Het eurocrisisblog houdt op te bestaan, maar de problemen in de eurozone zijn nog lang niet voorbij. Ter afsluiting een verhaal over witte zwanen en zwarte zwanen.

Het is crisis en het blijft crisis. De economieredactie van NRC Handelsblad startte een half jaar geleden dit eurocrisis-weblog met de intentie om de gevolgen van de Griekse schuldencrisis intensiever te volgen. Inmiddels is de aandacht van de wereld verschoven naar Ierland. De afgelopen maanden werd het crisisnieuws in de eurozone zo nu en dan verdrongen door positieve berichten, zoals het aantrekken van de Duitse economie, maar nooit voor lang.

Ons weblog houdt er mee op, maar de crisis niet. Al meer dan drie jaar leven we in crisistijd. Toen meerdere banken in augustus 2007 vanwege liquiditeitsproblemen geld moesten lenen van hun centrale banken, bleef de malaise nog beperkt tot de financiële sector. Door stagnerende bestedingen van bedrijven en burgers sloeg de bankencrisis over op de rest van de economie. En nu zijn overheden door hun stimuleringsuitgaven in een schuldencrisis beland. Wat zal de volgende fase van de supercrisis zijn?

Ook als de huidige crisis ten einde komt, zal de daaropvolgende periode van rust niet eeuwig duren. We zullen steeds vaker een economische crisis doormaken, met steeds ingrijpender gevolgen, zegt de professionele zwartkijker Nouriel Roubini, econoom en voormalig adviseur van president Clinton. Roubini waarschuwde in september 2006 al dat de Verenigde Staten waarschijnlijk aan de vooravond stond van een nog nooit vertoonde duikvlucht van de huizenprijzen, gevolgd door een scherpe daling van het consumentenvertrouwen en, uiteindelijk, een diepe recessie. Inmiddels hebben we nog een paar gebeurtenissen kunnen toevoegen aan zijn onheilsprofetie.

Roubini publiceerde eerder dit jaar het boek Crisis economics, met de omineuze ondertitel a crash course in the future of finance. Economische crises hebben volgens hem de toekomst. Het zijn geen onverwachte uitzonderingen, maar voorspelbare fenomenen met een herkenbaar patroon. In tegenstelling tot mede-econoom en boekenschrijver Nassim Nicholas Taleb vergelijkt Roubini een crisis niet met een zeldzame ‘zwarte zwaan’ die onverwacht komt aanvliegen, maar met de veelvoorkomende witte zwaan. Zoals we weten zwemmen zwanen zelden alleen.

De vraag is welke crisis zal volgen op de huidige schuldencrisis. Op de G20-top deze week in Seoul stond een aantal onderwerpen op de agenda die, zonder ingrijpen, de bron zouden kunnen vormen van een volgende crisisfase. Wat ooit begon als een kredietcrisis zou kunnen uitmonden in een protectionismecrisis, een valutacrisis of een obligatiecrisis. Ook een kwakkelcrisis is niet ondenkbaar, gezien de terugval van de Nederlandse economie die vrijdag bekend werd. Met andere woorden: het blijven nieuwswaardige tijden in de eurozone en de rest van de wereldeconomie. Ook zonder dit blog.

De commissie die besluit over het toelaten van nieuwe woorden tot de Van Dale kan een aspirant-term op haar lijstje schrijven: geldicide.

Het begrip werd deze week geïntroduceerd door macro-econoom Edin Mujagic van de Universiteit van Tilburg. Hij deed dat voorafgaand aan het besluit van de Federal Reserve om 600 miljard dollar in de Amerikaanse economie te brengen door het opkopen van staatsobligaties.
Geldicide is volgens Mujagic  ‘een of een reeks handelingen met voorbedachten rade, met als doel het vernietigen, geheel dan wel gedeeltelijk, van de koopkracht van het geld.’ Mujagic vindt dat centrale banken, en dan vooral de Amerikaanse Fed, zich schuldig maken aan het vernietigen van de waarde van het geld waarvoor burgers hard werken.

Mujagic staat niet alleen in zijn kritiek, in tegendeel. Gevreesd wordt dat de Fed door het aanzetten van de virtuele geldpers de daardoor veroorzaakte inflatie straks niet meer onder controle kan krijgen. Maar  mocht de Fed ooit voor een tribunaal voor monetaire misdaden gesleept worden, dan zullen Mujagic en zijn medestanders moeite hebben om hun zaak te winnen. Zoals vaker bij misdaden die eindigen op ‘cide’ valt het element ‘voorbedachten rade’ lastig te bewijzen. In het geval is van de Fed bestaat er juist overtuigend tegenbewijs: hun handelen wordt gestuurd door de angst voor deflatie, niet door de wens op inflatie.

Dat  het voorkomen van deflatie tot gevolg heeft dat de inflatie oploopt is bijna onoverkomelijk. Maar dat maakt het geen koelbloedige, berekende misdaad. De deflatievrees van de Amerikanen is een erfenis van de Depressie van de jaren dertig, gekenmerkt door hoge werkloosheid en aanhoudende deflatie, schreef NRC-redacteur en commentator Maarten Schinkel deze week.

Met voorbedachten rade of niet, feit is dat het opkoopprogramma van de Fed ook grote gevolgen heeft buiten Amerika.  Voor Europa betekent het dat de euro duurder wordt ten opzichte van de dollar. Een ongewenste situatie nu Europese landen hun zwakke economische groei proberen aan te zwengelen met export.

De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble heeft scherpe kritiek op het Amerikaanse financiële beleid. „Met alle respect, maar naar mijn indruk zijn de Verenigde Staten wanhopig”, zei hij  vrijdag. Hij waarschuwde dat Europa niet het voorbeeld van de VS moet volgen door de wisselkoers van de euro kunstmatig te verlagen. Maar de Fed het de centerale banken van andere landen niet gemakkelijk om niet mee te doen aan hun ‘misdaad tegen de munt’.

De term geldicide is nog niet ingeburgerd, maar bedenker Mujagic is een lobby gestart om het woord daadwerkelijk in de Van Dale te krijgen. Intussen helpt de Fed een handje mee om inhoud te geven aan het begrip.