Vraag een havo/vwo leerling met economie in het pakket of bij een uitbreiding van Schiphol de welvaart toeneemt. Hij/zij zal even nadenken en dan antwoorden dat hij die vraag niet kan beantwoorden. Het gaat hier immers om de vaak tegengestelde belangen van heel veel individuele burgers in allerlei verschillende posities. Hoe weeg je het vakantiegenot van burger A die een vlucht maakt naar Benidorm af tegen de stress van het nachten wakker liggen van burger B. Die leerling is opgevoed met het ruime welvaartsbegrip dat de behoeftebevrediging van mensen centraal stelt. Behoeften verschillen per individu. Dit maakt het onmogelijk de subjectieve behoeften van mevrouw A hoger of lager te waarderen dan die van mijnheer B.

Maar ja, in de Haag moeten besluiten worden genomen. Daar moeten door politici knopen worden doorgehakt. Om die politici bij hun besluitvorming te helpen, maken economen een kosten batenanalyse (kba). Ze achterhalen alle factoren die meespelen en proberen die op een gemeenschappelijke noemer te brengen, meestal euro’s. Sommige kosten van een uitbreiding van de luchthaven zijn makkelijk vast te stellen. Een extra baan kost x miljard euro. Sommige baten kun je ook makkelijk vinden. 10.000 extra vluchten brengen de luchthaven een bepaald geldbedrag op. Er is voor 1000 mensen extra werk. Enzovoort. Dan zijn er kosten die niet direct in euro’s luiden maar die je wel kunt benaderen. Zo wordt de last die omwonenden van geluidhinder hebben benaderd door de waardedaling van hun woningen uit te rekenen. Voor dit negatieve externe effect kunnen ze dan worden gecompenseerd door die waardedaling in euro’s uit te betalen. Uiteindelijk worden de in euro’s uitgedrukte kosten en baten tegenover elkaar gesteld. Zijn de baten groter dan de kosten, dan krijgt de uitbreiding groen licht van de instelling die de analyse heeft gemaakt.

Maar ho, stop; hier gaat iets verkeerd. De hierboven beschreven manier van kba wordt beschreven in een Leidraad voor kosten-batenanalyse van het Centraal Planbureau (CPB) samen met het Nederlands Economisch Instituut (NEI). Daarin wordt duidelijk gesteld dat er ook effecten zijn op de behoeftebevrediging die niet op euro’s zijn te herleiden. Denk aan milieuschade, reuk, vervuiling en stress. Deze moeten als Pro Memorie (PM) post worden opgevoerd. Als een helder signaal aan den Haag, aan de politiek, dat hier zaken meespelen waar de econoom geen geldbedrag op heeft weten te zetten. Niet in euro’s uit te drukken maar wel belangrijk voor de welvaart (in de ruime zin) van de individuele burger. Helaas komen die PM-posten er nogal eens bekaaid af. Ze raken als een soort restpost in het politieke debat tussen de wal en het schip. En niet alleen in het politieke debat. Het begint eigenlijk al met een studie van het CPB, Gevolgen van uitbreiding Schiphol; een kengetallen kosten-batenanalyse, 12 april 2002. Daarin lezen we ‘De uitbreiding van de luchthaven heeft weliswaar ook negatieve gevolgen voor de omgeving van Schiphol, maar deze zijn tegen relatief lage kosten te vermijden of te compenseren. De verwachte baten overtreffen de kosten dan ook ruimschoots.’ De PM-posten worden niet vergeten. Daarover wordt gezegd_: ‘De externe effecten inzake emissies, die schadelijk zijn voor het milieu, reukhinder en gezondheidseffecten zijn in deze analyse als PM posten behandeld. In de volledige analyse moeten zij worden geadresseerd’. Wat wil zeggen: moeten ze in de analyse worden opgenomen. Deze juiste gevolgtrekking weerhoudt het CPB er niet van op zijn site de studie aan te kondigen met: ‘Uitbreiding Schiphol is per saldo gunstig voor de Nederlandse welvaart’.

