De commissie die besluit over het toelaten van nieuwe woorden tot de Van Dale kan een aspirant-term op haar lijstje schrijven: geldicide.

Het begrip werd deze week geïntroduceerd door macro-econoom Edin Mujagic van de Universiteit van Tilburg. Hij deed dat voorafgaand aan het besluit van de Federal Reserve om 600 miljard dollar in de Amerikaanse economie te brengen door het opkopen van staatsobligaties.
Geldicide is volgens Mujagic  ‘een of een reeks handelingen met voorbedachten rade, met als doel het vernietigen, geheel dan wel gedeeltelijk, van de koopkracht van het geld.’ Mujagic vindt dat centrale banken, en dan vooral de Amerikaanse Fed, zich schuldig maken aan het vernietigen van de waarde van het geld waarvoor burgers hard werken.

Mujagic staat niet alleen in zijn kritiek, in tegendeel. Gevreesd wordt dat de Fed door het aanzetten van de virtuele geldpers de daardoor veroorzaakte inflatie straks niet meer onder controle kan krijgen. Maar  mocht de Fed ooit voor een tribunaal voor monetaire misdaden gesleept worden, dan zullen Mujagic en zijn medestanders moeite hebben om hun zaak te winnen. Zoals vaker bij misdaden die eindigen op ‘cide’ valt het element ‘voorbedachten rade’ lastig te bewijzen. In het geval is van de Fed bestaat er juist overtuigend tegenbewijs: hun handelen wordt gestuurd door de angst voor deflatie, niet door de wens op inflatie.

Dat  het voorkomen van deflatie tot gevolg heeft dat de inflatie oploopt is bijna onoverkomelijk. Maar dat maakt het geen koelbloedige, berekende misdaad. De deflatievrees van de Amerikanen is een erfenis van de Depressie van de jaren dertig, gekenmerkt door hoge werkloosheid en aanhoudende deflatie, schreef NRC-redacteur en commentator Maarten Schinkel deze week.

Met voorbedachten rade of niet, feit is dat het opkoopprogramma van de Fed ook grote gevolgen heeft buiten Amerika.  Voor Europa betekent het dat de euro duurder wordt ten opzichte van de dollar. Een ongewenste situatie nu Europese landen hun zwakke economische groei proberen aan te zwengelen met export.

De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble heeft scherpe kritiek op het Amerikaanse financiële beleid. „Met alle respect, maar naar mijn indruk zijn de Verenigde Staten wanhopig”, zei hij  vrijdag. Hij waarschuwde dat Europa niet het voorbeeld van de VS moet volgen door de wisselkoers van de euro kunstmatig te verlagen. Maar de Fed het de centerale banken van andere landen niet gemakkelijk om niet mee te doen aan hun ‘misdaad tegen de munt’.

De term geldicide is nog niet ingeburgerd, maar bedenker Mujagic is een lobby gestart om het woord daadwerkelijk in de Van Dale te krijgen. Intussen helpt de Fed een handje mee om inhoud te geven aan het begrip.

Welk land kan de groei van de Europese economie aanzwengelen? Leiders van Westerse landen kijken al maandenlang angstvallig naar elkaar, in de hoop dat een economische opleving bij een van de buren zal zorgen voor een toename in de vraag naar hun exportproducten.

Duitsland zou die redder kunnen zijn, schreef commentator Simon Nixon van de Wall Street Journal deze week. Door de opleving van de consumentenuitgaven zou Duitsland de rest van de eurozone uit het slop kunnen trekken. Andere Europese landen zouden in Duitsland een afzetmarkt vinden voor hun producten en diensten, aldus Nixon.
Hij had de woorden nog maar nauwelijks opgeschreven of het bleek vrijdag dat de Duitse consumentenuitgaven in september voor de tweede maand op rij onverwacht zijn afgenomen. Terwijl economen die waren geraadpleegd door persbureau Bloomberg hadden verwacht dat de bestedingen met een half procent zouden stijgen ten opzichte van augustus, hielden de Duitse consumenten juist hun hand op de knip. De bestedingen daalden met bijna een half procent.

Hoe moet het nu verder? Andere kandidaten voor de rol van redder zijn niet voorhanden, zeker niet nu de meeste Europese landen, waaronder ook Nederland, fors gaan bezuinigen. Door de bezuinigingen stagneert het herstel van de economische groei en hebben consumenten minder geld te besteden omdat ze veel lasten zelf moeten dragen.

De tijd van economische stimuleringspakketten van Europese overheden is voorbij nu de begrotingstekorten in de eurozone door precies deze pakketten door alle toelaatbare grenzen zijn gebroken. De hoop was dat de consumentenbestedingen tegen deze tijd voldoende zouden zijn aangesterkt om de rol van overheidsstimulering over te nemen. Een gok waarvan nog moet blijken of die zich uitbetaalt. Het feit dat consumenten in Duitsland, het land met relatief de sterkste economie van de regio, hun geld op zak houden is geen goed signaal.

