Zijn neestemmers voor achterkamertjes?
Kathalijne Buitenweg is lid van het Europees Parlement voor GroenLinks.
“Het EU-Grondrechtenhandvest wordt bindend en de Britten krijgen een uitzonderingspositie”, zo vertelden vertegenwoordigers van de Finse en Tsjechische zusterpartijen mij gisteren op een bijeenkomst van de Europese Groenen over de verdragsonderhandelingen. Zij kunnen het weten, want ze zitten in de regering en hebben toegang tot informatie die ik niet krijg.
Het tekent het hoge achterkamertjesgehalte van de onderhandelingen. Een stap terug in vergelijking met de Europese Conventie, die in relatieve openheid de eerste blauwdruk van de Europese Grondwet ontwierp. Hebben de Franse en Nederlandse nee-stemmers in 2005 ook tegen openbaarheid gestemd? Ik waag het te betwijfelen.
De eerste slachtoffers van de geheimhouding, zo leren de ervaringen met de verdragen van Maastricht, Amsterdam en Nice, zijn democratie en rechtsbescherming. Het is gemakkelijker om de weerstand van regeringsleiders tegen gemeenschappelijk beleid te overwinnen als (Euro)parlementariërs niet mogen meebeslissen over dat beleid en burgers er niet over mogen klagen bij de rechter.
Daarom ben ik er nog niet gerust op dat het wel goed komt met het Grondrechtenhandvest. Wat moet ik me voorstellen bij een Britse uitzonderingspositie? Het handvest is in eerste instantie gericht tot de instellingen van de Europese Unie. Nationale overheden krijgen er vooral mee te maken wanneer zij EU-beleid ten uitvoer leggen. Mag een Britse ingezetene die meent dat daarbij zijn of haar sociale grondrechten worden geschonden straks niet naar de rechter stappen? En geldt dat bijvoorbeeld ook voor een werknemer van een Brits bedrijf die in Nederland gedetacheerd is? Mag het Verenigd Koninkrijk rechtsongelijkheid gaan exporteren?
Het voorstel om niet de volledige tekst van het handvest in een nieuw verdrag op te nemen, maar slechts een verwijzing daarnaar, is nog riskanter. De bindende kracht van het handvest is dan geheel afhankelijk van de formulering van de verwijzing. En er zijn, naast de Britse, nog wel meer regeringen die geporteerd zijn van een verwijzingsformule die zo min mogelijk verplichtingen met zich meebrengt.
Daarom blijf ik ijveren voor integrale opname van het handvest in het nieuwe EU-verdrag. Het wegmoffelen van de grondrechten zal het wantrouwen tegen Europa alleen maar aanwakkeren. Grondrechten zijn geen bouwsteen voor een ‘superstaat’, maar bieden juist bescherming tegen een opdringerige, onzorgvuldige of nalatige Europese overheid. Zonder bindende grondrechten is de Unie niet minder statelijk, wel minder rechtsstatelijk.
Vorige week publiceerde ik samen met GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters een manifest voor opname van de grondrechten in het nieuwe verdrag. Het was mede-ondertekend door de voorzitters van FNV, MHP en een aantal andere maatschappelijke organisaties. Dat manifest gaan we vanmiddag in Den Haag aanbieden aan staatssecretaris Timmermans. Ik ben benieuwd wat nu eigenlijk zijn argumenten zijn om het handvest weg te moffelen. Als het nieuwe verdrag geen grondrechten bevat, lijkt het minder op een grondwet. Dan kan het gemakkelijker als een technische aanpassing van de Europese spelregels worden gepresenteerd, waarover de burgers zich niet hoeven uit te spreken. Zou dat de laffe strategie zijn? De vraag is of ie werkt. Zal de Raad van State, die te zijner tijd moet adviseren over de ‘referendabiliteit’ van het nieuwe verdrag, niet door deze redenering heen prikken als het verdrag wel een verwijzing naar het handvest bevat? Of wil de regering die verwijzing zo zwak maken dat zij geen juridische waarde heeft?
Het is begrijpelijk dat de Europese vakbonden zich zorgen maken. Zij gaan komende woensdag in Brussel demonstreren voor het grondrechtenhandvest. Ook de Franse CGT, die tegen de Europese Grondwet was, doet mee. Dat onderstreept de stelling van mijn manifest: weinig mensen stemden tegen de Grondwet omdat deze klassieke, sociale en moderne grondrechten bevatte. Veel nee-stemmers zullen zich bekocht voelen als er straks een verdrag ligt dat hun niet meer maar minder rechtsbescherming biedt.
donderdag 14 juni 2007, 17:55 uur
Goeie actie. Ik dacht even dat de voorgenomen toetreding van de EU tot het EVRM afdoende zou zijn voor ‘burgerbescherming’. Inmiddels is duidelijk dat het Grondrechtenhandvest veel meer bescherming biedt aan burgers op gebieden als sociale zekerheid en arbeidsrecht.
donderdag 14 juni 2007, 18:29 uur
Mevrouw Buitenweg, u maakt zich sterk voor het handhaven van het Handvest van grondrechten in de nieuwe Grondwet. Maar uw partijgenoot Joschka Fischer schrijft in de Volkskrant van gisteren: “Het handvest van de grondrechten kan zonodig wel worden opgeschort.”
