Dat was wennen, vanmiddag achter de regeringstafel in de schitterende vergaderzaal van de Eerste Kamer. Toch gebeurde het, en het was niet eens onderdeel van een excursie.

De Europacommissie van de Senaat had Syp Wynia van Elsevier en mij gevraagd terug te blikken op het referendum en de gebeurtenissen sindsdien. Dit als onderdeel van een reeks hoorzittingen met politici, mensen uit het maatschappelijk middenveld en van denktanks als Clingendael.

Een beetje ongebruikelijk verzoek van die senatoren, natuurlijk. Toen echter duidelijk was dat de hoorzitting openbaar was en ik op persoonlijke titel geheel m’n eigen verhaal kon houden, ben ik op het verzoek in gegaan.

De tekst van enkele presentaties is via de Europapoort van de Eerste Kamer terug te vinden.

De inleidingen leverden een geanimeerde discussie op niveau op. De overigens prima voorzittende René van der Linden probeerde op de valreep van het blok `media’ het Europa-probleem nog een beetje in de schoenen van de journalistiek te schuiven. Een paar van de ongeveer 15 aanwezige senatoren protesteerden ogenblikkelijk.

Ik ging tevreden naar huis.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken (Buza) was not amused over een ANP-bericht dat op 13 oktober verscheen. Het bericht, waarvan de eerste alinea’s die dag ook in NRC Handelsblad werden opgenomen, begon als volgt: ,,De Raad van State vindt dat de verantwoordelijkheid over het dossier Europese Unie moet verhuizen van het ministerie van Buitenlandse Zaken naar het departement van de premier. Dat is de strekking van een advies van de Raad van State aan het kabinet, bevestigen bronnen in Den Haag een artikel gisteren in Elsevier.”

De bron van de irritatie van Buza was tweëerlei. Het bericht van het ANP klopte feitelijk niet, en het verhaal van Elsevier eigenlijk ook niet, zo liet een woordvoerder ook NRC Handelsblad weten. Daarnaast raakt het advies een gevoelige plek – sommigen spreken liever van een open wond (foto) – in de verhouding tussen Algemene Zaken en Buitenlandse Zaken. Al in de jaren tachtig botsten de toenmalige premier Lubbers en minister van Buza – Hans van den Broek – over dit onderwerp met elkaar.

Op één punt had Buitenlandse Zaken gelijk. De strekking van het advies, dat de afgelopen weken als een soort hete aardappel heen en weer ging tussen AZ en BZ, en vandaag op de site van de Raad van State verscheen, luidt anders dan het ANP op 13/10 beweerde.

Het gaat niet zozeer om het overhevelen van het dossier-Europa. Dat suggereert een herverdeling van rollen en bevoegdheden. Het gaat meer om een verschuiving van het zwaartepunt. De Raad van State pleit voor meer politieke regie door de premier van het Europees beleid. Dat kan door meer ambtenaren op Algemene Zaken te stationeren die gepokt en gemazeld zijn in Brussel, en de premier meer ruimte te geven om zelf Europese onderwerpen te agenderen, zo is vandaag in NRC Handelsblad te lezen.

Is Buza nu blij? Zeker niet. Alles wat AZ (Algemene Zaken, het honk van Balkenende) wint, verliest Buza dat traditioneel het voortouw heeft in het Europees beleid. Bovendien zit er tegenwoordig een minister op het departement die zijn halve leven de Europese zaak heeft gediend.

Ben Bot laat vandaag, eveneens in NRC Handelsblad, dan ook weten: ,,Buitenlandse Zaken heeft absoluut de primaire rol in het Nederlandse Europa beleid – wij coördineren.”

Wordt vervolgd, kortom

De Europese Commissie bracht gisteren een kritische voortgangsrapportage uit over de twee kandidaat-leden Roemenië en Bulgarije. Onder meer door de corruptie in het ambtelijk en justitieel apparaat – waaraan ook de Nederlandse belastingplichtige meebetaalt – moet de toetreding wellicht worden uitgesteld van 2007 naar 2008.

Van Ruud van Rosse ontving ik de volgende reactie op dit nieuws, en op het eerdere besluit van de EU (3/10/2005) om de onderhandelingen met Turkije te openen:

,,Steeds meer ga ik de politici – van welke partij dan ook – wantrouwen. Als Nederlander ben ik met de meesten van mijn landgenoten strikt tegen de toetreding van Turkije in de EG. Ook in veel andere Europese landen heerst een gelijke stemming.

