Recht en economie botsen op elkaar
Hans Schenk is hoogleraar economie aan de Universiteit van Utrecht
De uitspraak van de Hoge Raad komt, na het advies van advocaat-generaal Timmerman dat ruim twee weken geleden bekend werd, niet onverwacht. Maar dat maakt hem niet minder bizar. Hij mag dan voor juristen een correcte uitleg van de transactie tussen ABN Amro en Bank of America impliceren, economen stuit hij flink tegen de borst.Als we even afzien van allerlei juridische haarkloverijen hebben we immers simpelweg te maken met een zogenaamde ‘verkoop van de kroonjuwelen’ (strikt genomen is de term gifpil, of ‘poison pill’, die dezer dagen veel gebruikt wordt, niet correct: van een gifpil spreken we indien het doelwit van een overname waardepapier uitgeeft dat bij een bod zodanig geconverteerd kan worden in gewone aandelen dat verwerving van deze aandelen zeer kostbaar wordt en/of het deel van de aandelen dat reeds in handen is van de overnemende partij onmiddellijk in waarde doet teruggaan). Verkoop van kroonjuwelen kan niet anders uitgelegd worden dan als een poging een biedende partij dwars te zitten, behalve natuurlijk wanneer hij al langer in de pen zat. Dat laatste is hier niet het geval. Integendeel, voordat het gedoe rond ABN Amro begon, met de inmiddels beroemde brief van TCI, werd nog trots gewezen op de Amerikaanse activa van ABN Amro.
Economen vinden de actie van Groenink en de zijnen dan ook ongepast. Het is een moedwillige actie om het trio RBS/Santander/Fortis te frustreren. Bovendien wordt door de verkoop een substantieel deel van de bank vervreemd, circa een derde tot een vierde deel. Het is economisch ondenkbaar dat een dergelijke majeure actie, waarbij het profiel van de bank substantieel verandert, niet aan aandeelhouders (en trouwens ook: werknemers) behoeft te worden voorgelegd. En tot slot: het ontneemt de aandeelhouders (en opnieuw: ook de werknemers) de mogelijkheid om verschillende biedingen op een verantwoorde manier met elkaar te vergelijken. Helemaal fout dus—in economische zin, maar kennelijk niet in juridische zin. Het is dan ook hoog tijd, dat economen meer te vertellen krijgen in het land van de ondernemingsjuristen, en trouwens in dat van de mededingingsjuristen idem dito. Interessant is hierbij dat momenteel op diverse plekken in Nederland gewerkt wordt aan een dergelijke kruisbestuiving; aan de Universiteit Utrecht zijn de economische en juridische faculteiten zelfs kortgeleden samengevoegd in een poging deze twee disciplines nader tot elkaar te brengen.
Voor het RBS-trio komt dat natuurlijk te laat. Daarmee is echter niet gezegd dat het bod van dit trio ABN Amro het paradijs in zou leiden. Alles bij elkaar genomen zou het zonder (economische!) twijfel beter zijn geweest indien ABN Amro helemaal niet aan dit avontuur zou zijn begonnen. Inmiddels is er al meer dan honderd miljoen aan allerlei adviezen verkwist, en het is vrijwel zeker dat we straks moeten concluderen dat het om nog veel meer gaat, misschien wel tweehonderd miljoen. Daarbij komen nog allerlei uitgaven die zijn bedoeld om te redden wat er te redden viel in termen van reputatie en klantenbehoud, en straks de kosten van allerlei acties om winst en productiviteit op peil te houden. Ook bankenfusies, zo blijkt uit een onderzoek dat wij in opdracht van UNI-Finance begin van deze eeuw afrondden, zijn immers vaak niet in staat om reële economische waarde te creëren. Stijgende coördinatiekosten en toenemende afstand tussen bestuur en managers enerzijds en de ‘shopfloor’ anderzijds, leiden vrijwel steeds—althans bij fusies van deze omvang—tot problemen. Die rekening wordt uiteindelijk, met dank aan de juristen, betaald door werknemers en klanten.
vrijdag 13 juli 2007, 21:58 uur
Quote Schenk: “met dank aan de juristen”. Ik vind dit een grappige opmerking van een econoom.
