Vorig jaar interviewde ik dr. Abdullah Khan, docent Europese Studies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij was behoorlijk kritisch over het Europese Hof van Justitie. Dat eigende zich allerlei (politieke) taken toe. De rechters zijn politici in toga, betoogde Khan.

In de Staatscourant van vorige week dinsdag 17/1, krijgt Kahn steun van een prominent strafrechtgeleerde. Ybo Buruma, hoogleraar strafrecht in Nijmegen, neemt het Europees arrest van september vorig jaar onder vuur. Daarin stelt het Hof dat de EU de lidstaten boetes mag opleggen als zij niet genoeg (evt. strafrechtelijke) sancties hebben opgelegd bij milieudelicten. De Europese Commissie nam dit besluit meteen over. Ze kondigde aan in allerlei wetgeving – ook buiten milieu- dergelijke voorschriften te zullen gaan incorporeren.

Daarmee overschreden Hof en Commissie een principiële grens, aldus Buruma. Via een omweg krijgt de EU grip op strafrecht, tot dan toe immers een kwestie van nationale soevereiniteit. Buruma verbaast zich erover dat felle reacties uitbleven in Nederland. Dat is vanwege het afwijkend drugsbeleid altijd gevoelig geweest voor dreigende Europese bemoeienis met strafrecht. Nu niet meer, kennelijk.

Toch suddert de kwestie door. Bij de laatste JBZ-raad van 12 tot 14 januari in Wenen blijken de Europese ministers van Justitie te zijn teruggekomen op het arrest. Ze vreesden (zie II, 2 en II,3 van het verslag) dat het zou leiden tot ,,verwarring en vervaagde principes” (confusion and blurred principles) en verlies van de wetgevende autonomie van nationale parlementariërs.

Andrew Moravcsick, hoogleraar Europastudies aan de Amerikaanse Princeton-universiteit, stuurde me een hartekreet. In een stuk dat een dezer dagen verschijnt in de Financial Times, neemt hij op voor politici die een pragmatische koers in Europa willen varen. Daaronder schaart hij ook de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Bernard Bot.

Moravcsick heeft zich wild geërgerd aan het Europees Parlement. Dat wil het constitutioneel project toch weer nieuw leven inblazen, ondanks het dubbele nee tegen de Grondwet en de sceptische stemming in veel landen. Kleine stappen vooruit zoals met de begroting, de Turkse toetreding en de samenwerking op de Balkan zijn zeer de moeite waard, aldus de Princeton-professor. En laat niemand vergeten dat, ondanks de mislukking van de Europapolitiek tegenover Iran, de drie grote Europese landen samen optrokken. Dat is wel eens anders geweest…

Probleem is wel, erkent Moravcsick, dat pragmatische politici het vaak afleggen tegen het verbaal geweld van de Europa-dromers. Als voorbeeld noemt de Amerikaan Commissie-voorzitter Barosso. Die kreeg meteen het Parlement over zich heen toen hij een politiek van de kleine stappen verdedigde.

Gevraagd kortom: een effectief soort retorica voor voorzichtige Europa-politici.

Terug van de lunch tref ik op m?n toetsenbord een artikel aan uit de Frankfurter Allgemeine Zeitung van heden. Onder de kop Wir Medien! schrijft Christoph Eberhard een verbaasd stukje over het optreden van blogger Loïc Lemeur, gelezen in de banlieux van de Franse steden.

Lemeur was vlak voor de Kerst ontboden door Nicolas Sarkozy (foto), minister van Binnenlandse Zaken. Sarkozy die overigens zelf ook blogt, (Sarkozy-Blogueur) ontvouwde tegenover Lemeur zijn visie op de rellen in de banlieux, en hoe hij herhaling wil voorkomen.

Vroeger ontboden gezagsdragers kranten om iets aan hun achterban kwijt te kunnen. Daarna volgde de televisie. Nu overkomt het kennelijk bloggers. Mogelijke verschillen: de geboden ruimte en het geboden tegenspel….