Vormen de kredietcrisis en de daarop volgende schuldencrisis het begin van het einde van het kapitalisme? Volgens een aantal reacties  op het eurocrisisblog wel.

Sommige reageerders op het weblog grijpen de discussie over de schuldencrisis in de eurozone aan om hun eigen voorstellen te doen voor een nieuwe economische orde. De rode draad in deze reacties is dat het huidige systeem onrechtvaardig, corrupt en moreel failliet is.

Lees verder »

De Duitse bondskanselier Angela Merkel is het slimste meisje van de klas gebleken met haar conjunctuurpolitiek. Duitsland komt sterk uit de recessie. Maar is het herstel blijvend?

Het was maandenlang een treurig gezicht, de opgelegde containerschepen in Duitse havensteden als Bremen en Hamburg, schrijft correspondent Joost van der Vaart vandaag in een achtergrondartikel over de Duitse economie in NRC Handelsblad. Minder handel, minder scheepvaart. De motor van de Duitse economie, de export, was abrupt stilgevallen. (Lees het complete artikel vandaag in de papieren krant of in de digitale editie)

Oorzaak: de kredietcrisis en de gevolgen daarvan. Maar inmiddels varen de boten weer. De export trekt aan. Het Duitse bedrijfsleven laat weer uitstekende cijfers zien.

Lees verder »

De internationale bankenlobby zegt zich grote zorgen te maken over de hogere kapitaalbuffers die banken moeten aanhouden vanwege Basel III. Het opbufferen van de buffers is niet alleen slecht voor de banken, maar ook voor de economie. Feit of fictie?

Banken wereldwijd zijn verbolgen over de hogere kapitaalbuffers die ze moeten gaan aanhouden in teken van Basel III. De banken gooien daarbij het argument in de strijd dat de verplichting om meer geld aan te houden ten opzichte van uitstaande leningen niet alleen nadelig is voor henzelf, maar ook voor de wereldeconomie.

Om aan de strengere eisen van Basel III te voldoen moeten banken opeens extra kapitaal binnenhalen, betogen ze, en door de grote vraag naar kapitaal zal de rente stijgen. Banken zullen deze kosten compenseren door ook een hogere rente te vragen op leningen aan bedrijven en particulieren. Met alle nadelige gevolgen voor de economie van dien. En dat net op het moment dat de groei voorzichtig aantrekt, verzuchten de bankiers hoofdschuddend.

Een solide argument? De Wall Street Journal betoogt vandaag van niet

Lees verder »

Werkzaamheden aan de euro bij de ECB in Frankfurt (Foto Bloomberg)

Al sinds de herfst van 2008 woedt een hevig debat over de rol van overheden in het aanjagen van de economie. Het is een mondiale discussie, die in fora als de G20, op opiniepagina’s en op blogs wordt gevoerd. Deze week organiseert de Financial Times op zijn opiniepagina the austerity debate, waarin de Britse economisch historicus Niall Ferguson bijvoorbeeld gisteren gehakt maakte van de hedendaagse Keynesianen: ‘Today’s Keynesians have learnt nothing’.

De laatste maanden richt zich het internationale debat ook op een andere cruciale speler in de kredietcrisis: de centrale banken. De centrale banken, niet het minst de Europese Centrale Bank (ECB), laten zich voorstaan op hun degelijkheid (zo niet saaiheid) en hun onafhankelijkheid. Geheel in de geest van de Bundesbank en De Nederlandsche Bank richt is één doelstelling overheersend: prijsstabiliteit.

Gemeten tegen die achtergrond zijn centrale bankiers tijdens de laatste tijd een ´flamboyant bunch´ geweest, merkt The Economist op in een commentaar deze week. Ze verlaagden de rente tot vrijwel nul, kochten staatsobligaties op en leenden tegen gunstige voorwaarden aan particuliere banken. Allemaal om de gevolgen van de krediet- en schuldencrisis te verzachten.

Maar met deze activistische houding van de centrale banken begon tevens de controverse. Na de aankondiging van de ECB op 9 mei dat zij staatsobligaties van mediterrane landen met begrotingsproblemen zou opkopen, verklaarde het Duitse lid van de bestuursraad van de ECB, Axel Weber, publiekelijk dat hij tegen dit besluit had gestemd (wat hem wel eens het duur kan komen te staan wat betreft zijn kandidatuur voor het ECB-voorzitterschap .