Juist een econoom die veel samenwerkt met juristen, zou moeten weten:
(i) dat een groot deel van het advieswerk in dit soort overnames wordt verricht door zakenbanken en strategy-consultants, en dat
(ii) de reden dat men er niet uitkomt niet zozeer een juridische, maar een economische is. Het is immers lastig de positieve en negatieve (economische!) gevolgen (a) te voorzien en (b) op economische waarde te schatten.
zaterdag 14 juli 2007, 1:09 uur
Nee, sinds ik weet dat ABN nog steeds grootscheeps aan milieuvernietiging doet, ben ik overgestapt naar T.B.
zaterdag 14 juli 2007, 1:58 uur
De uitspraak van de Hoge Raad betekent in elk geval dat er enig paal en perk aan ongebreideld kapitalisme van fondsen als TCI wordt gesteld. De verkoop van LaSalle is een relatief goede zaak, aangezien ABN er 15 miljard cash voor ontvangt. Dit betekent dat in een eventuele leveraged buyout het bedrijf met minder schulden wordt opgezadeld om de nieuwe aandeelhouders aan snelle winst te helpen. Tot dusverre gemaakte advieskosten zijn niet ongewoon hoog: In Angelsaksië bedragen vindersloon en totale overnamekosten normaliter 2% en 6% van de overnamesom. Voor ABN zonder LaSalle komt dit neer op 100 miljoen vindersloon en 300 miljoen totale overnamekosten.
zaterdag 14 juli 2007, 9:33 uur
“Het is economisch ondenkbaar dat een dergelijke majeure actie niet aan aandeelhouders behoeft te worden voorgelegd. Welke economische wet zegt dat? Wil Schenk dat rechters wetboeken in de shredder stoppen en geschillen voortaan oplossen aan de hand van de economische inzichten?
zaterdag 14 juli 2007, 12:42 uur
“Het ware beter geweest voor ABN als zij helemaal niet aan deze aktie begonnen was.”
Ja, nogal wiedes! De onrust in de tent is funest voor de integriteit van die bank. Maar het zijn óók en júist de economische wetten waar Mr Schenk zo van opgeeft geweest, die tot deze serie van acties hebben geleid. Aandeelhouderswaardemaximalisatie, de brief van TCI, de fusiegesprekken met ING, met Barclays en nu dit verscheurde tafereel… dat zijn toch óók de wetten van de markt?
Niet?
zondag 15 juli 2007, 10:31 uur
Schenk is gewoon een slechte econoom, of de zoveelste professor die politieke bedrijft met wetenschappelijke pretenties.
Een belangrijk argument van de Hoge Raad was de rechtszekerheid. Waar zouden we blijven als een ondernemingsleiding niet meer vertrouwd kan worden omdat via de rechter de aandeelhouders altijd nog roet in het eten kunnen gooien?
Er zijn in het recht wel meer situaties waarin dubieuze transacties toch gedig zijn – wat overigens niet betekent dat de ondernemingsleiding niet verwijtbaar zou hebben gehandeld tegenover de aandeelhouders, en daar misschien zelfs aansprakelijk voor is.
Een (goede) econoom hoef ik niet uit te leggen wat transactiekosten zijn (“kosten” hier ook in overdrachtelijke zin). Volgens Nobelprijswinnaar Coase zijn transactiekosten het belangrijkste beletsel dat het niet tot een economisch optimum komt.
Pure “aandeelhoudersdemocratie” leidt tot uitverkoop. Een aantal grote ondernemingen zoals Shell, Philips en IBM concentreerden zich een jaar of tien geleden op “shareholder value”. In al deze drie de gevallen onder leiding van een buitenstaander mey dollartekens in de ogen die geen hart had voor het bedrijf (Herkströter, Boonstra en Gerstner). Dat leidde tot een soort bedrijfseconomische anorexia waar die ondernemingen nu nog last van hebben. Deze heren zijn inmiddels alle drie afgelost door mannen die diepgeworteld zijn in de cultuur van deze bedrijven (Van der Veer, Kleisterlee en Palmisamo). Want een onderneming is niet een soort bank, een geldmachine.
Ach, die Schenk wil ook in de krant. En de economie is nog zo’n jonge wetenschap dat die iedere uitspraak wel kan dekken.
zondag 15 juli 2007, 12:54 uur
LS,
In het stuk van de Hr Schenk heb ik de “zwart-wit uitkomst” niet kunnen ontdekken. Ik vind de bijdrage zeer genuanceerd en ben het ook met de schrijver eens.
Waar ik me steeds over verbaas is dat er niet wordt gesproken over het substantieel hoger bod wat het trio heeft gedaan op LaSalle. Dat werd afgedaan door de Heer Groenink en was een goede manier geweest om het contract met de BoA open te breken. Hij wilde dat kennelijk niet om begrijpelijke redenen.
Wat ik ook niet begrijp is hoe de BoA een miljarden claim kan opbouwen als de deal niet door zou gaan.
