedreven door overactieve producenten en consumenten
En de politiek houdt de mensen de verkeerde keuzes voor. Het is alsof de ter dood veroordeelde mag kiezen tussen de elektrische stoel en de guillotine. De wereld raakt uitgeput, de mens raakt door zijn overactiviteit in werk en vrije tijd burn out, maar de richting en de oplossingen blijven dezelfde.
Het lijkt misschien simpel, maar onderzoek wijst uit dat als puntje bij paaltje komt de eenvoudige dingen het meest gelukkig maken. Zorgen voor een ander, een ander liefhebben, naar de natuur kijken, een potlood kopen en leren tekenen, een gitaar kopen en akkoorden leren, boeken lezen, musea bezoeken. In vergelijking tot wat op grote schaal geproduceerd en geconsumeerd wordt kosten deze zaken niks, maar maken ze erg gelukkig.
Ouderen wordt voorgehouden dat ze vooral niet achter de geraniums moeten gaan zitten terwijl naar de geraniums kijken mensen misschien gelukkig kan maken. Dat mensen op dit moment met bosjes op straat komen te staan en er tegelijkertijd wordt gepleit de (dure) oudere werknemers langer aan het werk te houden, getuigt niet alleen van een beperkte logica, maar ook van een beperkte visie op oud worden. Ouderen komen terecht in een andere existentiële levensfase die juist andere behoeften zou moeten oproepen en bevredigen dan het automatisme nog wat jaartjes door te werken, te doen wat zij al 40 jaar aan het doen zijn en te produceren en consumeren zoals zij altijd al gedaan hebben.
De politici lijken veroordeeld tot het denken in bekende oplossingen en het begaan van bekende paden. Bedolven onder de huidige financieel-economische aardverschuiving nemen zoeken zij ene uitweg door rekenmeesterschap. Draaien aan de goede financiële en economische knoppen is belangrijk, maar daarnaast is net zo belangrijk mensen inspireren anders te leven. Van Dieren en Heertje rekenen voor waar Absurdistan op uitdraait: in Europa tien tot vijftien nieuwe Heathrows per vijf jaar aar. Wie wil dit? Maar als er geen mentaliteitsverandering komt en mensen blijven geloven dat zij slechts gelukkig kunnen zijn als zij drie keer per jaar verre reizen maken is elke fundamentele verandering ten dode opgeschreven. Er is een nieuwe persoonlijke levensstijl nodig die een andere weg inslaat, die in de woorden van filosoof Joep Dohmen, het leven tot een kunstwerk maakt. Dat betekent werken aan je eigen geluk, waarbij het geestelijke belangrijker is dan het materiële.
Wat politici zouden moeten doen is een maatschappelijke en existentiële visie ontwikkelen en uitdragen die mensen inspireert om anders te gaan leven.
vrijdag 20 maart 2009, 17:37 uur
Het eco-populisme van Wouter van Dieren
Het is altijd vermakelijk een artikel van Wouter van Dieren te lezen, zo ook het stuk dat hij samen met Arnold Heertje over het herstel van de economische crisis schreef in de krant van 14 maart j.l. De als zo vaak zwaarwichtige en krachtige formuleringen, zeer uitgesproken meningen en van sombere angsten vervulde toekomstverwachtingen doen eigenlijk sterk aan de betoogtrant van Geert Wilders denken: levendig, ongenuanceerd, met angst voor de toekomst
en uitgesproken populistisch.
Als wij van Dieren mogen geloven bevat de toekomst al op korte termijn uitsluitend onheil, en dat wordt in de hand gewerkt door zwendel op de financiële markten, overspannen managers, gering besef bij investeerders, overheden, economen, consumenten en zelfs bij de natuur, die ‘zich niet gedraagt conform de oude economische mantra’s.’ Welke die mantra’s zijn wordt helaas niet uitgelegd, maar dan moet de natuur gewoon maar goed opletten.
De autoindustrie, de energie-industie en de luchtvaartsector worden als lijdend aan gekte en opererend in Absurdistan weggezet. Niet vermeld wordt of van deze sectoren nog enige technologische vooruitgang, duurzamer produktie of alternatieve oplossingen zijn te verwachten, dat past niet in de apodictische voorspellingen van van Dieren.
