Hernieuwd nationalisme is verspilde tijd: Europa gaat toch door!
Paul Kapteyn is voorzitter van Vereniging Democratisch Europa.
Wat zou Karl Marx van Jan Marijnissen hebben gevonden? Het is zeker 10 jaar geleden dat ik in een publiek tweegesprek de grote SP-man de vraag voorhield of die ene Europese markt niet op haar eigen Europese niveau moest worden gecontroleerd. ‘Geloof jij daarin’, was zijn wedervraag. Ik zei, dat er weinig anders opzat om die strijd aan te gaan. Proletariërs aller landen verenigt u, te beginnen in Europa! Jan pakte de handschoen niet op. Daar wees ook Kees van Scherpenzeel op in zijn reactie op mijn stukje van vorige week. En waarom niet?
Omdat hij er niet in geloofde. Hij zag kennelijk geen mogelijkheid om tegenover de macht van ‘het kapitaal’, de macht van ‘de arbeid’ te organiseren. Hij heeft het ook niet geprobeerd. Hij organiseerde de SP nationaal. Dat legde hem electoraal geen windeieren, maar hij pleegde daarmee ook verraad aan zijn herkomst, aan het internationale socialisme. Zo werd hij samen met Pim Fortuyn symbool voor een hernieuwd nationalisme, terwijl – ironisch genoeg – de internationale afhankelijkheid sterk groeit.
Andere politici deden hen na, met slechts een enkele uitzondering van Groenlinks en D66 – zie de blogs van Kathalijne Buitenweg en Sophie in ’t Veld – die dan ook electorale schade opliepen. Daarmee verkeert Europa in een staat van redelijke chaos, in Nederland, en ook elders. Wat ontbreekt is het politieke leiderschap dat het benodigde vertrouwen in de Europese zaak weet te wekken en te behouden.
Dat kon wijlen Mitterand, zoals bleek uit het waagstuk van het Franse referendum over het Verdrag van Maastricht dat hij op het nippertje won. Maar Mitterand is dood en de vraag is of anderen dit leiderschap tonen. In ieder geval zijn de Nederlandse kopstukken na het referendum hals over kop van eurofiel eurokritisch geworden. Zij pasten zich schaamteloos aan aan de geest van de tijd en toonde het tegendeel van wat nodig is. De loon van deze wijd verspreide kiezersangst – want dat is het – zal zijn dat het komende verdrag inderdaad een miniverdrag zal zijn, zoals Nederland dat wil en de grote drie zullen besluiten, met een paar vage beloften als troost voor wie de grondwet hebben gewild.
Het is jammer van de verspilde tijd. Europa gaat toch door! Dat is een ervaringsfeit waarvan Mila van Klimburg terecht melding maakt in haar reactie. Eens zal Europa een federale staat zijn, omdat alleen organisatie van dat kaliber tegen het geweld van de wereldmarkt is opgewassen. Vroeger of later zal dit inzicht gaan domineren, het eerst bij de stichters van de Europese Gemeenschappen en enkele andere lidstaten die het meest direct van afhankelijk zijn van elkaar. Zij vormen de kern het nieuwe Europa, met de overige staten in de periferie.
Als het nationalisme in Nederland de geesten blijft beheersen, horen wij bij die periferie. Is dat erg, vraagt Ronald in zijn reactie. Ja, dat is het. Dan koesteren we immers de schijn van nationale autonomie, en worden we in feite gestuurd door het mondiale kapitalisme. Als Nederland daarentegen zijn autonomie afstaat, kunnen wij in Europees verband onze autonomie hervinden. Aan Hans Vandersmissen – die in zijn reactie zegt de nationale autonomie te willen behouden – de vraag: als het hier toch eens van komt, waarom dan niet vrijdag in Berlijn beginnen? Dat zou de verrassing van Sarkozy kunnen zijn. Maar misschien is het te vroeg, en wacht hij totdat de politieke elite in Parijs samenkomt in de vroege winter van 2008.
maandag 18 juni 2007, 11:34 uur
Geachte heer Kapteyn.
Uw vereniging heet Vereniging Democratische Europa. En als ik u goede begrijp vind u dat de Europese markt op Europees vlak gecontroleerd moet worden. Democratisch gecontroleerd neem ik aan. Dat ben ik met u eens. Maar waarom voerde u dan campagne voor de Grondwet waar nadrukkelijk de vrije en ombelemmerde marktwerking als principe werd vastgelegd en er helemaal geen sprake was van serieuze democratische controle.