Als Bush (klik op foto)langskomt, is het druk en moet iedereen worden gefouilleerd. Als Barosso een conferentie bezoekt, bijvoorbeeld in Delft, blijft het stil en schrijft er geen krant over.

Ernst Schrama van de TU Delft stuurde me een stukje dat hij schreef voor het universiteitsblad Delta. Hij vond het onterecht dat een bezoek van voorzitter Barosso van de Europese Commissie aan zijn alma mater zo weinig aandacht trok. Delft, en daarmee Nederland heeft immers flink geprofiteerd van allerlei Europese subsidies, bijvoorbeeld voor projecten in de ruimtevaart.

U heeft natuurlijk gelijk, meneer Schrama. Tegelijkertijd had u hier niet verbaasd over hoeven zijn. De nee-stem tegen de Europese Grondwet klonk vorig jaar (ook) in veel gebieden (Flevoland, Twente) die flink van de Brusselse subsidiepotten hadden geprofiteerd.

Maar los daarvan, Bush is een spreker die flink veel moraal in z’n teksten stopt en bovendien baas is van een machtig land. Dat levert altijd weerstand op, en dus de noodzaak tot fouilleren. Europese politici van het type Barosso praten alleen in algemene termen over moraal (vrede en voorspoed) en hebben weinig macht. Dat maakt hun optreden wel zo rustig

Veel aandacht in de blogs voor het schrappen van de vervolging van de Turkse schrijver Orhan Pamuk.

Blogger Bibi uit San Diego speculeert mee met nationalistische Turken dat Pamuk zijn gewraakte uitspraken (“Eén miljoen Armeniers en 30.000 Koerden zijn in dit land gedood en niemand behalve ik durft daarover te praten”) alleen maar heeft gedaan met het oog op de volgende Nobelprijs. We zullen zien.

Minder aandacht is er voor het feit dat de vervolging van Pamuk toch wel degelijk een staatszaak bleek te zijn. Ankara hield steeds vol dat de beslissing over de vervolging een zaak voor de rechtbank was. Net als in Europa bestaat er immers een scheiding der machten, aldus de Turkse regering. Het besluit tot niet vervolgen viel echter na een brief van het Turkse ministerie van Justitie, zo blijkt uit de berichtgeving van gisteren.

Hoe dan ook, Europa was blij. Weer een obstakel verdwenen op de weg naar het EU-lidmaatschap, constateerde EU-Commissaris Ollie Rehn.

Staatssecretaris Nicolaï (Europese Zaken) bood gisteren deze krant ook enkele quotes over zijn blijdschap aan. Hij had zich immers in een opiniestuk sterk gemaakt voor Pamuk. Omdat de quotes tot verdriet van Nicolaï’s woordvoerder de editie van gisteren niet hebben gehaald, volgen ze hierbij alsnog:

Staatssecretaris Nicolaï acht de beëindiging van het proces Pamuk een ,,gunstig teken”. Afgewacht moet nog worden, wat precies de juridische merites zijn van de jongste ontwikkeling in de rechtszaak, die tot een sepot lijkt te leiden. Maar los daarvan: ,,De vrijheid van meningsuiting is een buitengewoon zwaar punt in het contact met Turkije in de toekomst. Het proces-Pamuk leek daartegen gericht, en wat dat betreft is het nu heel goed dat het is beëindigd”.

Net terug van een weekje Straatsburg ben ik onder de indruk geraakt van het hoge kaasstolpgehalte van het Europees Parlement. Eens per maand reizen alle europarlementariërs, hun medewerkers, enkele tientallen lobbyisten en enkele honderden journalisten uit de hele Unie daarheen. In het immense gebouw (klik op foto) houden ze vooral elkaar bezig.

Journalisten kunnen het parlementsgebouw 9.00 uur ?s ochtends ingaan en 23.00u ‘avonds weer uitkomen, en intussen vermaakt worden met:

-persconferenties van fractieleiders die bijvoorbeeld tekeer gaan tegen Nederland, zoals EVP-chef Pöttering dinsdag deed (vanwege de Nederlandse doodverklaring van de Europese Grondwet en de weigering een alternatief voor te stellen).

