Het eurocrisisblog houdt op te bestaan, maar de problemen in de eurozone zijn nog lang niet voorbij. Ter afsluiting een verhaal over witte zwanen en zwarte zwanen.

Het is crisis en het blijft crisis. De economieredactie van NRC Handelsblad startte een half jaar geleden dit eurocrisis-weblog met de intentie om de gevolgen van de Griekse schuldencrisis intensiever te volgen. Inmiddels is de aandacht van de wereld verschoven naar Ierland. De afgelopen maanden werd het crisisnieuws in de eurozone zo nu en dan verdrongen door positieve berichten, zoals het aantrekken van de Duitse economie, maar nooit voor lang.

Ons weblog houdt er mee op, maar de crisis niet. Al meer dan drie jaar leven we in crisistijd. Toen meerdere banken in augustus 2007 vanwege liquiditeitsproblemen geld moesten lenen van hun centrale banken, bleef de malaise nog beperkt tot de financiële sector. Door stagnerende bestedingen van bedrijven en burgers sloeg de bankencrisis over op de rest van de economie. En nu zijn overheden door hun stimuleringsuitgaven in een schuldencrisis beland. Wat zal de volgende fase van de supercrisis zijn?

Ook als de huidige crisis ten einde komt, zal de daaropvolgende periode van rust niet eeuwig duren. We zullen steeds vaker een economische crisis doormaken, met steeds ingrijpender gevolgen, zegt de professionele zwartkijker Nouriel Roubini, econoom en voormalig adviseur van president Clinton. Roubini waarschuwde in september 2006 al dat de Verenigde Staten waarschijnlijk aan de vooravond stond van een nog nooit vertoonde duikvlucht van de huizenprijzen, gevolgd door een scherpe daling van het consumentenvertrouwen en, uiteindelijk, een diepe recessie. Inmiddels hebben we nog een paar gebeurtenissen kunnen toevoegen aan zijn onheilsprofetie.

Roubini publiceerde eerder dit jaar het boek Crisis economics, met de omineuze ondertitel a crash course in the future of finance. Economische crises hebben volgens hem de toekomst. Het zijn geen onverwachte uitzonderingen, maar voorspelbare fenomenen met een herkenbaar patroon. In tegenstelling tot mede-econoom en boekenschrijver Nassim Nicholas Taleb vergelijkt Roubini een crisis niet met een zeldzame ‘zwarte zwaan’ die onverwacht komt aanvliegen, maar met de veelvoorkomende witte zwaan. Zoals we weten zwemmen zwanen zelden alleen.

De vraag is welke crisis zal volgen op de huidige schuldencrisis. Op de G20-top deze week in Seoul stond een aantal onderwerpen op de agenda die, zonder ingrijpen, de bron zouden kunnen vormen van een volgende crisisfase. Wat ooit begon als een kredietcrisis zou kunnen uitmonden in een protectionismecrisis, een valutacrisis of een obligatiecrisis. Ook een kwakkelcrisis is niet ondenkbaar, gezien de terugval van de Nederlandse economie die vrijdag bekend werd. Met andere woorden: het blijven nieuwswaardige tijden in de eurozone en de rest van de wereldeconomie. Ook zonder dit blog.

Stimuleren of bezuinigen. Wat is de beste remedie voor de crisis? West-Europese landen, waaronder Nederland, hebben inmiddels gekozen voor bezuinigen zodat de staatsschulden niet nog verder oplopen, maar in de Verenigde Staten is het debat nog springlevend.

De discussie wordt op vurige toon gevoerd. Aanvoerder van het stimuleringskamp is de econoom en columnist Paul Krugman. Een belangrijke stem in het bezuinigingskamp is Niall Ferguson, een Britse historicus en schrijver die een groot deel van zijn tijd in Amerika doorbrengt.

Deze week stonden Krugman en Ferguson tegenover elkaar in een economisch debat in Seoul, waar ze in persoon de vete mochten voortzetten die ze al maandenlang uitvechten via columns, opiniestukken en blogbijdragen.

Lees verder »

Wat zou er gebeuren als China opeens het verzet tegen de Verenigde Staten en Europa staakt en de koers van de yuan verhoogt? Dan hebben wij in Europa nog steeds dezelfde problemen, met het risico dat we er een bij krijgen.