Dwars tegen de democratische wens van al die miljoenen mensen in besluit een handvol politici toch met hen te gaan onderhandelen. Dat vind ik onacceptabel; hiermee wordt de democratie, voor zover die in “Europa” bestaat nog verder om zeep geholpen en ziet elk weldenkend mens dat Eoropese politici maling hebben een de bevolking.
Ze lijken daarmee voor 100% aan de economische leiband van Das Kapital te lopen. Het enige wat men ermee bereikt is dat ik straks helemaal tegen de EG ben.

Het zou inmiddels best eens zo kunnen zijn dat als er een Nederlandse partij komt die gaat streven naar verlaten van de EG, dat die heel veel stemmen zou krijgen. De EG is inmiddels uitgebreid met Oostblokstaten waarvan ik de inwoners hier in de wijk alleen ken omdat ze doorlopend als inbrekers en rovers gepakt worden. Verder nemen ze ons werk weg, halen inhalige werkgevers over om daar de mensen te gaan uitbuiten etc. etc.

Was ik vroeger vóór de samenwerking in één groot verband, nu ben ik inmiddels steeds meer tegen de hele EG. Dit mede dankzij de gang van zaken en de krankzinnige verspilling van de dames en heren in Brussel terwijl wij hier steeds meer uitgeknepen worden. Kortom, van mij geen landen als Roemenië, Bulgarije en Turkije erbij. Liever de Oostblokkers er weer uit. Bovendien heb ik de Duitse overheersing meegemaakt en heb ik het idee dat we inmiddels weer door hen en de Fransen worden geregeerd.”

Belgicsh Eerste en Tweede Kamer hebben onlangs ingestemd met de Europese Grondwet, maar de vijf regionale deelparlementen moeten het Verdrag nog goedkeuren. Reden voor het Belgisch nee-kamp zich toch nog te manifesteren, zo blijkt uit zijn site .

Een mogelijk referendum over het Grondwettelijk Verdrag werd een half jaar geleden na veel dubben in het paarse regeringskamp verworpen. Er heerste hier onder meer angst voor een massieve aanval door het Vlaams Belang op het verdrag.

In de aanloop naar de – waarschijnlijke – ratificatie door de deelparlementen heeft zich echter toch een nee-kamp gemanifesteerd. Via een pas geopende roepen de initiatiefnemers het parlement op om het Verdrag alsnog af te wijzen.

Afgaand op de site www.neetegendeeuropesegrondwet.be putten de nee-zeggers meer uit anti-vrije-marktsdenken dan uit Vlaams-nationalistische bron. Meer Frans dan Vlaams, zogezegd.

Zo is er onder meer te lezen: ,,Het ontwerp dat de Europese Unie ons voorstelt houdt in dat we vooral van de markt en van de concurrentie alle heil moeten verwachten. Maar het is juist met dat principe dat de openbare diensten en de pensioenen kunnen aangevallen worden, dat kan worden aangedrongen op een verlenging van de arbeidsduur en op flexibel werk en dat in alle landen van de Europese Unie de sociale verworvenheden kunnen teruggedraaid worden.”

Naar eigen zeggen heeft het nee-kamp tot nog toe zo’n 15.000 steunbetuigingen gekregen.

Opwinding in de bloggerswereld over de vermeende doodsbedreiging aan het adres van de Duitse islam-kriticus Hans-Peter Raddatz. De moslimsite www.muslim-markt.de zou onlangs een gebed als verpakking hebben gebruikt om een doodsbedreiging te uiten aan het adres van Raddatz. De publicist, auteur van het veelbesproken Von Gott zu Allah?, geniet inmiddels politiebewaking

De Südddeutsche Zeitung die vandaag op de voorpagina over de zaak publiceert, legt een link met Theo van Gogh omdat beiden onverbloemd de agressieve aard van de islam kritiseren/kritiseerden.

De Süddeutsche vermeldt overigens een belangrijk verschil niet: Van Gogh wilde geen politiebewaking.

Wie zoekt naar historische parallellen van de Europese eenwording kan beter te rade gaan bij het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden dan bij dat van de Verenigde Staten.

Dat stelt Ben Knapen, oud-hoofdredacteur van NRC Handelsblad, oud-PCM-bestuurder en toekomstig columnist en correspondent voor NRC Handelsblad in Jakarta, in zijn gisteren verschenen biografie van raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt. Immers: Bij de Verenigde Staten was sprake van een idealistisch proces met een heldere toekomstvisie. In Europa ontbreekt echter een helder omlijnd idee. En daar hadden de zeven provinciën in de tijd van Oldenbarnevelt ook al last van.