Het gat tussen de welvaart in ruime zin en de door het CPB gemeten, berekende ‘welvaart’ kan worden gevonden door in Google ‘overlast schiphol’ in te tikken. Tientallen sites springen dan in het oog waar de ellende breed wordt uitgemeten. Van het platform vliegoverlast Amsterdam, tot de groep de baanbrekers en de dorpsraad Vijfhuizen. Er is blijkbaar in de besluitvorming rond Schiphol op alle niveau’s iets grondig mis. En dat komt ook niet goed wanneer het CPB vaststelt dat een groter Schiphol de ‘welvaart’vergroot; zolang de overlast voor omwonenden PM wordt geboekt en in het politiek proces wordt weggestreept tegen veel gewichtiger zaken als kunnen reizen, werkgelegenheid en extra inkomen.

Onze ‘welvaart’ is toch veel belangrijker dan het geklaag van een paar omwonenden? Je zult ze de kost moeten geven die dit onjuiste begrip welvaart hanteren. Tot in de top van het CPB kom je ze tegen. En nog erger: het is intussen ook het ontwerp voor een nieuw havo/vwo examenprogramma economie binnengeslopen.

artikelen

Alders: Schiphol kan nog groeien, 12 juni 2007
Schiphol wil meer herrie produceren, de Volkskrant 7 juni 2007
‘Bonus koppelen aan geluidsnorm’, 7 juni 2007
Hoger tarief voor lawaaiig toestel, 5 juni 2007

Door die aanhoudende kapitaalinvoer zijn de VS het grootste schuldenland ter wereld geworden. Netto bedroeg de Amerikaanse buitenlandse schuld in 2005 20% van het bbp. En als het zo doorgaat loopt dat percentage op tot 36% in 2015 en 86% in 2050. Maar hoe lang zullen bijvoorbeeld China en de olieproducerende landen bereid zijn de bestedingsdrift van de Amerikaanse consument en overheid te financieren?Al jarenlang bestoken financiële deskundigen de markten met hun doemscenario’s. Volgens hen is het onvermijdelijk dat beleggers zich op een dag zullen realiseren dat de dollar een te groot risico vormt. Zij zullen zich massaal willen ontdoen van de Amerikaanse munt. Met als gevolg dat de dollarkoers scherp onderuit gaat. Dit dwingt de Amerikanen ertoe om hun rente fors te verhogen. Zij kunnen immers niet zonder dat buitenlandse kapitaal. Die hogere rente leidt tot een scherpe conjunctuuromslag. De Amerikaanse huizenmarkt stort in elkaar. De bodem onder het consumenten- en producentenvertrouwen verdwijnt razendsnel. En voor je het weet wordt ook de rest van de wereld meegetrokken in de Amerikaanse ellende. Wereldwijd lopen de rentestanden op. En aan wie moeten de exporterende landen, China voorop, hun producten slijten als de Amerikanen het massaal laten afweten? Sommige analisten sluiten zelfs niet uit dat de wereld verzeild raakt in een depressie die vergelijkbaar is met die van de jaren dertig.

Bron: Centraal Economisch Plan 2006, CPB april 2007

Maar tot dusver blijken al die doemdenkers ongelijk te hebben gehad. Het Amerikaanse tekort loopt almaar op. Maar van een vrije val van de dollar is geen sprake. Zeker, ten opzichte van de euro heeft de dollar in de afgelopen 6 jaar aardig wat terrein verloren (zie grafiek). Rond 2000 deed een dollar nog zo’n € 1,20, nu staat hij op nog maar iets meer dan € 0,80. Maar ten opzichte van de Japanse yen is de dollarkoers nauwelijks veranderd. Is het uitstel van executie of hebben de onheilsprofeten ongelijk?

Volgens de Amerikaanse econoom Ricardo Caballero, verbonden aan het befaamde Massachusetts Institute of Technology (MIT), is dat laatste het geval. Hij stelt dat er al zo’n jaar of twintig wereldwijd sprake is van een tekort aan geschikte vermogenstitels: staatsobligaties, aandelen, vastgoed enzovoort. En dat tekort is volgens hem in de afgelopen jaren alleen maar nijpender geworden. De sterke groei van opkomende economieën zoals die van China en andere Aziatische landen heeft geleid tot een sterke groei van de besparingen in die landen. Beleggers zoeken voor die besparingen betrouwbare en makkelijke te verhandelen vermogenstitels. Die vinden ze door de onderonderwikkeling van het financiële systeem niet in hun eigen land. En juist op dat gebied zijn de VS mondiaal koploper in de wereld. De VS bieden de belegger een breed assortiment aan liquide beleggingsmogelijkheden. Op die manier voorzien de VS als exporteur van vermogenstitels dus in een wereldwijde behoefte. In de visie van Caballero -en die lijkt mij niet ondeugdelijk- hoeven we ons dus niet al te ongerust te maken over een vrije val van de dollar. De overschotlanden hebben geen keus. Zolang hun financiële systemen onvoldoende zijn ontwikkeld blijven er voldoende besparingen naar de VS vloeien. En dat zal niet van de ene op de andere dag veranderen.