En de de juristen Godfried van Berkel en Harry Veenendaal richten zich een paar dagen geleden ook in de Volkskrant tegen uw opstelling. Zij betogen dat die leidt tot een uitholling van het gezag van het Europese Hof voor de Rechten van de mens in Straatsburg. “Dit verlies aan gezag zal met name nadelig zijn voor de burgers van niet EU-staten”, schrijven zij. Hoe zit dat nu?
Is dit niet ook een poging om per se de Grondwet te redden ondanks het nee van twee jaar geleden?
donderdag 14 juni 2007, 22:43 uur
“Veel nee-stemmers zullen zich bekocht voelen als er straks een verdrag ligt dat hun niet meer maar minder rechtsbescherming biedt.”
Nou en, dan hadden ze maar “ja” moeten stemmen!
Het tegenstemmen van NL en FR heeft het zorgvuldig opgebouwde compromis, het Europees Grondwettelijk Verdrag, doen instorten; en daarmee een doos van Pandora geopend.
Een opmerkelijk voorbeeld: Henk Krol, hoofdredacteur van de Gay Krant. Hij voerde een felle anti-campagne tegen de Europese Grondwet. Terwijl die Grondwet het eerste internationale verdrag is dat een expliciet verbod op discriminatie naar seksuele voorkeur bevat.
En wat zit er nu o.m. in de Pandoradoos: een keiharde campagne -bij de noodzakelijk geworden nieuwe verdragonderhandelingen- van regeringspartijen als de ChristenUnie en van landen als Polen om “NEE” te zeggen tegen dit discriminatieverbod, en dit aldus te schrappen uit het nieuwe verdrag. Henk, je wordt bedankt! (maar niet heus)
vrijdag 15 juni 2007, 11:15 uur
Beste Willem Bos,
Joschka schrijft ook dat het weglaten van het Grondrechtenhandvest “het tekort aan democratisch gehalte van de EU” vergroot. “Als deel II wordt opgeschort, zal het Europese Hof deze grondrechten voorlopig moeten omschrijven. Dat is een tweederangs oplossing, maar beter dan niets.” Zijn voorkeur gaat dus wel degelijk uit naar een verdrag met expliciete grondrechten.
De vrees van Van Berkel en Veenendaal voor aantasting van het gezag van het Mensenrechtenhof in Straatsburg deel ik niet. Het EU-handvest kan slechts worden ingeroepen op terreinen waarvoor de EU bevoegd is. Veel klachten over mensenrechtenschendingen in de EU-lidstaten zullen bij het Mensenrechtenhof blijven belanden. Voordeel van het EU-handvest is wel dat het veel completer is dan het EVRM: het bevat ook sociale grondrechten, moderne grondrechten zoals het recht op behoorlijk bestuur en een uitgebreider discriminatieverbod. Precies waar de VN al lang voor pleit: klassieke en sociale grondrechten moeten als ondeelbaar worden beschouwd.
Als de EU toetreedt tot het EVRM zal zij formeel gebonden zijn aan de jurisprudentie van het Mensenrechtenhof. Die moet zij ook volgens de horizontale bepalingen van het EU-handvest respecteren. Er zullen in het toetredingsprotocol afspraken worden gemaakt over welke rechtsverzoeken tot het Mensenrechtenhof en welke tot het Hof van Justitie van de EU dienen te worden gericht.
Ik had de indruk dat de toetreding van de EU tot het EVRM, zoals voorzien in de Europese Grondwet, nog altijd onomstreden is. Er blijken echter lidstaten te zijn die het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de EU opnieuw ter discussie stellen. Zonder rechtspersoonlijkheid voor de EU kunnen niet al haar pijlers onder de rechtsmacht van het Mensenrechtenhof worden gebracht. Dat zou een bijzonder slechte zaak zijn. Tot de aanvoerders van het nee-kamp in 2005 zou ik in dat geval zeggen: tel uit je winst…
Ik wil niet de Grondwet redden, wel die onderdelen die een stap vooruit betekenden voor democratie en rechtsbescherming en waar naar mijn inschatting vrijwel niemand tegen was. In het boven aangehaalde manifest stellen we: “Het volstaat niet om de oude Grondwet van een nieuwe strik te voorzien. Een verdergaande democratisering van de Unie en een striktere afbakening van nationale en Europese bevoegdheden kunnen bijdragen aan een beter verdrag.”
