Een winkel met ingegooide ruiten in Toronto (Foto AP)

De besluitvorming in de G20 gaat nu al een beetje op die van de Europese Unie lijken. Komen we er niet uit, dan schuiven we een issue gewoon voor ons uit naar de volgende top. Is Toronto geen succes, dan moet Seoul dat maar worden. Zo lijkt de gedachte van de regeringsleiders van de 20 grootste economische mogendheden in de wereld op hun top in Canada dit weekend geweest te zijn. En dat is een forse breuk met hun eerdere bijeenkomsten in Washington, Londen en Pittsburgh, waar ze de wereld wisten te verrassen door een voortvarende eensgezindheid om gezamenlijk het herstel van de wereldeconomie te bewerkstelligen.Zodanig dat ze zichzelf op hun top in Pittsburgh durfden aan te duiden als een economische wereldregering.

Daar is na de top afgelopen weekend minder van over. Ook al doen ze hun best in de slotverklaring eensgezindheid uit te stralen. Waar is dat niet gelukt?

1. In de macro-economische afstemming van hun beleid. Voor de top liepen de spanningen tussen de VS en Europese landen als Duitsland op over de forse bezuinigingsprogramma’s die zij in de afgelopen weken hebben afgekondigd. Het op eerdere toppen met elkaar afgesproken stimuleringsbeleid werd wel erg drastisch omgegooid, vonden de VS. Volgens de slotverklaring van Toronto mag nu elk land zijn eigen tempo bepalen, als het maar zijn begrotingstekort in 2013 heeft gehalveerd. Dat waren zelfs de VS al van plan. Het gevaar dat iedereen tegelijkertijd de uitgang zoek, zoals Obama het uitdrukte, en daardoor de wereld in een nieuwe crisis stort blijft bestaan. Het maakt dan niet uit of je de Financial Times, Le Monde of Handelsblatt leest, de reacties zijn vrij negatief.

Lees verder »

Een Chinees schip in de haven van Athene (Foto AFP)

Kent u hem nog? De Baltic Dry Index ofwel BDI? Deze index houdt scheepvaartkosten van droge grondstoffen en bulkgoederen bij en bleek de afgelopen twee jaar een kanarie in een kolenmijn. Een maand voor de crisis van 2008 dook de Baltic Dry (vernoemd naar een Londens koffiehuis en niet naar de staten in het noorden van Europa) naar beneden. En in februari van vorig jaar trok de stand van de index weer aan, net voor de beursrally van het voorjaar van 2009.

De economische verklaring is dat de Baltic Dry erg gevoelig is voor economische schommelingen. Reders kunnen niet snel een schip laten bijbouwen dus zal een grotere vraag naar laadruimte (om meer goederen te verplaatsen) al snel resulteren in prijsschommelingen van de vervoerskosten.  Als er een toename is in de hoeveelheid  grondstoffen (ijzererts, staal, ertsen en materialen voor de elektronica-industrie)  die vervoerd worden, is het aannemelijk dat er wereldwijd meer auto’s, computers, televisies, blikjes doperwten, en ga zo maar door geproduceerd worden. Met andere woorden: de economie trekt aan.

En nu is het weer raak.

Lees verder »

Soros in Duitsland (Foto Reuters)

Een frontale aanval. Iets anders valt er niet te maken van de speech die superbelegger George Soros gisteren aan de Humboldt Universiteit in Berlijn hield. In het hol van de leeuw verweet Soros de Duitsers “de Europese Unie in gevaar brengt” met hun dogmatische benadering van het wegwerken van het begrotingstekort. In plaats van een verantwoordelijke rol op zich te nemen, die past bij de positie van Duitsland in de eurozone, trapt Duitsland op de rem.

Duitsland, stelt Soros, behandelt de rest van Europa zoals de Griekse herbergier Procrustes zijn gasten behandelde: zij die te kort waren voor het bed werden uitgerekt en van hen die te lang waren werden de benen afgezaagd.

De Duitsers hebben helaas niet door wat ze aan het doen zijn, meent Soros. Die kritiek sluit wonderwel aan bij een stijgende onrust bij Nederlandse ambtenaren over de onkunde op het Duitse ministerie van Financiën. Zij  constateerden al eerder in de crisis dat de Duitsers geen idee hebben waar het mee bezig is, omdat het ontbreekt aan de de juiste mensen met de juiste kennis van zaken, zo vertelde een anonieme ambtenaar laatst.

Soros analyseert in zijn speech allereerst wat de vier structurele fouten zijn in de euro.