De biografie De man en zijn staat probeert dan ook de vraag te beantwoorden hoe een staat wordt gevormd, “onvolkomen, vol improvisatie, maar in een bedding van tolerantie”.

Herman Tjeenk Willink, vice-president van de Raad van State, kan de parallel goed volgen, zei hij gisteren bij de presentatie van de biografie, al zag hij ook verschillen.

De toespraak van Tjeenk Willink is terug te lezen op de site van de Raad van State (zij het enigszins verstopt: door ?Ben Knapen’ in de zoeksleutel in de tikken, is de tekst te vinden).

Omdat deze weblog (nog steeds) geen reactiemogelijkheid kent in het log zelf, en er toch met enige regelmaat reacties binnenkomen die voor een breder publiek het lezen waard zijn, volgt hierbij een reactie van Erik Wesselius (Comité Grondwet Nee) op het stukje over Wallström.

Plan D voor Doormodderen

De meeste Europese burgers hebben weinig vertrouwen in de Europese Commissie (als ze al weten wat dat is en wie er deel van uitmaken). Als het initiatief voor een debat over de toekomst van de Europese Unie uit Brussel komt zal dat uitgelegd worden als een Brussels opzetje om de Europese Grondwet alsnog geaccepteerd te krijgen. De Europese Commissie is daarom misschien wel de minst aangewezen instantie om het Europa-debat aan te zwengelen. Maar voor de regeringen van de lidstaten en de politieke partijen, die campagne hebben gevoerd voor de Europese Grondwet ligt het niet veel anders: zij worden geassocieerd met het Ja-kamp en hebben, zeker in Nederland en Frankrijk, teveel gezichtsverlies geleden. In die zin getuigt het besluit van de Nederlandse regering om zich terug te trekken uit de organisatie van het brede Europa-debat van politieke realiteitszin.

Maar daarmee valt de bodem onder Plan D weg. De patstelling waarin Wallström zich bevindt is symptomatisch voor de huidige crisis van de EU. De politieke elite ontwikkelt nog wel plannen, maar die sluiten niet meer aan bij de politieke opvattingen van de burgers. Door een gebrek aan politieke steun van onderaf zijn plannen als plan D gedoemd te mislukken.

De Nee-campagnes in Frankrijk en Nederland hebben laten zien dat burgers wel degelijk het belang van de Europese Unie zien en dat ze over de toekomst van de EU graag willen (mee)praten. Maar alleen als het debat een duidelijk perspectief heeft. Dat perspectief was er bij de referenda — je kon ja of nee gaan stemmen — maar het ontbreekt in de opzet van Plan D.

Wallström’s grootste probleem is misschien nog wel dat je de dynamiek zoals die zich tijdens de referendacampagnes manifesteerde niet zomaar uit de grond kunt stampen, zelfs niet als je er maar veel geld in pompt. Het succes van de Nee-campagnes berustte juist niet op geld of op het inschakelen van politici van naam, maar op de vrijwillige inzet van politiek geëngageerde burgers en de autonome inbreng van eigenzinnige columnisten en andere opinieleiders.

Bij het lezen van je stuk moest ik denken aan een seminar dat ik vorige week donderdag in Brussel bijwoonde: “The Future of Europe: an NGO brainstorming on the EU crisis”, georganiseerd door Act4Europe, de pro-Grondwetcampagne van de Brusselse NGO-koepels. In haar presentatie over Plan D gaf Wallström toe dat ze voor de uitvoering volledig afhankelijk is van de regeringen van de lidstaten, maar dat tot nog toe alleen Spanje en Ierland plannen voor een nationaal debat hebben gepresenteerd. En toen Wallström vertrokken was vertelde haar woordvoerster dat Wallström in de Commissie vaak alleen staat of slechts gesteund wordt door een minderheid van het college van Commissarissen.

Onder deze omstandigheden kan de D van Plan D nooit voor Democratie staan, maar loopt het onvermijdelijk uit op een Plan D voor Doormodderen.

Erik Wesselius
Comité Grondwet Nee

,,Verzin dan zelf iets”, viel gisteren Margot Wallström (foto) uit naar een journalist in Brussel. De EU-Commissaris, verantwoordelijk voor de communicatie met de 450 miljoen Europeanen, presenteerde gisteren plannen om de dialoog met de burger te verbeteren. Het zogeheten plan D omvat nationale debatten in de diverse landen waarbij nationale regeringen het voortouw moeten nemen (Maar dat wilden we toch juist niet in Nederland?).
Na een cynische vraag van een journalist over haar plannen was Wallström het zat, en gaf ze de sneer, aldus een verslag in Trouw van hedenochtend.