Artikel

• Amerikanen geven geld uit als gekken, 11 mei 2007
• Zie hierover ook: Het Centraal Economisch Plan 2006 van het Centraal Planbureau

Jarenlang handhaafde China een vaste verhouding tussen zijn yuan en de dollar (zie grafiek). Altijd al vond Amerika de koers van de yuan te laag en klaagde het over te goedkope importen uit China. In 2005 werd die koppeling door China losgelaten en in de laatste twee jaar is de yuan 8% duurder geworden ten opzichte van de dollar. Dat is niet veel en het blijkt zeker niet genoeg om het grote handelstekort flink te verkleinen. De eis van de VS is nu dat China zijn munt met zo’n twintig procent op laat lopen. Zo niet dan volgen protectiemaatregelen. De Chinese vice-premier mevrouw Yi Wu heeft in Washington beleefd geantwoord dat het in het politieke vlak trekken van bilaterale handelsgeschillen de zaak alleen maar erger zou maken. Intussen is afgesproken dat China zijn invoer uit de VS zal opvoeren. Appreciatie van de yuandollarkoers is door mevrouw Wu afgewezen.

Rond de koers van de yuan zijn nog wel wat vragen op te werpen. Is hij ondergewaardeerd? Zo ja, hoeveel? En zou een appreciatie de VS helpen zijn handelsbalans meer in evenwicht te krijgen.

De meeste onderzoekers zijn het erover eens dat de yuan ten opzichte van de dollar te goedkoop is. Dit wil zeggen dat hij volgens de koopkrachtpariteit (kkp) theorie te laag is. Volgens de Big Mac index – een simplistische variant van de kkp theorie – kunnen we nagaan hoeveel de yuan te goedkoop is. In China kost een Big Mac 11 yuan. Omgerekend tegen de officiële dollarkoers van de yuan (7,77 yuan per dollar, januari 2007) is dit $ 1,41. De yuan/dollarkoers volgens de BMkkp theorie vind je door de prijs van de hamburger in China te delen door de prijs in de VS. Dit geeft 11yuan: 3,2dollar = 3,42 yuan per dollar. De afwijking van de BMkkp koers van de officiele koers is (3,42 – 7,77)/7,77 = – 0,56%. Een onderwaardering van de yuan van 56%. Minder simplistische varianten komen uit op zo’n 40% onderwaardering.

Alle reden voor de VS om resultaat te verwachten van een opwaardering van de yuan ten opzichte van de dollar, zou je zeggen. Maar sommige onderzoekers wijzen erop dat zo’n opwaardering wel eens meer voordeel voor China zou kunnen opleveren dan voor de VS. China’s sterk oververhitte economie, die al jarenlang groeipercentages boven de 10 procent laat zien, zou er netjes door kunnen afkoelen. Overigens zien we ook in de grafiek dat de handelsgewogen yuankoers sinds 1992 al zo’n 50 procent is opgelopen. Met een sterkere yuan kunnen Chinese consumenten meer buitenlandse producten kopen. Daartegenover zou in de VS het prijsniveau kunnen oplopen als de goedkope Chinese invoer verminderde. En het Amerikaanse negatieve handelssaldo zou niet veel veranderen. Producten uit Vietnam, India en andere Aziatische landen zouden voor de Chinese in de plaats komen.

