Het wensenlijstje van Sarko
René Moerland is correspondent in Frankrijk voor NRC Handelsblad en nrc.next.
Regeren is vooruitzien. Kiezen ook. De Franse parlementsverkiezingen die afgelopen en komende zondag gehouden worden, hebben ook gevolgen voor het aangepaste Europese verdrag waaraan de regeringsleiders van de EU-lidstaten onder voorzitterschap van de Duitse bondskanselier Merkel beginnen te werken.
De recent gekozen Franse president, Nicolas Sarkozy, heeft een duidelijk wensenlijstje. Eerst moeten de Europese regeringen overeenstemming bereiken over een Vereenvoudigd Verdrag. Daarin staan wat hem betreft voornamelijk institutionele veranderingen, zoals het benoemen van een vaste voorzitter van de Raad waarin de regeringen samenkomen, gedurende tweeëenhalf jaar. Zo komt er een Europese president, vergezeld door een (minder belangrijke) Europese minister van Buitenlandse Zaken. De hervorming van de Europese Commissie wordt wat Sarkozy betreft op de lange baan geschoven (overzicht standpunten).
Maar minstens even interessant is wat er niet in dit ‘miniverdrag’ staat. Om te beginnen is dat de naam Grondwet. Die beperking geldt voor Sarkozy als een goed argument om het nieuwe verdrag in eigen land alleen te laten ratificeren door het parlement, dat wil zeggen door de Assemblée nationale en de Senaat. Zonder referendum dus.
Een nuttig drukmiddel tegenover de landen die de Grondwet wel geratificeerd hebben. Want de impliciete boodschap is: een te ambitieus verdrag kan alsnog leiden tot een Frans referendum, dus tot mogelijk nee, dus tot het einde van Europa. Dat laatste gedeelte (nog een keer is het einde van Europa) wordt wel hardop gezegd.
Maar wat nu als het Franse parlement niet meewerkt? Van die vraag is president Sarkozy sinds dit weekeinde eigenlijk verlost. De Europese Grondwet verdeelde in 2005 zowel rechts en links in een ja- en een nee-kamp, maar dat gold veel minder voor de UMP van Sarkozy dan voor de socialisten, die letterlijk twee campagnes voerden. In de nieuwe Assemblée nationale zijn de stromingen ongelijk verdeeld. Na één ronde is al duidelijk dat de UMP een ruime meerderheid krijgt van bijna alleen maar Europagezinden.
Bij de Parti Socialiste is een aantal prominente neestemmers uit 2005 bovendien in moeilijkheden gekomen in de eerste ronde van de parlementsverkiezingen. Laurent Fabius zou het komende zondag in de tweede ronde wel moeten halen, maar de andere aanvoerder, Arnaud Montebourg, raakt zijn nationale platform waarschijnlijk kwijt.
Niet dat zij hun parlementszetel proberen binnen te halen met een campagne over Europa. Juist niet. Want de oppositie is duidelijk nog zoekende naar het tegengeluid tegen Sarkozy. Wie in Frankrijk kan het ermee oneens zijn dat de nieuwe president hun land weer een belangrijke rol in Europa wil laten spelen? En dan werpt hij zich ook nog op als Europees protectionist, dus antiliberaal, en klassiek verdediger van de Franse landbouwbelangen in de WTO.
Ook zijn standpunt dat Turkije niet bij Europa hoort, ligt goed in de Franse publieke opinie. In Europa zijn deze standpunten meer omstreden, maar Sarkozy wil ze buiten het miniverdrag houden. Zo houdt hij ruimte voor klassiek Frans opereren in het Europese krachtenspel.
Vice-voorzitter van het Europarlement, en ex-minister van Europese Zaken Pierre Moscovici, gooit het op zijn blog vooral op het schijnbare gemak waarmee Sarkozy volgens hem denkt te kunnen opereren in Europa. ,,Tegenstand komt nog wel”, belooft hij.
Zijn partijgenoot en informeel oppositieleider Ségolène Royal is voornamelijk stil over het verdrag op haar site. Zij was voorstander van de Europese Grondwet in 2005 en bepleitte in haar verkiezingscampagne geen miniverdrag, maar een uitgebreide grondwet met meer sociale bepalingen. En zij wil wél een nieuw Franse referendum. Daar kan Royal straks buiten het Franse parlement voor pleiten. Zij is in deze parlementsverkiezingen geen kandidaat.