-persborrels in de persvleugel op de begane grond (steeds rechtdoorlopen en aan het eind linksaf), zoals woensdag, aangeboden door, alweer, de EVP.

-collega?s van de pers die dicht op elkaar zitten in twee etages vol televisieschermpjes en aansluitingen voor telefoons en computers. Met name Oost-Europese (dames-)collega?s zijn in trek bij West-Europese (mannelijke) journalisten die de juiste spelling van sommige Poolse of Slowaakse steden maar niet onder de knie kunnen krijgen.

-A4-tjes met persberichten die naarmate de week vordert met oplopende frequentie op de werkplek neerdwarrelen uit de handen van immer serieus kijkende fractiemedewerkers.

-plenaire zittingen met een wisselend ‘celeb?-gehalte. Deze week had het EP voor u in de aanbieding (mocht u in de buurt geweest zijn): Wolfgang Schüssel namens het Oostenrijks voorzitterschap en José Manuel Barosso namens de Europese Commissie. Beetje magere oogst dus.

-Nationale hypjes: parlementariërs van het eigen land die – volgens hun voorlichters – iets belangrijks presteren. Deze week in de aanbieding aan Hollands Glorie: twee Nederlandse parlementariërs die namens het EP naar geheime CIA-gevangenissen in Europa mogen gaan speuren ( Kathalijne Buitenweg (GroenLinks), en Sophie In ‘t Veld (D66). Bravo.

De constateringen dat het Europadebat dood is, zowel in de krant van gisteren als in dit blog eerder deze week, hebben de nodige reacties opgeroepen. Alsof er toch iets van discussie ontstaat.

In de eerste plaats beginnen de plannen van Buitenlandse Zaken zich wat meer af te tekenen. Het door mij eerder genoemde 21-minutenonderzoek van Hans Anker zou eind februari/begin maart on line gaan. Een spannend moment, want Buza krijgt dan stevige concurrentie van de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart.

Eeen maandje eerder, eind januari/begin februari begint Buza zijn onderzoek met focusgroepen. Dat moet ondermeer meer inzicht bieden in de vraag wat Nederlanders dwars zit qua Europa.

Ten tweede wijzen diverse mensen mij op de subsidiepot die Buza heeft klaargezet (het Europafonds). Het fonds komt tegemoet aan diverse klachten, onder meer van Natuur en Milieu, dat wie een follow up wil op het levendige debat van zomer 2005, dat ook mogelijk moet maken.

Zelf vind ik dat – met permissie – een nogal povere reactie. Alsof Europese betrokkenheid van subsidiepotten moet afhangen.

Willem Bos van Comitee Grondwet Nee mailde me een klacht over tekortschietende subsidie-regelingen. Het potje dat nieuw debat mogelijk moet maken is vlak voor Kerst wereldkundig gemaakt, en de termijn sluit 31 januari. Wel erg weinig tijd, aldus Bos. Gelukkig dat Margot Wallström van de Europese Commissie de Grondwet wil laten rusten tot 2009. Tijd genoeg dus voor nieuwe subsidieronden, zo relativeert Bos zijn eigen klacht.

Tenslotte stuurde blogger Huib Riethof mij zijn eigen, naar ik aanneem ongesubsidieerde, poging tot debat. Volgens hem bakt het kabinet er qua Europees non-debat nog minder van dan qua Afghanistan. Daar is tenminste nog een voornemen tot iets …. .

Voor de ministerraad was het een hamerstuk, maar voor de vaderlandse geschiedenis wordt het misschien een mijlpaal.

Op 22 december 2005 werd door het kabinet de Nationale Conventie ingesteld. Alleen de insiders wisten ervan. Het grote publiek had het ook kunnen weten als de media het volk van Nederland beter hadden bediend. Er was immers een keurig persberichtje uitgebracht, als onderdeel van de grote stapel die elke vrijdag uitgaat na elke ministerraad. Maar op 22 december interesseerde de media maar één ding: de coalitieruzie over Afghanistan.