Amerika moet dan ook geen ruzie met China zoeken maar zelf de tering naar de nering zetten. Het totale handelstekort komt maar voor ongeveer een derde voor rekening van de handel met China. Het totale tekort is een gevolg van de binnenlandse overbesteding in de VS, niet alleen door consumenten en investeerders maar vooral door de overheid die een miljardenverslindende oorlog financiert.

artikelen

VS en China blijven het oneens over wisselkoerspolitiek, 24 mei 2007

VS willen lager handelssaldo met China, eis op top in Washington, 23 mei 2007

In de tabel is aangegeven hoe sterk een land (of een groep landen) zich heeft gespecialiseerd in grondstofintensieve, arbeidsintensieve, kapitaalintensieve en onderzoeksintensieve producten. Daarbij is gebruik gemaakt van de zogeheten Balassa-index. Dit cijfer vergelijkt de uitvoer van een land in een bepaalde sector met het wereldgemiddelde. Een Balassa-index van 1 wil zeggen dat het land in die sector precies op het wereldgemiddelde zit. Een index van meer dan 1 geeft aan dat het land zich sterker dan andere landen op die sector richt. Van een hoogontwikkelde economie als die van het eurogebied zou mogen worden verwacht dat de export vooral een kapitaal- en onderzoeksintensief karakter heeft. We zijn immers niet rijkelijk bedeeld met grondstoffen, we beschikken over een hoogopgeleide beroepsbevolking, de loonkosten zijn hier relatief hoog en de prijs van kapitaal (de rente) is laag. In die sectoren ligt dus het comparatieve voordeel van deze landen. In dit opzicht vergelijkbare landen als de Verenigde Staten en Japan beantwoorden redelijk goed aan die verwachting. Maar met de eurolanden is iets merkwaardigs aan de hand. De 0,5 voor ‘grondstofintensief’ is niet verrassend. En met een 1,2 (kapitaal) en een 1,1 (onderzoek) scoort het eurogebied (iets) boven het wereldgemiddelde. Maar uit de tabel blijkt dat Europa ook nog steeds sterk leunt op arbeidsintensieve productie. Met de groeiende concurrentie van Aziatische en Oost-Europese lage-lonen-landen is dat zeker een punt waarover we ons zorgen zouden moeten maken.

1 DAE’s (Dynamic Asian Economies): de snelgroeiende Aziatische economieën, zoals China

2 COEL (Centraal- en Oost-Europese landen)

Bron: Jaarverslag 2006, Europese Centrale Bank

Uit het onderzoek van de ECB blijkt verder dat het exportpakket van de euroregio tamelijk divers is vergeleken met dat van andere industrielanden. Daarin kan een voordeel zitten. Het maakt ons minder kwetsbaar. Een positief punt is de specialisatie op farmaceutische producten, medische instrumenten, luchtvaart en ruimtevaart. Dat zijn producten waarnaar de wereldvraag erg snel toeneemt en waarbij we goed gebruik maken van onze sterke kanten. Maar minder plezierig is dat we nog steeds veel ‘mediumtech’ producten maken, zoals machines en transportmiddelen. Juist daar moet in de toekomst worden gerekend met toenemende concurrentie vanuit Azië en Oost-Europa. Wat dat laatste betreft: vooral uit de nieuwe landen van de Europese Unie.

Al met al blijkt het exportpakket van de eurolanden niet erg globaliseringsproof te zijn. We produceren te veel producten waarmee we de concurrentieslag op den duur beslist gaan verliezen. Ondernemingen en overheden in de eurolanden zullen meer moeten gaan investeren in onderzoek en ontwikkeling om het tij te keren. Er moet meer geld worden gestoken in onderwijs. Ondernemers moeten een scherper oog ontwikkelen voor de kansen. Overheden moeten daarvoor het passende klimaat scheppen. Het gaat hier om keuzes die nu moeten worden gemaakt. Niet ergens in een verre toekomst. Het alternatief is weinig opwekkend: oplopende werkloosheid en dalende koopkracht.

Het jaarverslag van de Europese Centrale Bank is hier te downloaden in het Nederlands. Daarnaast is het verslag nog beschikbaar in 20 andere talen.