Een Democratisch Europa. Dat betekent toch een Europa waar uiteindelijk de bevolking het voor het zeggen heeft? Ik lees vandaag in de krant dat ook in de grote landen van Europa een meerderheid voor een referendum over een nieuw verdrag is. In Nederland is dat volgens het dit weekend gepubliceerde onderzoek van NIPO 67%.
Daar komt bij dat bij de afgelopen Kamerverkiezingen een meerderheid van de kiezers gestemd heeft op een partij die pleitte voor een nieuw referendum. Dan is het toch niet meer dan logisch om als vereniging Democratisch Europa daar te beginnen en te pleiten voor een nieuw referendum.
Daar schieten we toch veel meer mee op dan fatalistisch roepen dat er toch een Europese federatie komt en dat Nederland naar de periferie zal verdwijnen.
maandag 18 juni 2007, 20:43 uur
geachte Willem Bos,
Persoonlijk was ik inderdaad voor de oude grondwet, zij het als het minste van twee kwaden. Die grondwet bood geen politieke democratie zoals we die nationaal kennen, maar het kon als een bescheiden stap in die richting worden beschouwd. waar die ene stap al op onoverkomelijke bezwaren stuitte, is een verdrag om in een keer de Europese markt onder democratische controle te brengen, duidelijk te veel gevraagd. En wat een nieuw referendum betreft, daar is het bestuur van de VDE, mijzelf incluis, een grote voorstander van. Elke keer als een EU-verdrag de nationale autonomie inperkt en een deel daarvan overdraagt aan EU-instanties, moet de bevolking worden geraadpleegd. Dat is de enige manier om democratisch zuiver te handelen en om later bezwaren in de geest van ‘we hebben het niet geweten’ voor te zijn. Overigens, als u geinteresseerd bent in de VDE, kijk dan op democratisch-europa.nl. U bent van harte welkom!
Met dank voor uw reactie groet u vriendelijk
Paul Kapteyn
dinsdag 19 juni 2007, 18:47 uur
Beste Paul Kapteyn
Het doet me vreugd dat het bestuur van de VDE een groot voorstander is van een referendum over het nieuwe Europese verdrag. Omdat het duidelijk is dat een dergelijk referendum er niet zo maar zal komen en er forse maatschappelijke druk uit geoefend zal moeten worden om de Tweede Kamer zo ver te krijgen zijn wij als Ander Europa een tijdje geleden begonnen met een petitie waarin om een nieuw referendum werd gevraagd. Zie http://www.wijwillenreferendum.eu Tot nu toe hebben wij dat alleen getrokken en het zou heel mooi zijn als ook de VDE daaraan mee kan helpen. Ik zal daarover buiten dit podium contact met u opnemen.
Met vriendelijke groet Willem Bos
dinsdag 26 juni 2007, 18:41 uur
Beste heer Kapteyn, op de website die de heer Bos aanbeveelt kan u merken dat er een ongenuanceerde anti-Europese campagne gevoerd die er in weze op gericht is om op verkapte wijze oppositie te voeren tegen de huidige regering. U bent geen voorstander van hernieuwd nationalisme. Net zomin hoop ik dat u voorstander bent van goedkoop populisme op de kap van een Europa dat het in zich heeft om zich te ontwikkelen tot een sociaal-economisch alternatief voor het zuivere kapitalisme. De SP en aanverwanten hebben in het debat en de uitwerking van het aangepast verdrag naar mijn mening hun krediet verspeeld. Ze hebben bewezen geen invulling te kunnen en/of willen bieden voor een nieuw socialisme, noch dragen zij waarden als democratie hoog in hun vaandel. Zoals u zal merken wordt er op de website wel vanalles geroepen maar kan de lezer zijn mening er niet achterlaten. Ze willen dus een referendum in naam van de democratie, maar gaan om dit doel te bereiken wel indoctrinerend te werk. Ik hoop dat uw initiatief uitgroeit tot een beweging die aan Europa een constructieve bijdrage kan leveren tot meer eenheid en solidariteit, minstens zo belangrijk als democratie op zich. Zoals de geschiedenis leert, kan democratie ook verfoeilijke machten en krachten op gang brengen.