De uithaal geeft goed de verwarring aan waarin de politiek nog steeds verkeert na het nee tegen de Europese Grondwet. Zo rouwt het Europees Parlement nog steeds, blijkt uit Wallströms blog waarin ze vertelt over een bezoek aan het Grondwettelijk Comité uit het EP. The sense of frustration was so deep that I could almost touch it when I met with the Constitutional Affairs Committee in the European Parliament the other day. They ?mourn? the loss of their issue….

Ook Haagse politici en ambtenaren zijn aan het tasten. Dat blijkt uit diverse uitnodigingen aan het adres van de media (doorgaans wat vriendelijker geformuleerd dan door Wallström) die op dit moment in het Haagse rondgaan voor allerlei besloten meedenksessies. Uitzondering op die beslotenheid vormt de Eerste Kamer. De Europacommissie wijdt op 31 oktober een serie openbare hoorzittingen (met mensen uit de politiek, maatschappelijke organisaties en media) aan de vraag: Hoe nu verder na het nee?

Het tasten en zoeken blijkt ook op andere manieren. Eergisteren had ik samen met collega Egbert Kalse een gesprek met de PvdAers Ruud Koole en Adri Duijvestein over hun nieuwe discussienota over Europa. Aan het einde van het gesprek draaiden de twee de rollen plotsklaps om. Ze wilden van ons weten wat wij eigenlijk van de nota vonden.
Nou ja, dat heeft u gisteren in grote lijnen in de krant kunnen lezen.

Gisteren droeg de Tweede Kamer definitief de Nationale Europa Discussie (NED) ten grave. En vandaag opent de PvdA, die overigens een belangrijke rol speelde in het om zeep helpen van de NED, zijn eigen Europadebat. Vandaag publiceren de sociaal-democraten hun eigen discussienota Europa: Vertrouwen herwinnen, waarover NRC Handelsblad -eveneens – vandaag schrijft.

De PvdA-nota bevat pittige conclusies zoals het niet meer automatisch voor laten gaan van Europees recht boven nationaal recht. Met name de interne markt moet haar tentakels wat minder ver uit kunnen strekken. Voor ?moderniseringsverliezers’ die hun baan kwijt raken als gevolg van de uitbreiding van de EU, moet eventueel gesubsidieerd werk komen.

Interessant wordt de rol van partijleider Wouter Bos. Die is als ex-Shell-man afkomstig uit een bedrijf dat actief is op diezelfde interne markt. Bovendien is hij als partijleider erop gebrand de aansluiting van de PvdA bij de middenklasse intact te houden. Steunt hij voluit de nota?
Enerzijds zegt hij de hoofdlijnen van het discussiestuk te onderschrijven. Anderzijds vraagt hij zich ook af of alle aanbevelingen die waarschijnlijk een Europese verdragswijziging vergen, helemaal haalbaar zijn.

Naar welke kant Bos overhelt moet de komende maanden blijken.

Niet alleen in de Duitse politiek rukken vrouwen op naar het centrum van de macht. Ook in de Duitse kerk zijn in dat opzicht opmerkelijke ontwikkelingen gaande. Sinds enige tijd doet Margot Kässmann, bisschop van de evangelisch-lutherse kerk (ELK) van zich spreken. Met haar 46 jaar en frisse verschijning (foto) biedt ze het tegendeel van het duffe imago dat de ELK kerk voor de niet-christelijke buitenwacht heeft.

Dit weekend doet Kässmann van zich spreken via een van de toonaangevende zondagkranten Welt Am Sonntag. Ze mengt zich in het Turkije-debat. Dit is door de CDU/CSU oppositie tegen toetreding van Ankara tot de EU veel meer een debat dan in Nederland.

Onder het kopje Adieu, alte Heimat Europa, stelt Kässmann dat de Turkse beschaving zich niet goed verhoudt met de christelijke van het Europese avondland. Het maakt nogal een verschil of men vergeving vraagt bij een scheiding (Europa) of steniging (Turkije), of de kerkleiders politieke macht nastreven en of blasfemie met moord mag worden vergolden, zoals in grote (plattelands-)delen van Turkije nog mag.

Toetreding van de Turken kan tot een ,,ineenstorting van de Europese Unie” leiden, waarschuwt mevrouw bisschop Kässmann. Niet elke religie verhoudt zich evengoed tot de westerse waarden van vrijheid, rechtstatelijkheid en democratie.