Valutaoorlog was het woord van de week. Europese leiders sloten zich aan bij de Verenigde Staten, dat al jarenlang klaagt dat China de nationale munt moet opwaarderen. In Amerikaanse ogen kapen de Chinezen met hun kunstmatig goedkope exportproducten banen weg. Verschillende landen, waaronder Japan, hebben de afgelopen weken geprobeerd hun eigen munt in waarde te laten dalen, overigens zonder veel succes.

De kern van deze strategie van devaluatie is om met een goedkopere munt een exportvoordeel te creëren. Commentatoren trokken deze week de vergelijking met de jaren dertig van de vorige eeuw, toen industriële landen hun munt devalueerden om zo met hun goedkope goederen een concurrentievoordeel op de wereldmarkt te verkrijgen. Andere landen wierpen handelsbarrières op om die goedkope importen buiten de deur te houden. De gevolgen voor de wereldhandel waren desastreus.

China met veel ophef dwingen om de yuan te verhogen is geen wondermedicijn voor de zwakke Westerse exporten. Zeker niet de Europese. We leven niet meer in de jaren dertig, toen de valutaoorlog zich afspeelde tussen economieën waar nagenoeg dezelfde producten uit de fabrieken rollen. Nu hebben landen en regio’s zich gespecialiseerd. De goedkope massaproducten waar China zich op heeft toegelegd worden al jaren niet meer in Europa gemaakt. Als de yuan stijgt ten opzichte van de euro zal geen enkele kledingfabriek van China verhuizen naar Europa.

China blijft een concurrentievoordeel houden, want het gaat niet alleen om een goedkope munt, maar ook om de bijna onuitputtelijke voorraad goedkope arbeid waarover het land beschikt. De Amerikaanse journalist Peter Hessler beschrijft in zijn laatste boek over China, Country Driving – a Road Trip Through China, hoe in het zuidoostelijk kustgebied van China fabriekssteden zijn die zich volledig toeleggen op de productie van één specifiek product, kledingknopen of bh-sluitingen bijvoorbeeld. De productie hiervan, met de bijbehorende banen, komt niet terug naar Europa, ook niet met een hogere yuan.

Wat een hogere yuan wel tot gevolg heeft is dat de economische groei van China zal afremmen. En laat dat nou net een steeds belangrijkere afzetmarkt zijn voor producten waar wij in Europa wel goed in zijn, zoals de machines waar al die kledingknopen mee worden gemaakt.

Het is bekend dat mensen snel gewend raken aan rijkdom. Gaat hetzelfde op voor schulden? De laconieke reactie op de dramatisch hoge staatsschuld en het oplopende begrotingstekort van Ierland lijkt een indicatie van wel.

.

Natuurlijk was het nieuws toen de overheid van Ierland deze week bekendmaakte dat het nog meer geld opzij moet zetten om twee grote Ierse banken overeind te houden. Het prijskaartje van de reddingsoperatie van de nationale bankensector kan oplopen tot 50 miljard euro.

De Ierse minister van Financiën Brian Lenihan voorspelde daarop dat het begrotingstekort dit jaar zal uitkomen op een niet mis te verstane 32 procent van het bruto binnenlands product (bbp), een verdubbeling van de toch al niet rooskleurige stand van vorig jaar (zie grafiek). De eretitel Keltische tijger is Ierland definitief kwijt.

Maar geschokte en verontwaardigde reacties van andere landen van de eurozone bleven uit, in scherp contrast met de ophef die begin dit jaar ontstond toen bleek dat het begrotingstekort van Griekenland veel hoger was dan eerder gerapporteerd. Ter herinnering: het Griekse tekort waar iedereen zich toen over opwond was iets minder dan 15 procent van het bbp. Vrijwel onmiddellijk gingen er stemmen op om Griekenland uit de eurozone te zetten of ten minste een aantal Griekse vakantie-eilanden te confisqueren in ruil voor de financiële hulp door de andere eurolanden.

Lees verder »

Zeven vette jaren en zeven magere jaren. De economie gaat op en neer, dat zijn we gewend sinds Bijbelse tijden. Maar wat als de economie instort en vervolgens roerloos op de grond blijft liggen?

Sommige economen, zoals de Amerikaan Paul Krugman, vrezen dat de Westerse economieën nog jarenlang blijven hangen op het huidige niveau van verwaarloosbare groei en hoge werkloosheid. In vergelijking daarmee is de gevreesde dubbele dip een rooskleurige gedachte.

Vooral Amerikaanse economen zijn bang dat de huidige dip geen dip zal blijken maar de nieuwe norm.

Lees verder »