Hoe is het allemaal begonnen. ABN-AMRO laat al jaren prima resultaten zien, al zit er weinig stijging in. (zie figuur)

Bron: Jaarverslag 2006

In februari van dit jaar ontving de top van ABN-AMRO een brief van wat we tegenwoordig een activistische aandeelhouder noemen. Deze werkt onder de naam The Children Investment Fund, kortweg TCI. Een fraaie vondst, die direct vertederende beelden oproept. En TCI geeft, naar men zegt, dan ook veel geld aan goede doelen. Geld dat verkregen wordt onder andere door ondernemingen over te nemen, op te splitsen en de delen voor meer geld te verkopen dan het geheel in eerste aanleg kostte. TCI is van mening dat ABN-AMRO onvoldoende aandeelhouderswaarde (sharholdervalue) creëert. En daar heeft het een punt. De beurskoers van ABN-AMRO schommelde tot voor kort al jaren rond de 20-25 euro. (zie figuur)

Bron: Euronext

De ambities van de in 2000 aangetreden topman Rijkman Groenink om in vier jaar tijd de koers te verdubbelen en Dé Bank op nummer 5 op de toptienlijst van de wereld te zetten, zijn niet waargemaakt. Ze stonden op het moment van genoemde brief op nummer 16. TCI maakte gebruik van zijn recht om als je meer dan 1% bezit van de aandelen in een onderneming, je punten op de agenda van de aandeelhoudersvergadering mag zetten. TCI wilde de opsplitsing van het concern geagendeerd zien. De reactie van het ABN-AMRO bestuur was een vlucht naar voren: contact zoeken met collega Barclays om tot een fusie te komen. Maar de aandeelhoudersvergadering steunde het voorstel van TCI om de bank op te splitsen. Vervolgens kwam er een bankentrio bestaande uit Fortis, Banco Santander en de Royal Bank of Scotland (RBS-trio) met de suggestie ABN-AMRO over te nemen. Tussen alles door speelt nog de onverwachte verkoop van de Amerikaanse ABN-AMROtak Lasalle, die laten we hier even rusten. Gevolg van de opsplitsingsplannen en de overnamebiedingen is dat de koers van ABN-AMRO de laatste tijd fors is gestegen naar zo rond de €32. Wat een enkeling de cynische grap ontlokte dat Rijkman Groenink er eindelijk in was geslaagd aandeelhouderswaarde te creëren.

Over dit koste wat het kost nastreven van shareholdervalue, valt nog wel wat te zeggen. Zondag j.l. in Buitenhof legde Kees van Lede, voormalig topman van Akzo Nobel, het nog eens helder uit. De ondernemer moet een evenwichtskunstenaar zijn. Hij/zij moet de belangen van alle bij de onderneming betrokkenen (de participanten) tegelijkertijd proberen te behartigen. Niet dus uitsluitend die van aandeelhouders of van werknemers. Participanten (stakeholders) zijn de ondernemingsleiding, de werknemers en hun belangenorganisaties (vakcentrales), de vermogensverschaffers (aandeelhouders, banken), de toeleveranciers, de afnemers en de overheid. Als het om een heel grote onderneming gaat, zoals bijvoorbeeld ABN-AMRO, participeert in zekere zin ook de samenleving als geheel.

In vroeger tijden maakten de raad van bestuur (de directie) en de raad van commissarissen (de rvc) in de onderneming de dienst uit. De algemene vergadering van aandeelhouders was formeel het hoogste orgaan, maar in feite werd daar het beleid niet bepaald. De commissarissen werden geacht namens de aandeelhouders de directie te controleren. Werknemers werden (en zijn) vertegenwoordigd door de ondernemingsraad. Maar directeuren en commissarissen kennen elkaar goed omdat ze in hetzelfde netwerk opereren (het ‘old boys network’). Aandeelhouders bij naamloze vennootschappen vormen een grote anonieme massa. Vaak worden aandelen zonder stemrecht uitgegeven (certificaten) en er zijn andere beschermende constructies om de macht in feite niet bij de aandeelhouders maar bij het management van de onderneming te leggen. Het jaarverslag dat in feite door de algemene vergadering moest worden vastgelegd, ligt daar al gedrukt op tafel.

Er gingen commissies aan het werk om te komen tot een verbetering van het ondernemingsbestuur. Begin 2004 publiceerde een commissie onder leiding van toenmalig Unilever-topman Moris Tabaksblat een corporate governance code. Een gedragscode voor beursgenoteerde bedrijven met als doel grotere transparantie in de jaarrekening, betere verantwoording van de Raad van Commissarissen en een versterking van de zeggenschap en bescherming van aandeelhouders.