Dan hebben ze er dus te weinig voor betaald als ze kunnen aantonen dat ze zoveel miljard mislopen.
zondag 15 juli 2007, 14:40 uur
Een econoom bekritiseert de Hoge Raad – even afgezien van alle juridische haarkloverijen. Dat is alsof een jurist een econoom op de hak neemt maar voor het gemak de factor geld even weglaat. Daar is de discussie niet mee gediend.
En dat terwijl de Hoge Raad zich juist mede laat leiden door de eisen van het handelsverkeer en de noodzaak dat het bestuur slagvaardig kan handelen. De eisen van het handelsverkeer brengen mee dat niet om de haverklap de uitvoering van contracten op last van de rechter wordt opgeschort (lijkt me tamelijk in het economische belang van Nederland als vestigingsland). En dat het bestuur niet telkens door korte termijnbeleggers wordt gedwongen de strategie om te gooien. Juíst een econoom zou hiervoor oog kunnen hebben.
De Hoge Raad sluit aan bij het stakeholders kapitalisme dat onlangs nog in de Tweede Kamer bij de invoering van de overnamerichtlijn is bevestigd. Dat is geen juridische haarkloverij, dat is belang hechten aan opvattingen die in Nederland de heersende zijn.
zondag 15 juli 2007, 18:17 uur
Ik heet geen Martinned maar Martin Jules en ik ben geen jurist maar wel accountant sinds juli 1941 en derhalve nu al lang Registeraccountant. Recht en belastingrecht waren bij mijn opleiding slechs bijvakken, bedrijfs-economie iets meer. Maar in grote lijnen ben ik het wel met mijn gedeeltelijke naamgenoot eens; maar situaties zoals nu voor wamen waren voor en kort na de oorlog toen ik (buiten ruim 2 jaar “afwezigheid” wegens concentratiekampen) nog wel eens met bankcontrole te maken had, een grote uitzondering. Ramat Aviv, Israel. 15 Juli 2007
zondag 15 juli 2007, 22:49 uur
De VEB had zich de moeite wel kunnen besparen met een gang naar de Ondernemerskamer. Aandeelhouders hebben gelukkig nog niet zoveel macht dat zij alles binnen de ondernenimg kunnen bepalen,overigens jammer maar aandeelhouders zijn voor mij een groep mensen waar ik liever niet mee te maken heb.Denken alleen maar aan de eigen portemonnee en vergeten hun eigen medeverantwoordelijkheid,namelijk er mede voor te zorgen dat werkgelegenheid behouden blijft. Overnames, fusies etc.etc. hebben laten zien dat een enkele uitzondering daar gelaten,kosten alleen maar veel werkgelegenheid of verlies van identiteit van de onderneming. Dat is geen goede zaak. Kijk o.a. maar naar het streekvervoer.
maandag 16 juli 2007, 8:52 uur
Ik denk dat de Hoge Raad geschiedenis heeft geschreven en dat deze uitspraak een geweldig nieuw werkterrein voor juristen zal gaan vormen in de toekomst. Bovendien kunnen Rouvoet c.s. aan deze uitspraak een voorbeeld nemen en het opnemen in hun nieuwe staatsopvoedingsprogramma.
Want was het vroeger niet zo, dat wat je beloofd had aan een vriendje waar je geld van geleend had, je aan te zullen houden, dat je moeder je daar aan hield, wanneer bleek dat je vals spel had gespeeld en je je niet aan je afspraken had gehouden? Mevrouw Rijkman Groenink heeft dat ongetwijfeld ook haar zoon geleerd. Maar de HCS affaire en nu dit geval weer, geeft aan dat haar opvoedkundige les niet in de juiste hersenhelft is beland bij de haar geliefde zoon. Niet fris, maar daar hoef je je in Nederland geloof ik al niet meer over te verbazen.
En de Hoge Raad zag dat het goed was…
maandag 16 juli 2007, 18:19 uur
Kernvraag blijft natuurlijk wel wat dan de macht cq inspraak van een aandeelhouder is, als een direktie (met medeweten van de RvC – is dat zo in deze zaak? – ook hierover hoor ik niet veel) een belangrijk deel van een bedrijf (minstens 25% van de waarde) verkoopt?
De raad van commissarissen is in NL sowieso een scherts – een clique die nieuwe leden voordraagt en verder alles wel regelt met de RvB – oh ja, 1 keer per jaar draven ze samen op om vooral snel de AvA af te ronden – en, in het geval van ABN, een aandeelhouders-vertegenwoordiger dreigen uit de zaal te zetten (zoals R-G poogde met VEB-de Vries).
Kortom, formeel ben je eigenaar van een bedrijf, er zit een direktie die jouw belangen en die van het bedrijf zou moeten vertegenwoordigen, maar als het er dan juridisch op aan komt, hoeft de eigenaar niet te worden gehoord…
Dit was een mooie gelegenheid geweest om nu eens duidelijk te maken wat eigendomsrechten werkelijk betekenen dan wel waard zijn in NL (ook met het oog op buitenlandse investeerders).