Toch is zo’n Conventie, die vanmorgen tussen tien en twaalf voor het eerst bijeen kwam in een chique Haags hotel (Carlton Ambassador, niet niks. Alleen de naam al. De Nationale Conventie weerspiegelt de grote plannen en historische ambities die minister Pechtold heeft met de bestuurlijke vernieuwing. ,,Ik heb altijd al in de tijd van de Bataafse Republiek willen leven”, vertelde één deelnemer me.
Toen Pechtold zijn nota bestuurlijke vernieuwing vorig jaar juli presenteerde, kondigde hij aan dat een geleerd gezelschap zich moest gaan buigen over de vaderlandse staatsinrichting. Of die niet aan een grote opknapbeurt toe was, vooral als gevolg van de steeds grotere greep van Europa op Den Haag en omstreken.

Om daar achter te komen zullen 14 wetenschappers en andere deskundigen onder leiding van staatsraad Rein Jan Hoekstra de komende maanden openbare sessies met het volk beleggen.

De keuze voor Hoekstra als voorzitter is zowel logisch als niet logisch. Hij schreef voor de Raad van State eerder een stuk over de wenselijkheid van bestuurlijke hervormingen als gevolg van Europese invloeden. Dat maakt hem expert in het onderwerp dat de komende maanden aan snee komt.

Aan de andere kant – qua bestuurlijk vernieuwing – ligt de keuze minder voor de hand. Hoekstra is prominent lid van het CDA, een partij die niet warm loopt voor dit ‘D66-speeltje’. Bovendien was Hoekstra ooit voorzitter van de commissie-Hoekstra. Die kwam in 1998 – negatief – in het nieuws omdat ze niet de bovenste steen boven wist te brengen in een nader onderzoek naar de Bijlmerramp met het neergestorte El Al-toestel.

De Conventie lijkt een beetje het produkt van de Nederlandse consensusdemocratie: Een D66-minister wijst een prominent christen-democraat aan als voorzitter, die al veel van het onderwerp weet en dus goed in het ‘wereldje’ zit.

Bram Houtenbos stuurde tijdens de kerstvakantie een mail waarin hij zich beklaagde over het gebrek aan Europadebat na het referendum van juni vorig jaar. Hij is zelf maar een blog begonnen om enigszins in de leemte te voorzien.

Houtenbos heeft gelijk. Aan de ene kant zijn er initiatieven die het Europadebat nieuw leven moesten inblazen, doodgebloed. Aan de andere kant willen beloofde initiatieven maar niet op gang komen.

Zo heeft de met veel fanfare gepresenteerde discussienota van de PvdA over Europa weinig follow up gekregen, naar verluidt onder meer omdat Europa-woordvoerder Frans Timmermans weinig zin heeft in een eurosceptische discussie in eigen gelederen.

Verder heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken beloofd met een eigen initiatief te komen, sinds de Nationale Europa Discussie september vorig jaar een doodgeboren kindje bleek. Naar verluidt zou politiek opinie-onderzoeker Hans Anker in opdracht van Buza bezig zijn met een groot `21-minuten onderzoek’ naar Europa. Hij kreeg de opdracht nadat zijn eerdere onderzoek naar de motieven voor het nee veel aandacht had getrokken.

Dat wordt opschieten voor Anker cum suis. Want in maart wil Brussel van lidstaten als Nederland en Frankrijk weten wat ze tot nog toe van hun beloofde follow ups op de levendige referendumdiscussies (het roemruchte plan D) hebben terechtgebracht.

De Oostenrijkers, vanaf 1 januari EU-voorzitter, zijn intussen hun eigen debat begonnen. De kunstenaarsgroep (Shock Artists) die eerst opzien baarde met pornografisch getinte afbeeldingen over Europa, heeft in opdracht van de regering midden in Wenen een speakers corner laten neerzetten, zo te zien een luxe party tent. Burgers kunnen daar het gedroomde Debat beginnen dan wel voortzetten.