We mogen vaststellen dat de code Tabaksblat de aandeelhouders zoveel macht heeft gegeven dat die van andere participanten nu in het gedrang komt. Het is nu voor activistische aandeelhouders niet al te moeilijk een vijandige overname te organiseren. Daartoe moeten zij voldoende ontevreden aandeelhouders bereid vinden mee te doen. Dit lukt al snel als je deze een aantrekkelijke koerswinst in het vooruitzicht stelt. De honderdduizenden kleine vaak buitenlandse aandeelhouders hebben meestal een korte horizon en weinig binding met de onderneming. Financiële overwegingen staan voorop en het – vaak wat langere termijn – belang van overige participanten als werknemers en klanten wordt al snel uit het oog verloren. Het is aan de opvolger van de commissie Tabaksblat, de commissie Frijns, om de corporate governance code zo te herzien dat een evenwichtiger verdeling van de macht in de onderneming tot stand komt. Drie vooraanstaande leden van de Sociaal Economische Raad pleitten dezer dagen voor nieuwe regelgeving waarmee Nederland afstand neemt van de Angelsaksische bestuurscultuur, waarin aandeelhouders koning zijn. Overigens mogen we nog interessante botsingen verwachten tussen de Nederlandse aanpak van een en ander en de Europese Commissaris (Interne Markt) Charlie McCreevy. Deze pleitbezorger van transnationale overnames (cross-border takeovers), ook in de Europese bankwereld, heeft onlangs al Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank, in zijn functie van toezichthouder op ons bankwezen corrigerend toegesproken. Wellink had laten weten dat een bod van een consortium op ABN-AMRO een sterk risicoverhogende en complicerende factor zou zijn.

Hoe het verder gaat met ABN-AMRO is nog onduidelijk. Kan de fusie met Barclays nog door gaan? Wint het trio Fortis c.s. de strijd? Of worden we nog verrast doordat ING een bod doet?

artikelen

ABN Amro sust klant, maar ziet top splijten, 10 mei 2007

Klant is koning, maar belegger is de baas, 8 mei 2007

Er is geen reddende engel meer, 4 mei 2007

Aandeelhoudersfetisjisme, 4 mei 2007

De naam van het virus is aandeelhouderswaarde, 7 april 2007

Of je de arbeidsproductiviteit nu berekent per gewerkt uur of per werknemer, in beide gevallen blijkt dat het gat tussen het eurogebied en de VS in de afgelopen jaren steeds groter is geworden. Tussen 1990 en 1995 steeg de productie per uur in Europa nog met gemiddeld 2,1% per jaar. Maar dat percentage is in de periode 1996-2005 teruggevallen tot 1,3%. De VS liet een omgekeerde ontwikkeling zien: tussen 1990 en 1995 een stijging van 1,1%, maar de afgelopen 10 jaar een toename van 2,4%. Op basis van het aantal werknemers is de terugval nog dramatischer, van 1,7% (VS 1,1%) naar 0,8% (VS 2,4%). 

De ECB geeft hiervoor twee verklaringen. In de eerste plaats wordt het gedaalde tempo van de productiviteitsontwikkeling in het eurogebied veroorzaakt doordat meer mensen zijn gaan deelnemen aan het arbeidsproces. Dit als gevolg van allerlei hervormingen op de arbeidsmarkt, zoals het bevorderen van deeltijdwerk, het versoepelen van de ontslagbescherming en het minder aantrekkelijk maken voor oudere werknemers om vervroegd met pensioen te gaan. Hierdoor kwamen vooral meer laaggeschoolden, vrouwen, jongeren en ouderen aan het werk. Een op zich dus uiterst positieve ontwikkeling met een negatieve bijwerking voor de gemiddelde productiviteit. Blijkbaar ligt de arbeidsproductiviteit van deze ’nieuwe’ werknemers onder het gemiddelde van de overige werknemers. Een gemiddelde kan immers alleen dalen als de toegevoegde waarnemingen lager liggen dan dat gemiddelde. Een beetje merkwaardig dat daarover in het Jaarverslag niets wordt gezegd. Koudwatervrees om van discriminatie te worden beschuldigd, misschien?