1. De grootste fout is het ontbreken van een gemeenschappelijk begrotingsbeleid.
2. Een minder bekende fout is volgens Soros het geloof in stabiliteit van financiële markten. Daar schreef hij al eerder een boek over. De kern van Soros’ kritiek: het is een verkeerde veronderstelling dat financiële markten altijd naar evenwicht tenderen. Er is een minstens zo grote kans dat financiële markten bubbels creëren. De introductie van de euro heeft voor zo;n bubbel gezorgd in landen die dankzij het vertrouwen in de nieuwe munt tegen zeer lage kosten geld konden lenen (Spanje, Griekenland) terwijl hun economische basis dat eigenlijk niet verantwoord maakte. Lees verder »

Van Rompuy gisteren met Balkenende (Foto WFA)

Met Europa mag niet hetzelfde gebeuren als de dinosaurussen. Dat werd gezegd tijdens de jaarlijkse Europalezing. Nee, niet tijdens de editie van dit jaar, gisteren uitgesproken door EU-president Herman van Rompuy in de Haagse Nieuwe Kerk. De uitspraak komt van Hans Tietmeyer, van 1993 tot 1999 president van de Duitse centrale bank, tijdens de Europalezing van 1999.

Toen Tietmeyer zijn lezing hield, hadden 11 landen net twee maanden de euro ingevoerd als officiële gezamenlijke munt. Was hij toen al bezorgd over de toekomst van de euro? Eigenlijk niet.

The Eurosystem works, concludeert Tietmeyer:

The European System of Central Banks, which is composed of the European Central Bank and the national central banks, has likewise performed its duties pretty smoothly up to now. After all, the Maastricht Treaty explicitly relies largely on the national central banks for the conduct of monetary policy. Cross-border cooperation has on the whole functioned very efficiently so far. The most important thing is, of course, that the euro is currently displaying a high degree of price stability [...] At any rate, there have been no signs to date of the upturn in the inflation rate that used to occur as the business cycle progressed.

Volgens Tietmeyer zijn er vier lessen die uit  de  Europese monetaire geschiedenis getrokken moeten worden:

1. Inflatie loont niet. De economie gedijt het beste als prijzen stabiel zijn.
2. Een onafhankelijke centrale bank is cruciaal om inflatie te beteugelen en prijzen stabiel te houden.
3. Alleen als landen een gedegen fiscaal beleid voeren en dus de overheidsfinanciën op orde hebben, kan een munt stabiel zijn.
4. Een munt kan alleen stabiel zijn als participerende landen soortgelijke economische prestaties leveren.

Gelukkig, happily, vormen deze vier lessen het fundament voor de eurozone, zegt Tietmeyer. De Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken hebben als taak prijzen stabiel te houden en inflatie te beteugelen. Het Stabiliteit- en Groeipact moet voorkomen dat landen te hoge schulden oplopen.

Lees verder »

Trichet in het Europees Parlement (Foto AFP)

Nu heeft ook de Europese Centrale Bank (ECB) zich uitgesproken in de discussie over de begrotingsdiscipline van EU-lidstaten na het Griekenland-fiasco. ECB-president Jean-Claude Trichet is voor een verregaande hervorming van het stabiliteits-en groeipact én voor harde sancties voor lidstaten die de begrotingsregels aan de laars lappen, zo bleek vanmiddag tijdens een hoorzitting van de commissie Economische en Monetaire Zaken van het Europees Parlement.

De ECB is onafhankelijk van de EU-instellingen en lidstaten, maar neemt wel zitting in een ‘task force’ onder leiding van EU-president Herman van Rompuy. Deze werkgroep moet politieke lessen trekken uit de eurocrisis, en op basis daarvan in oktober voorstellen doen voor hervormingen.

Trichet schaarde zich gisteren achter (onder meer) de Duitse bondskanselier Merkel, die voorstander is van snellere en hardere straffen voor landen die zich in de schulden werken. “Een breder spectrum van financiële sancties moet worden overwogen, evenals niet-financiële en procedurele sancties ….of zelfs beperking of tijdelijke intrekking van stemrecht”, aldus Trichet in inleidende opmerkingen.

Lees verder »

Het hoofdkantoor van Caixa Laietana dat steun vroeg (Foto Reuters)

Eerst was er opluchting, toen kwam de twijfel. Donderdag besloten de EU-regeringsleiders, voor het blok gezet door de Spanjaarden, om de resultaten van de stresstesten bij 25 grote banken openbaar maken. Nu zijn er de vragen, veel vragen.

Waarom alleen die 25 en niet ook kleinere banken? In Spanje is het de bedoeling dat ook de resultaten van de kleinere banken openbaar worden. Spanje lijkt redelijk zeker van zijn zaak, ook al omdat het toezicht er voor de crisis al strenger was dan in andere landen. Enige caja’s mogen wellicht slecht uit de test komen, de grote systeembanken Santander en BBVA moeten weer doorkunnen. Dat kan de druk  verhogen op andere nationale toezichthouders in Europa om ook van de kleinere banken de resultaten te tonen. Dus in Nederland niet alleen van ING en Rabo, die vermoedelijk tot de Europese top 25 zullen behoren, maar ook SNS Reaal, NIBC en ABN Amro. Want waarom zou er een verschil worden gemaakt als ze in 2008 nog allemaal als systeembank werden gezien?