Ik neem aan dat het comité Grondwet Nee het daar wel mee eens is. Jammer dat we van jullie zo weinig vernemen, Willem. Mede daardoor krijgen conservatieven de kans om hun stempel te zetten op de discussies over een nieuw verdrag.
vrijdag 15 juni 2007, 11:17 uur
Beste Marc,
Henk Krol was een van de eersten die het bovengenoemde manifest voor grondrechten in het EU-verdrag mee-ondertekende. Hij maakt daarmee in elk geval duidelijk dat zijn nee-campagne niet tegen het Grondrechtenhandvest en het daarin opgenomen discriminatieverbod gericht was.
vrijdag 15 juni 2007, 13:14 uur
Beste mevr. Buitenweg
Mijn benadering is altijd geweest: beter geen, dan een slechte Grondwet (omdat die immers tot doel heeft zaken voor langere tijd vast te leggen). De opstelling van de Europese groenen is mij inmiddels niet meer duidelijk. Want er is toch wel een verschil of je nu campagne voert vóór t behoud van het Handverst in een nieuw verdrag zoals GroenLinks of zoals Fischer nu al verklaart dat dat voorlopig wel opgeschort kan worden. Mijn vraag is dan ook is een nieuw verdrag zonder het Handvest voor GroenLinks wel of niet aanvaardbaar.
Met vriendelijke groet Willem Bos
maandag 18 juni 2007, 12:52 uur
Beste Willem Bos,
Als ik met het mes op de keel zou moeten kiezen tussen de verbeteringen op het gebied van democratie en rechtsbescherming in deel I van de Europese Grondwet (waaronder de toetreding van de EU tot het EVRM) en deel II (het Grondrechtenhandvest), zou ik misschien ook wel voor de eerste optie kiezen. Maar volgens mij is die keuze niet aan de orde.
De Europese Groenen willen dat het Grondrechtenhandvest zo spoedig mogelijk bindend wordt. Dat standpunt is vorig jaar door het congres van de Europese Groene Partij vastgelegd.
Het nieuwe EU-verdrag, als het tot stand komt, zal geen ‘grondwet’ meer genoemd worden. Je zult dus je benadering moeten wijzigen. Heb je liever een beter verdrag dan de huidige verdragen? Ook als dat verdrag minder verbeteringen bevat dan de Europese Grondwet? (En als dat het geval is, hoe effectief is dan de progressieve nee-campagne geweest?)
maandag 18 juni 2007, 21:54 uur
Wat een raar idee dat de benadering zou moeten veranderen omdat het nieuwe verdrag geen grondwet meer heet. Dat zou wel een erg makkelijke premie zijn op het goedkope bordjes verhangen van het kabinet. Het punt is juist dat het er helemaal niet naar uitziet dat een nieuw verdrag beter zal zijn. Een nieuw verdrag dat niet werkelijk tot een democratisering van Europa leidt zal ik niet steunen. Of het nu verdrag of grondwet heet.
Wat betreft het effect van de progressie nee campagne. Dat lijkt me overduidelijk. Er wordt eindelijk weer gediscussieerd over Europa, en als het ons lukt om een nieuw referendum
af te dwingen (waarvoor steun van de kant van GroenLinks zeer welkom zou zijn) zou dat succes nog veel groter zijn.
Die discussie is natuurlijk niet tot Nederland beperkt, maar speelt, met dank aan het Franse en Nederlandse nee ook elders in Europa. Zie bijvoorbeeld de tekst die door 17 Attac organisaties gezamenlijk is geschreven. http://www.wijwillenreferendum.eu/attacs
Daar wordt nu in die 17 landen uitvoerig over gediscussieerd.
Inmiddels is het ook duidelijk dat in de andere landen een meerderheid van de bevolking voorstander is van een nieuw referendum. Ook dat dankzij het progressieve nee.
woensdag 27 juni 2007, 11:30 uur
Dag Willem,
Ik ben voor een nieuw referendum. Het nee-kamp kan nu niet meer het (valse) argument gebruiken dat een Grondwet de Europese spelregels ‘in marmer beitelt’, want het nieuwe verdrag heet geen grondwet meer. Het is net zo makkelijk of moeilijk te wijzigen als eerdere verdragen. (Met als voordeel dat majeure verdragwijzigingen in de toekomst weer door een Conventie zullen worden voorbereid. Je zult het met me eens zijn dat de achterkamertjespolitiek rond het ‘Hervormingsverdrag’ geen herhaling verdient.)