De tweede verklaring voor de stagnerende ontwikkeling in het eurogebied ligt in het feit dat we veel minder investeren in informatie- en communicatietechnologie (ICT) dan de Amerikanen. Vooral in de dienstensector loopt Europa wat betreft ICT-toepassingen sterk achter bij de VS. Zo bedroegen de ICT-investeringen in het eurogebied in 2003 2,2% van het bruto binnenlands product. In de VS was dat percentage maar liefst 3,7%. Dat is volgens de ECB vooral te wijten aan de tekortschietende concurrentie op productmarkten (inclusief de financiële markten) en te veel obstakels voor nieuwe bedrijven. In de afgelopen vijftien jaar is er in Europa wel het een en ander gebeurd op dat gebied, maar er zijn nog steeds veel te veel verstarrende regels.

Bovendien moet er ook het nodige worden gedaan om de scholing van de beroepsbevolking te verbeteren. Door arbeidsbesparende technologische vooruitgang (diepe-investeringen) gaan arbeidsplaatsen voor laaggeschoolden verloren, terwijl er banen voor hooggeschoolden bij komen. Die hooggeschoolden moeten er dan wel zijn. In 2004 had maar 23% van de beroepsbevolking in het eurogebied hoger onderwijs gevolgd (hbo of universitair). Opnieuw steekt het Amerikaanse cijfer daar uiterst positief tegen af: 39%. Ook daar moet dus nodig nog het een en ander gebeuren. Maar dan wel graag zonder het niveau van het hoger onderwijs verder te verlagen, zoals in bijvoorbeeld Frankrijk en Nederland de afgelopen jaren is gebeurd. Want dan schieten we er nog niets mee op.

Het jaarverslag van de Europese Centrale Bank is hier te downloaden in het Nederlands. Daarnaast is het verslag nog beschikbaar in 20 andere talen.

Uit een oogpunt van emancipatie zou het prachtig zijn als dit land van haantjes voor het eerst een vrouw als president zou hebben. Maar zowel politiek als economisch is Frankrijk toe aan een beleid à la Thatcher. Gericht op verbetering van de sructuur, no-nonsens, hard en doortastend en toch met voldoende compassie voor de ‘compatriotes’ die in de purée zitten. En dan kom je bij Sarkozy terecht.

Het gaat met Frankrijk niet zo best. Dat zou je niet zeggen als je de dure mode- en parfummerken ziet, de Cognacs, de Champagnes, de wijnen, de kazen en topmerken als Danone, Michelin, Total, Carrefour, L’Oréal…..het klinkt allemaal als muziek in de oren. De internationaal bekende ondernemingen doen het goed. Maar met het gemiddelde midden- en kleinbedrijf gaat het een stuk minder. Het bedrijfsleven wordt verstikt door een overijverige staat die zich vanouds met van alles en nog wat bemoeit. Door moeizame ontslagprocedures en vakbonden die nog in termen van pure klassenstrijd denken. De vakbonden die niet meer dan 8 procent van de werknemers vertegenwoordigen en waar communisten de macht in handen hebben, houden hervormingen tegen. Hierdoor zijn de mensen met een baan beschermd en is het voor nieuwkomers op de arbeidsmarkt buitengewoon lastig om een baan te krijgen. Intussen zijn er zoveel jongeren naar Londen, waar ze goed terecht kunnen, vertrokken (2 à 300.000) dat Sarkozy daar een verkiezingsbijeenkomst organiseerde

