Paul Kapteyn is voorzitter van Vereniging Democratisch Europa.

Het nieuwe Europees verdrag bevat geen verrassingen. Het ging zoals was te verwachten. Slechts de versierselen van een grondwet zijn verwijderd. Toch mag Europa de Duitse Bondskanselier Angela Merkel dankbaar zijn. Zij hield alle kippen in een mandje. Duitsland is vaker van groot belang voor de Unie. Zo betaalt het land jarenlang de enorme landbouwsubsidies die de andere lidstaten ontvangen. Het is een nauwelijks verkapte oorlogsschuld, eerst voor West-Europa en nu ook voor Midden-Europa.

Steeds weer is het Duitsland dat het proces gaande houdt en soms voor een versnelling zorgt met de euro als bekendste voorbeeld. Het economisch meest sterke land is het meest bereid om te doen waar het in de statencoöperatie omgaat: overdracht van soevereiniteit. Dat is zo, omdat de Duitse politieke identiteit onzeker is wat op zijn beurt voortkomt uit het steeds weer gebroken proces van staatsvorming, niet alleen in de 20ste eeuw maar over de eeuwen heen.

En Nederland? Ons land is het tegendeel. We hebben een vanzelfsprekende nationale identiteit, geworteld in een eeuwenlange politieke continuïteit die nooit met blijvend succes werd geschonden. Bovendien is die identiteit burgerlijk van snit. Nederland is van oorsprong een statenbond van steden, een internationaal georiënteerde, economisch sterke maar territoriaal-militair zwakke republiek. Die staat was dus aangewezen, niet op dwang, maar op samenwerking en dus op de bereidheid soevereiniteit te delen. Vooral na WO II groeide die interstatelijke samenwerking sterk, met Nederland in de voorste rij van de Navo en van wat later de EU werd. Deze uitholling van de staat leidde niet tot grote verdeeldheid. De noodzaak van de meest ingrijpende besluiten is vaak zo evident dat er weinig woorden aan hoeven te worden gewijd.

Lees verder »

Paul Kapteyn is voorzitter van Vereniging Democratisch Europa.

Wat zou Karl Marx van Jan Marijnissen hebben gevonden? Het is zeker 10 jaar geleden dat ik in een publiek tweegesprek de grote SP-man de vraag voorhield of die ene Europese markt niet op haar eigen Europese niveau moest worden gecontroleerd. ‘Geloof jij daarin’, was zijn wedervraag. Ik zei, dat er weinig anders opzat om die strijd aan te gaan. Proletariërs aller landen verenigt u, te beginnen in Europa! Jan pakte de handschoen niet op. Daar wees ook Kees van Scherpenzeel op in zijn reactie op mijn stukje van vorige week. En waarom niet?

Omdat hij er niet in geloofde. Hij zag kennelijk geen mogelijkheid om tegenover de macht van ‘het kapitaal’, de macht van ‘de arbeid’ te organiseren. Hij heeft het ook niet geprobeerd. Hij organiseerde de SP nationaal. Dat legde hem electoraal geen windeieren, maar hij pleegde daarmee ook verraad aan zijn herkomst, aan het internationale socialisme. Zo werd hij samen met Pim Fortuyn symbool voor een hernieuwd nationalisme, terwijl – ironisch genoeg – de internationale afhankelijkheid sterk groeit.

Andere politici deden hen na, met slechts een enkele uitzondering van Groenlinks en D66 – zie de blogs van Kathalijne Buitenweg en Sophie in ’t Veld – die dan ook electorale schade opliepen. Daarmee verkeert Europa in een staat van redelijke chaos, in Nederland, en ook elders. Wat ontbreekt is het politieke leiderschap dat het benodigde vertrouwen in de Europese zaak weet te wekken en te behouden.

Lees verder »

Paul Kapteyn is voorzitter van Vereniging Democratisch Europa.

Nauwelijks was Sarkozy gekozen tot president van Frankrijk of de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Verhagen feliciteerde zichzelf. Nederland heeft er een medestander bij, liet hij de bevolking weten. Hij doelde op het miniverdrag dat Sarkozy zei te willen in plaats van de Europese Grondwet die zowel in Frankrijk als in Nederland door een meerderheid van de bevolking bij referendum was afgewezen. Maar helaas voor Verhagen, het vermeende bondgenootschap heeft tot nu toe geen vruchten afgeworpen.

Staatssecretaris Timmermans en minister-president Balkenende reizen door Europa, maar van een bezoek aan de Franse president wordt niets vernomen. Ook aan Franse zijde ontbreekt elk initiatief. Sarkozy bezocht inmiddels grote lidstaten en de voorzitter van de Commissie te Brussel, maar Nederland bezocht hij niet. Kennelijk een ‘quantité négligeable’ in Franse ogen, al was het maar omdat het Frankrijk geen last zal bezorgen bij de totstandkoming van het verhoopte miniverdrag. Het is niet anders. Sarkozy is geen medestander; hij is veel meer. Hij bepaalt met andere grote lidstaten wat voor verdrag er komt, en Nederland zal die uitkomst hebben te slikken.

Hoe zal dat verdrag er uit zien? Hier krijgt Verhagen waarschijnlijk meer dan zijn gelijk. De naam grondwet verdwijnt samen met de catalogus van grondrechten en andere attributen die aan staatsvorming doen denken. Maar verder zal er weinig veranderen. De Europese president blijft, samen met zijn Europese minister van Buitenlandse Zaken.

Lees verder »