48 miljoen Amerikanen keken in januari naar de State of the Union van president Obama. De toespraak wordt steevast om negen uur ‘s avonds gehouden. Prime-time dus.Voorzitter José Manuel Barroso moest gisteren aanmerkelijk vroeger aan de bak. Om negen uur ‘s ochtends mocht hij gisteren de eerste Europese staat van de unie houden op de plenaire zitting van het Europees Parlement in Straatsburg.

In de tijd die Barroso had (kort na hem stond een toespraak van president Amadou Toumani Touré van Mali op de agenda) besteedde hij het grootste gedeelte van zijn toespraak aan de economie van de Europese Unie.

Barroso bezit niet de retorische gave van bepaalde Amerikaanse presidenten, noch wist de Portugees een gedenkwaardige term of visie te deponeren, zoals George W. Bush dat wel deed in 2002 toen hij met de Axis of Evil op de proppen kwam. Eigenlijk presenteerde Barroso niet eens een staat van de unie, maar meer een pakket vol wensen.

Een paar voorbeelden:

1. Barroso: De economische vooruitzichten in de Europese Unie zijn vandaag beter dan een jaar geleden, niet het minst ten gevolge van ons vastberaden optreden.

Volgens de officiële groeiverwachtingen (in 2010 1 procent en in 2011 1,75 procent) van de Europese Commissie klopt dit. Maar het is niet zo dat het glashelder is dat het herstel van de Europese economie ”kruissnelheid bereikt” zoals Barroso het noemt. Het herstel in de VS hapert (zie de werkloosheidcijfers) en dat kan de groei van de Europese economie beïnvloeden. Waar Duitse producenten vorige maand in de belangrijke IFO-barometer positiever waren over de economische vooruitzichten, blijkt vandaag dat Duitsland in juli minder goederen heeft geëxporteerd dan in juni. Volgens de Wall Street Journal is dit een teken dat ook Duitsland de economie minder hard zal groeien in de tweede helft van het jaar. Een vertragende Duitse economie is slecht nieuws voor alle Europese landen die naar Duitsland exporteren.

Bovendien doen de economieën van de Zuid-Europese landen het helemaal niet zo goed. Griekenland zit in recessie. Italië en Portugal groeien nauwelijks en een bankencrisis dreigt enige vorm van herstel in Ierland te torpederen. De afgelopen dagen zijn rentes op Griekse, Portugese en Ierse staatsobligaties weer gestegen ten opzichte van de rente die Duitsland betaalt. De twijfels over de gezondheid van de financiële sector in die landen neemt toe. Zo maakte de National Bank of Greece, de grootste Griekse bank, vandaag bekend dat het 2,8 miljard euro moet ophalen op de kapitaalmarkten om de schuldencrisis te kunnen doorstaan. Pimco, ‘s werelds grootste obligatiebelegger, stelde maandag dat de kans ”aanzienlijk is” dat Griekenland betalingsverplichtingen niet kan nakomen.

2. Barroso: De tijd is rijp om onze sociale markteconomie te moderniseren, zodat ze wereldwijd kan concurreren en de demografische uitdagingen kan aangaan. Nú moeten we de juiste investeringen doen voor onze toekomst.

Op de dag dat Barroso deze zin uitsprak werd er in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk massaal gestaakt tegen modernisering van de markteconomie of uitvloeisels daarvan. De Fransen actievoerders willen niet op 62 maar op 60 met pensioen. De Britse metrobestuurders poogden een ontslagronde te voorkomen. Het publieke leven in Griekenland is het afgelopen half jaar al tig maal lamgelegd door demonstraties en stakingen. Op 29 september gaan de Spanjaarden de straat op, ook niet voor het eerst. Hervormingen mogen wel noodzakelijk zijn en Barroso mag het wel willen, politici moeten het nog wel aandurven.

3. Barroso: Als een onderdeel van deze aanpak verdedig ik ook belastingen op financiële activiteiten en zullen wij nog dit najaar met voorstellen komen.

Terwijl Barroso in Straatsburg een lans brak voor extra belasting op banken, werden de plannen zo goed als afgeserveerd op de Europese Raad voor Ministers van financiën in Brussel. Het plan van eurocommissaris Barnier om belasting te heffen op banken en de opbrengsten in een Europees fonds te stoppen werd als politiek onwenselijk gezien. Het plan om EU-leden zelf belasting te laten heffen op hun banken bleek te complex gezien het grensoverschrijdende karakter van bankieren. Het plan om belasting te heffen op financiële transacties (een variant van de Tobin-tax) werd onder leiding van Zweden gedwarsboomd.

4. Barroso: Wij hebben actie ondernomen om de transparantie bij banken te vergroten. Vandaag zijn we er beter aan toe dan een jaar geleden. Met de publicatie van de resultaten van de stresstest zouden de banken thans in staat moeten zijn elkaar leningen toe te staan, zodat er ook weer kredieten naar de Europese burgers en bedrijven toe kunnen vloeien.

De Wall Street Journal presenteerde gisteren een mooi vergelijkend onderzoek. De krant vergeleek hoeveel blootstelling banken volgens de stresstests hadden aan staatsobligaties van Griekenland, Ierland, Italië, Spanje en Portugal met recente cijfers van de Bank for International Settlements. Conclusie: de banken hebben heel wat achtergehouden voor de stresstest.

Volgens de Amerikaanse zakenkrant hebben banken allerlei mazen in de rapportageplicht voor de stresstests gevonden. Staatsobligaties in bezit van dochterbedrijven hoefden niet meegeteld te worden. Als een bank ook een shortpositie (speculeren op een waardedaling) op een staatsobligatie bezat, kon dat bedrag worden afgetrokken van de totale blootstelling. Ook hebben banken sommige obligaties bedoeld om te mee te handelen niet meegerekend. Volgens de eisen van de stresstests moest dit wel gebeuren. De verschillen zijn aanzienlijk zoals de grafiek over Franse banken laat zien. Na publicatie van het artikel daalden de koersen van Europese banken en brokkelde het vertrouwen in de stabiliteit van het Europese financiële stelsel weer een klein beetje af.

Barroso riep gisteren Europeanen op vertrouwen te hebben in de Europese Unie. Hoeveel miljoenen EU-burgers gisteren hebben gekeken en begeistert zijn geraakt door de toespraak is niet bekend. In ieder geval heeft ongeveer het voltallige Europese Parlement een deel van het verhaal aangehoord. In de dagen voor de rede dreigde er sancties voor parlementsleden als ze verstek lieten gaan of voortijdig een kop koffie gingen drinken. Uiteindelijk werd de maatregel afgeblazen, maar het idee is nog niet eens zo gek. Volgend jaar stelt het Europees Parlement een nieuwe boetepot in. Elke keer als Barroso de werkelijkheid te rooskleurig voordoet moet hij dokken. De opbrengst is voor de staatsschuld van een land naar keuze. Een goed idee? Wij horen het graag van u.

Dit verhaal is geplaatst op woensdag 8 september 2010 om 17:11 uur.