Zoals wel op meer terreinen, mag je dan wel betalen, maar dat betekent nog niet dat je dan ook iets te zeggen hebt of krijgt. Kortom, weer een gemiste kans…
woensdag 18 juli 2007, 3:24 uur
Het is wel duidelijk, dat voor deze huidige hoogleraar Organisatie aan de Universiteit Utrecht “het hemd nader is dan de rok [lees: "Eerst oom, dan oompjes kinderen" of "Iedereen denkt het eerst aan zichzelf" (Plautus: Trinummus 1154)]“.
Hij schreef: “Het is dan ook hoog tijd, dat economen meer te vertellen krijgen in het land van de ondernemingsjuristen, en trouwens in dat van de mededingingsjuristen idem dito.” (sic).
Laat dat nu net het probleem van de rechtsgeleerdheid zijn. Het relevante gezegde luidt immers: “Met een handvol geld komt men verder dan met een zak recht [lees: "met geld bereik je meer dan met het grootste gelijk van de wereld"]“.
Dat zien we goed bij de keuze van de Universiteit van Amsterdam voor Barclays PLC, die mogelijk 20 miljoen euro gaat investeren in een opleiding op het gebied van finance en management aan die alma mater. Een voorwaarde is, dat de fusie van Barclays PLC met ABN AMRO Holding N.V. doorgaat (zie http://www.uva.nl/actueel/index.cfm/D31E164F-1321-B0BE-68EDB0856B0D4CAA).
Hierbij gaat deze alma mater, dat “voedende moeder” betekent, te Amsterdam voorbij aan het belang van een onafhankelijk advies over het al dan niet doorgaan van de fusie van ABN AMRO Holding N.V. met één of meer andere instellingen voor onze Nederlandse samenleving. Schijnbaar telde de toezegging voor een zogenaamde ‘topopleiding’ op dit moment al zwaarder.
Een zilveren hamer verbreekt ijzeren deuren [lees: "Wanneer een sleutel van goud is, waar is er dan een slot dat houdt?" of "met geld kun je alles bereiken" (vgl. Apuleius: Metamorphoses 9, 18, 2)]. Integriteit is dan ver te zoeken.
Dat zou geen liefhebbende moeder voor één van haar kinderen willen. Een universiteit voor onze maatschappij blijkbaar wel.
woensdag 18 juli 2007, 18:01 uur
Als de uitleg van Timmerman juridisch correct is, welke bezopen pipo heeft dan voor deze wetgeving gezorgd?
Hoogleraar Schenk heeft wat in Den Haag vaak node wordt gemist: een helder, gezond verstand.
Willens en wetens handelen zoals Rijkman-Groenink heeft gedaan (Dus kortgezegd, zijn aandeelhouders belazeren)
vraagt om een sanctie: achter de tralies met Rijkman.
Maar in Nederland kom je hier gewoon mee weg.
Als dit mag, kun je m.i. de helft van de gevangenen morgen wel vrijlaten. Zij zitten vast voor vergrijpen die in het niet vallen bij onze AMROMeesteroplichter.
dinsdag 24 juli 2007, 20:15 uur
Is meneer Hans Schenk óók alweer een door het leger in de burger-maatschappij gedropte militair zonder echte diploma’s (vervalst?) en daardoor zonder academische kennis en -kunde het nederlandse publiek misleid! Heeft meneer Schenk een website!
(http://home.tiscali.nl/drsjascholte)
zondag 29 juli 2007, 20:19 uur
Twee jaar geleden had ik genoeg van de service van de fortis bank en heb toen een ABN rekening genomen naast de fort rekening. De overweging was dat de ABN een internationaal beleid voerde, en daarnaast een aantal goede internationale beleggings fondsen tegen redelijke kosten heeft opgeboud.
Met de opsplitsing van de bank gaan veel van deze voordelen verloren. Dat is voormij dan ook een reden om geen klant te blijven bij de ABN. Het bestuur van de bank heeft gefaalt de strategie tot een goed eind te brengen.
Maar ook heeft het bedrijfsleven gefaalt om een evenwicht te hebben tussen de vrije markt werking en de bescherming van bedrijven tegen aandelhouders die op de stoel van de directie en bestuur gaan zitten.
Er is dus een taak voor de politiek om dit weer recht te zetten. Dit zou kunnen door het gouden aandeel weer in ere te herstellen. Alleen is het niet verstandig om dit aan de EU over te laten maar moet dit landelijk geregeld worden.