Ook de rentepolitiek van de centrale banken staat ter discussie. Dit is de vraag: moeten de rentestanden zo historisch laag blijven als ze zijn (hetgeen betekent: 1 procent voor de belangrijkste ECB-rente)?

Lees verder »

Merkel en Wulff (Foto AFP)

Angela Merkels gezicht betrok gisteren zichtbaar toen Christian Wulff, haar kandidaat voor het Duitse presidentschap, in de eerste stemming geen absolute meerderheid kreeg in de Bondsvergadering. Pas in de derde stemronde werd Wulff gekozen.

Het gaat niet goed met Merkels centrum-rechtse coalitie van CDU en FDP. De bondskanselier beleeft binnenlands-politiek gezien ook geen goede eurocrisis. Commentatoren weten het eerdere verlies van CDU en FDP in deelstaatsverkiezingen in Noordrijn-Westfalen voor een groot deel aan de Europese financiële steun voor Griekenland, die in Duitsland zeer impopulair is. Overigens is de eurocrisis maar één reden voor de impopulariteit van de regering-Merkel. Al voordat het Griekse drama zich eind vorig jaar ontvouwde, kampte de coalitie met verdeeldheid en onderlinge strijd. Meerdere dossiers leiden tot problemen, waaronder atoomenergie en de gezondheidszorg.

En toch, ondanks de zwakte van het kabinet-Merkel, ervaren Duitslands Europese partners het land momenteel eerder als te sterk dan als te zwak. Ulrike Guérot, analist bij de denktank European Council on Foreign Relations, schreef gisteren op de Opiniepagina van NRC Handelsblad het volgende over de Frans-Duitse relatie:

“De machtsverhouding is verschoven en wel ten gunste van Duitsland. De Fransen voelen dat en zijn nerveus en geïrriteerd. Zelden zijn de Fransen zo achter de Duitsers aangehold als tijdens de actuele eurocrisis en zelden hebben de Duitsers zo duidelijk laten merken dat zij het zijn die de toon zetten in Europa”.

Lees verder »

Trichet in het Europees Parlement (Foto AFP)

Nu heeft ook de Europese Centrale Bank (ECB) zich uitgesproken in de discussie over de begrotingsdiscipline van EU-lidstaten na het Griekenland-fiasco. ECB-president Jean-Claude Trichet is voor een verregaande hervorming van het stabiliteits-en groeipact én voor harde sancties voor lidstaten die de begrotingsregels aan de laars lappen, zo bleek vanmiddag tijdens een hoorzitting van de commissie Economische en Monetaire Zaken van het Europees Parlement.

De ECB is onafhankelijk van de EU-instellingen en lidstaten, maar neemt wel zitting in een ‘task force’ onder leiding van EU-president Herman van Rompuy. Deze werkgroep moet politieke lessen trekken uit de eurocrisis, en op basis daarvan in oktober voorstellen doen voor hervormingen.

Trichet schaarde zich gisteren achter (onder meer) de Duitse bondskanselier Merkel, die voorstander is van snellere en hardere straffen voor landen die zich in de schulden werken. “Een breder spectrum van financiële sancties moet worden overwogen, evenals niet-financiële en procedurele sancties ….of zelfs beperking of tijdelijke intrekking van stemrecht”, aldus Trichet in inleidende opmerkingen.

Lees verder »

Merkel en Sarkozy in Berlijn

De eurocrisis heeft ook politieke gevolgen. Vandaag blogt opinieredacteur Mark Beunderman over een van de belangrijke ontwikkelingen van deze crisis: de emancipatie van Duitsland op het politieke toneel.

Nog niet zo lang geleden gold Duitsland als een door historisch schuldbewustzijn gedreven land, altijd bereid om macht af te staan aan Brussel en in de buidel te tasten voor de Europese zaak.

Maar in zijn opstelling in de eurocrisis is het land dit jaar herhaaldelijk egoïsme of zelfs ‘nationalisme’ verweten. Eerst traineerde bondskanselier Merkel begin dit jaar wekenlang een EU-reddingspakket voor Griekenland. En vorige maand klonk in Europese hoofdsteden veel kritiek op Berlijn omdat het eenzijdig  – zonder overleg met Europese partners – een verbod op naked short-selling had uitgevaardigd.

Lees verder »

Daar gaan we weer.  Weer dalen de beurzen met meerdere procenten per dag. Weer is er lichte paniek op de financiële markten. De bankencrisis hebben we al gehad. Nu is het de beurt aan landen, of zelfs de hele eurozone.

Griekenland, een klein Europees land, kan zijn schulden niet meer betalen en binnen de kortste keren is heel Europa in een ongekend diepe crisis beland. Uit angst om niet het nieuwe Griekenland te worden, kondigt het ene na het andere land heftige bezuinigingen aan.

Lees verder »