En geleidelijk wordt het vermakelijkheidsgehalte van zijn pamflet dan wat minder, want er staan bij al die krasse beweringen nog al wat aperte onjuistheden
- en ook gewone onzin. Een paar voorbeelden.
Hij schrijft dat Sarkozy voornemens was om ‘Peugeot en Citroën uit Midden-Europa weg te halen en in Frankrijk zelf te subsidiëren. Dat leidt tot ‘vijf miljoen extra (sic) onverkoopbare auto’s.’ Vreemd dat op de website van PSA Peugeot en Citroën staat dat men daar in 2008 in totaal wereldwijd 3 miljoen auto’s produceerde. En dan 5 miljoen auto’s in Midden Europa? Kom, kom!
Hij stelt dat China in 2030 rekent op een populatie van 1,46 miljard en dat dit ‘dus(sic) het equivalent betekent van 1,1 miljard auto’s.’ ‘Dus’? In 2007 was Italië wereldwijd koploper met 590 auto’s per 1000 inwoners (dus inclusief baby’s, kinderen en bejaarden). De Chinezen mogen dus wel opschieten, als zij tenminste in de logica van van Dieren geloven, en deze Italiaanse mijlpaal bijna willen verdubbelen, want in 2007 waren er nog maar 56 miljoen personenauto’s in China, op een bevolking van 1,3 miljard mensen.
Over de landbouw in de toekomst schrijft van Dieren dat drastische maatregelen nodig zullen zijn om die veilig te stellen: ‘na 2025 is het fosfaat op. Zonder fosfaat geen landbouw. Einde verhaal.’ Als dit zo zou zijn, dan hoeven de Chinezen zich dus niet meer een ongeluk te bouwen aan die meer dan een miljard autos, want dan zijn zij allen al de hongerdood gestorven. Maar belangrijker nog lijkt mij dat de geschatte wereldvoorraad aan fosfaat 40 miljard ton is, genoeg voor de komende eeuwen, aldus Trouw in september 2008.
Het bontst maakt van Dieren het met de bewering: ‘broeikasgasemissies nemen tot 2030 met … 45% toe, en de temperatuur stijgt bijgevolg met 6 graden Celsius.’ De meest gezaghebbende autoriteit in dezen is de International Panel on Climate Change (IPCC). In het IPCC rapport van 2007 worden modellen gehanteerd voor temperatuurstijgingen over de hele 21e eeuw, en niet alleen tot 2030.
Die modellen hebben een ‘low’ en een ‘high’ scenario ( en in dit laatste is, met alle onzekerheden over zo’n lange periode tot 2100, inderdaad sprake van een dan mogelijke maximale temperatuurstijging tot 6 graden), maar alle scenario’s stemmen overeen voor de eerstkomende twintig jaar voor een verwachte temparatuur-stijging wereldwijd van gemiddeld 0,2 graden Celsius per 10 jaar, dat is dus tot 2030 hoogstens 0,5 graden.
Bovenstaande voorbeelden van complete vertekening van feiten en van wetenschappelijke opinies door van Dieren maken dat ergernis de overhand krijgt over het amusement. Wat is de zin de lezers op het verkeerde been te zetten en geen rekening te houden met feiten en wetenschappelijke projecties, en daarbij de mogelijkheid van technologische aanpassingen en innovaties volledig weg te laten in deze zwarte toekomstvisie?
Het verbaast mij tenslotte dat Arnold Heertje, die een reputatie te verliezen heeft als wetenschapper, zich als co-auteur heeft willen lenen voor dit bedenkelijke eco-populisme.
zaterdag 21 maart 2009, 18:48 uur
Ik sluit me volledig aan bij het vorige commentaar.
Professor Arnold Heertje heeft een reputatie te verliezen en ik zie Wouter van Dieren ook niet als de juiste vertegenwoordiger voor natuur en milieu.Kortom Hij roept maar wat en op die manier wordt je door wetenschappers niet serieus genomen.
Groet
Robert van Vliet