Macro-economisch vertaalt zich dit in een groei die al jaren achterblijft bij het Europees gemiddelde, een jeugdwerkloosheid van zo’n 20 procent en bij sommige laaggeschoolde allochtonen 40 procent, een gemiddelde werkloosheid over de laatste decennia van 10 procent een staatsschuld van 66 procent van het bbp, een sociale zekerheidsstelsel dan onbetaalbaar is geworden. Een slecht presterende export die tot een handelstekort van 3,8 miljard euro leidt. Begin jaren tachtig nam Frankrijk wat betreft het inkomen per hoofd een vijfde plaats in op de wereldranglijst.. Intussen is het land naar de elfde plaats afgegleden. Heel veel mensen zijn onzeker over hun baan, of ze met hun huishoudgeld het eind van de maand halen en welke kansen hun kinderen nog hebben. We herinneren ons de geweldsexplosies in de voorsteden van een paar jaar terug. Het immigratievraagstuk leidt tot grote spanningen. En de politiek van de binnenkort aftredende Jacques Chirac heeft het vertrouwen in de hoge heren bepaald niet vergroot. Chirac’s twaalfjarig presidentschap eindigt op een tragische manier. Hij is er niet in geslaagd de (jeugd)werkloosheid te bedwingen, de groei op gang te brengen, de staatsschuld terug te dringen en Frankrijk de glorie te brengen die het meent te verdienen. De manier waarop zijn kroonprins de Villepin, een buitengewoon erudiet, bekwaam en arrogant man, de rellen in de voorsteden tegemoet trad heeft zijn ongeschiktheid voor het presidentschap voor iedereen duidelijk gemaakt. Verder hangt om Chirac een waas van financiële schandalen uit de tijd dat hij burgemeester van Parijs was. Wel moet gezegd worden dat hij steeds krachtig stelling heeft genomen tegenover rassendiscriminatie in het algemeen en antisemitisme in het bijzonder. En sommigen zullen het een verdienste vinden dat hij zich vanaf het begin tegen de oorlog in Irak heeft verzet. Hij heeft daarmee wel de transatlantische relaties flink doen bekoelen.

De Franse kiezer, die dit alles over zich heen krijgt, verdient een compliment dat hij met 84 procent opkomst deze verkiezingen in is gegaan en dat hij ondanks alle pijn niet massaal een proteststem op Le Pen van het Front National heeft afgegeven. Le Pen bleef grommend steken op 11 procent, vijf punten minder dan in de eerste ronde van de vorige verkiezingen. Sarkozy pakt Le Pen aan door aan de ene kant de immigratieproblematiek op de agenda te zetten en aan de andere kant zichzelf duidelijk als immigrant (Hongaarse vader, Griekse moeder) te presenteren. Waar nodig durft hij tuig ook tuig te noemen, wat hem niet overal in dank is afgenomen.

Zoals al gezegd heeft Frankrijk wat de economie betreft een aanbodgericht beleid nodig. Een beleid dat structurele veranderingen op gang brengt. Minder regulering, minder bemoeizucht van honderdduizenden bevoorrechte ambtenaren, belastingverlaging, versoepeling van het ontslagrecht, een meer op innovatie gerichte aanpak. Bovendien moet de macht van de vakbonden worden ingeperkt. Dat zijn zaken die we bij Sarkozy terugvinden. Daartegenover presenteert Royal een versleten socialistisch plan om 500.000 gesubsidieerde banen (type Melkertbanen) te creëren, zonder dat al te duidelijk is hoe die gefinancierd moeten worden. Ze kiest voor het handhaven van de verplichte 35-urige werkweek (en 39 uur uitbetalen), ooit door Jospin ingevoerd. En ze wil het minimumloon met 20 procent verhogen. Het beleid van Royal is meer op de vraagkant van de economie gericht, terwijl de problemen in de structuur zitten. De conservatieven zitten links tegenwoordig, schrijft Le Figaro. Royal legt het ook wat presentatie betreft af tegen Sarkozy. Bij haar overwinningstoespraak op 22 april had je moeite niet weg te dommelen. Terwijl die van Sarkozy je niet alleen bij de les hield, maar je werkelijk bij de strot greep. Nicholas Sarkozy, immigrantenzoon, niet afkomstig uit de gegoede kringen waarvan de kinderen op de elitescholen als de ENA worden klaargestoomd voor het bestuur. Fanatiek, misschien soms iets te fanatiek, briljant pleiter en debater (ex-advocaat) en al vanaf zijn 17e jaar in de politiek op weg naar het presidentschap. Het grapje gaat, dat men hem als jonge twintiger vroeg of hij ‘s ochtends bij het scheren wel eens aan het presidentschap dacht. Antwoord: ‘Ja, en niet alleen bij het scheren.’ De zesde mei weten we of Frankrijk wakker geschud gaat worden.

Artikelen

Geen president die ons leven stuurt, 25 april 2007

Sarkozy moet solidariteit bieden, 24 april 2007