Lees verder »

Wat was Herman van Rompuy gisteren opgelucht. Het is half tien en er is nog geen crisis, zei de president van de Europese Raad  tevreden. Enige vorm van rust is Van Rompuy nog niet gewend. Bij het begin van de persconferentie kon hij niet genoeg benadrukken dat dit de eerste reguliere Europese top onder zijn leiding was.

Today we had the first “normal” meeting of the European Council since I came into office. A welcome change! Of course, our agenda is still dominated by the “crisis” — financial, economic, monetary, the problems are not over.

Van Rompuy had zelfs nog een positieve boodschap voor de Grieken. Nee, hij wilde Griekenland niet prijzen voor de voortvarende manier van bezuinigen. Hij wilde het Griekse elftal succes wensen in hun WK-wedstrijd tegen Nigeria. (Bekijk vanaf 0:47)

De EU-leiders bereikten overeenstemming over een aantal maatregelen die volgens hen de eurocrisis kan bezweren. Van Rompuy wilde eensgezindheid en daadkracht uitstralen. Hij zei:

We recently showed a strong political determination in safeguarding the stability of the euro. I was happy to note today that all colleagues were committed to use the same resolve to enhance our longterm economic strength. It is just as vital!

Maar is het genoeg. Nee, dat is niet genoeg, luidt het oordeel van een deel van Europese economische establishment. Te veel ad hoc. Te weinig doordacht. Te weinig coördinatie.

Lees verder »

Interessant artikel in het meest recente kwartaalbericht van De Nederlandsche Bank. In het kader van de lessen uit de kredietcrisis zet de toezichthouder op de Nederlandse financiële instellingen op een rijtje hoe de verhouding tussen eigen en vreemd vermogen bij Nederlandse banken zich heeft ontwikkeld. Het beeld is ontluisterend:

Aan het begin van de twintigste eeuw bedroeg de hefboom ongeveer 3 (eenderde eigen vermogen op tweederde vreemd vermogen). Die is met name na de Grote Depressie in rap tempo gestegen tot boven de 20. Anders gezegd: tegen elke euro aan eigen vermogen die een bank heeft, staan 20 euro’s aan vreemd vermogen.

In de kredietcrisis werd duidelijk dat een zwaar ‘geleveragede’ financiële sector grote risico’s met zich mee brengt. Bij het minste zuchtje tegenwind verdampt het kleine beetje eigen vermogen dat banken aanhouden als sneeuw voor de zon en worden ze kwetsbaar voor faillissement. Overheden en toezichthouders kunnen dan niets anders doen dan inspringen om te voorkomen dat het hele financiële stelsel vastloopt als er een systeemrelevante bank in de problemen komt.

DNB geeft een aantal verklaringen voor het fenomeen van de dalende kapitaalratio’s (of de stijgende hefboom).

Lees verder »

EU-leiders bijeen in Brussel. (Foto Reuters)

Nee hoor, Spaanse toestanden domineren echt niet de reguliere top die de Europese regeringsleiders vandaag  in Brussel houden. De financiële markten houden alle verhalen over inspanningen om te bezuinigen en de zwakte van Spaanse banken ademloos in de gaten. Speculaties over gigantische reddingspakketten die worden voorbereid duiken op, maar ook weer heftig ontkend.

De Oostenrijkse minister van Financiën Josef Pröll zei vanmorgen dat de politici juist blij zijn over andere zaken te kunnen praten. Spanje “staat niet in het middelpunt van deze top”, zei hij.  Wat staat er dan wel  op de agenda van deze top, die na alle spoedbijeenkomsten weer een beetje normaal moet zijn?

Lees verder »

Een demonstratie in Frankrijk (Foto AFP)

De straat op voor een pensioenleeftijd van 62. Dat zou nog eens wat zijn, nu in Nederland de leeftijd waarop je AOW krijgt van 65 nu naar 67 in 2025 gaat. Maar in Frankrijk ligt dat anders. De Fransen gaan  actie ondernemen om een verhoging naar 62 te voorkomen. De Franse regering heeft vandaag bekendgemaakt dat het de leeftijd om te stoppen met werken van 60 naar 62 in 2018 zal optrekken. En daar lopen de Franse vakbonden al tegen te hoop.

Op 24 juni zal er een eerste actie zijn, de echte onrust wordt na de zomervakantie in september verwacht.  Dat is toch wel wat anders dan de Nederlandse bonden die eerder deze maand een akkoord met werkgevers sloten om de AOW-leeftijd in 2020 verhoogd te hebben naar 66 als tussenstap op weg naar die 67. Overigens met als bedoeling eventuele snodere plannen van een nieuw kabinet om die leeftijd  sneller te verhogen te dwarsbomen. De Oeso waarschuwde woensdag nog dat die leeftijd in Nederland ook echt omhoog moet en zelfs dan zullen werknemers meer voor hun pensioen opzij moeten leggen.

Lees verder »