Kathalijne Buitenweg is lid van het Europees Parlement voor GroenLinks.

Ik ging met een rotgevoel naar bed, vrijdagavond. Want ik had net gelezen dat de Europese regeringsleiders het eens waren geworden over een verdragsbepaling die het EU-Grondrechtenhandvest danig zou ontkrachten. De Europese grondrechten zouden geen invloed mogen hebben op nationale wetgeving over ‘openbare zeden’. Dat zou betekenen dat Europa, in weerwil van het discriminatieverbod in het handvest, niets kan ondernemen wanneer de Poolse regering het openlijk uitkomen voor en bespreken van homoseksualiteit, bijvoorbeeld op scholen, verbiedt.

Toen ik zaterdagochtend wakker werd bleek het gelukkig mee te vallen. Aan het overeengekomen hervormingsverdrag is slechts een ‘unilaterale verklaring’ van Polen toegevoegd:

“Het Handvest heeft in geen enkel opzicht gevolgen voor het recht van de lidstaten om wetgeving vast te stellen op het gebied van de openbare zeden, het familierecht en de bescherming van de menselijke waardigheid alsmede de eerbiediging van de lichamelijke en morele integriteit van de mens.”

Net als collega In ‘t Veld ben ik boos over deze zinnen, maar volgens mij is de schade minder groot dan zij lijkt. De passage geeft geen vrijbrief voor discriminatie, omdat een ‘verklaring’ bij een verdrag – anders dan een ‘protocol’ – nauwelijks juridische waarde heeft. Zeker niet wanneer het verklaring van één land betreft, die niet door de overige EU-landen gesteund wordt. Ik verwacht dat het Europees Hof van Justitie zich er weinig aan gelegen zal laten liggen, wanneer Poolse homo’s en lesbo’s hun recht zoeken in Luxemburg. De unilaterale verklaring illustreert vooral het isolement van de Poolse regering inzake homorechten en abortus.

Veel ernstiger is de Britse opt-out bij het Grondrechtenhandvest. Die is keihard vastgespijkerd in een protocol. Een duidelijke verslechtering ten opzichte van de Europese Grondwet, die de Britten niet uitzonderde van de grondrechtenbescherming. Het nieuwe protocol maakt het voor ingezetenen van het Verenigd Koninkrijk onmogelijk om zich op het handvest te beroepen voor de rechter. De Britse regering kan doorgaan met het aan banden leggen van het stakingsrecht. Britse werkgevers mogen nieuwe werknemers onder druk blijven zetten om een verklaring te ondertekenen waarin zij afzien van hun recht op begrensde werktijden. Gelukkig is de wettelijke positie van homo’s en lesbo’s in het Verenigd Koninkrijk al vrij goed geregeld.

Lees verder »

Kathalijne Buitenweg is lid van het Europees Parlement voor GroenLinks.

Wie denkt dat het nieuwe EU-verdrag simpeler in elkaar zal zitten dan de Europese Grondwet raad ik aan het ontwerp-mandaat voor de verdragsonderhandelingen door te nemen. De Duitse regering stuurde dit stuk afgelopen dinsdag toe aan de andere regeringen. Je moet de Europese Grondwet en de bestaande verdragen bij de hand hebben om er iets van te begrijpen, en dan nog vergt het een nauwkeurige studie. Het wordt er allemaal niet eenvoudiger op.

Hier in Straatsburg doen mijn collega’s en ik onze best om de schermutselingen in de aanloop naar de eurotop te doorgronden. Als we niet onze normale parlementaire werkzaamheden zouden hebben hadden we er een dagtaak aan. Ik jaag op informatie uit de regeringscircuits, geef collega’s uitleg over de Nederlandse positie, sta de pers te woord. De vraag die iedereen bezighoudt is: hoe groot zal de schade zijn?

Wat blijft er over van de stapjes vooruit in het buitenlands beleid als Blair zijn zin doordrijft? Waarom ontbreekt in het Duitse ontwerp-mandaat het woord ‘dierenwelzijn’? Wordt dat artikel geschrapt? Waar blijft het beloofde protocol over de strijd tegen klimaatverandering? Waarom wordt de rol van de EU bij de bestrijding van grensoverschrijdende infectieziekten teruggeschroefd? (Je zult zien dat er straks weer geklaagd wordt dat de EU te weinig doet tegen de tuberculosedreiging.) De doelstelling van ‘vrije en eerlijke mededinging’ op de interne markt wordt geschrapt – zou dat voldoende zijn om de SP vóór te laten stemmen?

Lees verder »

Kathalijne Buitenweg is lid van het Europees Parlement voor GroenLinks.

“Het EU-Grondrechtenhandvest wordt bindend en de Britten krijgen een uitzonderingspositie”, zo vertelden vertegenwoordigers van de Finse en Tsjechische zusterpartijen mij gisteren op een bijeenkomst van de Europese Groenen over de verdragsonderhandelingen. Zij kunnen het weten, want ze zitten in de regering en hebben toegang tot informatie die ik niet krijg.

Het tekent het hoge achterkamertjesgehalte van de onderhandelingen. Een stap terug in vergelijking met de Europese Conventie, die in relatieve openheid de eerste blauwdruk van de Europese Grondwet ontwierp. Hebben de Franse en Nederlandse nee-stemmers in 2005 ook tegen openbaarheid gestemd? Ik waag het te betwijfelen.

De eerste slachtoffers van de geheimhouding, zo leren de ervaringen met de verdragen van Maastricht, Amsterdam en Nice, zijn democratie en rechtsbescherming. Het is gemakkelijker om de weerstand van regeringsleiders tegen gemeenschappelijk beleid te overwinnen als (Euro)parlementariërs niet mogen meebeslissen over dat beleid en burgers er niet over mogen klagen bij de rechter.

Daarom ben ik er nog niet gerust op dat het wel goed komt met het Grondrechtenhandvest. Wat moet ik me voorstellen bij een Britse uitzonderingspositie? Het handvest is in eerste instantie gericht tot de instellingen van de Europese Unie. Nationale overheden krijgen er vooral mee te maken wanneer zij EU-beleid ten uitvoer leggen. Mag een Britse ingezetene die meent dat daarbij zijn of haar sociale grondrechten worden geschonden straks niet naar de rechter stappen? En geldt dat bijvoorbeeld ook voor een werknemer van een Brits bedrijf die in Nederland gedetacheerd is? Mag het Verenigd Koninkrijk rechtsongelijkheid gaan exporteren?

Lees verder »